پزشکی

در طب سنتی ایران پاکسازی بدن از موائد زائد از اصول مهم حفظ سلامتی محسوب می‏شود یکی از روشهای دفع مواد زائد از بدن حجامت است که به عنوان راهکاری برای پیشگیری و درمان برخی بیماریها در نظر گرفته می‏شود.

تشخیص نیاز به انجام حجامت با نظر متخصصین طب ایرانی یا پزشکان خبره است که پس از اخذ شرح حال کامل و انجام معاینه دقیق، تصمیم تخصصی جهت نیاز به حجامت اتخاذ می‏گردد در این راستا دکتر ملیحه متوسلیان، متخصص طب سنتی ایرانی و عضو هیات علمی گروه طب سنتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در خصوص بایدها و نبایدهای حجامت مطالبی را بیان می کنند؛

حجامت انواع مختلفی دارد که شایعترین آنها حجامت تر (با خونگیری) و حجامت خشک (بدون خونگیری) یا بادکش درمانی است البته در عرف رایج منظور از حجامت، نوع توأم با خونگیری است که در مناطق مختلفی از بدن بسته به نیاز فرد قابل انجام می باشد.

جایگاه حجامت در منابع علمی جدید

بررسیهای انجام شده در منابع اطلاعاتی جدید نشان می‏دهند که امروزه حجامت یا بادکش به عنوان یک درمان کمکی و مکمل در طیف وسیعی از بیماریها مانند برخی بیماریهای عفونی، ارتوپدی، پوست، زنان و... مؤثر است که احتمالاً این اثرات با بهبود وضعیت جریان خون و لنف در ناحیه حجامت حاصل می‏شود.

شرایط انجام حجامت

بر اساس نظر مسئولین وزارت بهداشت ضروری است حجامت تنها در مراکز دارای مجوز شامل مراکز دانشگاهی، سلامتکده‏های طب ایرانی  یا مراکز درمانی تحت نظارت پزشکان دوره دیده طب سنتی انجام شود در این صورت هر فردی که برای حجامت مراجعه می‏کند ابتدا باید ویزیت تخصصی شده و ضرورت و زمان انجام حجامت ایشان توسط متخصص طب سنتی تعیین شود.

امروزه جلوگیری از حجامتهای فاقد ضرورت و پیشگیری از عوارض آنها در جامعه و همچنین نظارت بر به کار بردن اصول بهداشتی صحیح حین حجامت مساله ای بسیار مهم است که همت بیشتر مسئولین بهداشت و درمان کشور را می‏طلبد.

حجامت برای چه افرادی مناسب است؟

در طب سنّتی ایران حجامت برای دو گروه توصیه شده است: گروه اول افرادی که در معرض غلبه خون در بدن می‏باشند و حجامت در آنها به عنوان راهکار پیشگیری از بیماریهای مرتبط توصیه می شود و گروه دوم بیمارانی که به علت تجمع ماده تباه در یکی از اعضای خود نیاز به خارج کردن خون از بدن دارند تا طبیعت بدن بتواند بر بیماری غلبه کند در این موارد ابتدا اصول درمان طب سنتی بر مبنای تغییرات اصلاحی سبک زندگی خصوصاً تغذیه به افراد توصیه می‏شود و در مرحله بعد با استفاده از داروهایی خون تباه شده آماده برای خروج شده و در نهایت حجامت انجام می‏گیرد.

در چه کسانی حجامت توصیه نمی شود؟

حجامت در اطفال زیر سه سال، بانوان در دوران بارداری، شیردهی و ایام ماهانه، زنان و مردان بالای 60 سال محدودیتهای زیادی دارد و فقط در موارد اورژانسی با نظر پزشک انجام می‏شود حجامت برای افراد مبتلا به کم خونی، ضعف عمومی، افت فشار خون و مبتلایان به نقایص انعقاد خون مثل هموفیلی و مصرف کنندگان داروهای ضد انعقاد مناسب نیست.

لازم به ذکر است که در بسیاری از موارد مانند یبوست، افزایش سردی و تری بدن، افراد چاق یا لاغر زیاد، افراد دارای رقت خون یا غلظت خون، افراد دارای ضعف قلب، معده و کبد، حجامت تنها در صورت دوره‏ ای تدبیر غذا و دارو قابل انجام است.

زمان مناسب برای انجام حجامت

اگر نیت پیشگیری است بهار و پاییز برای حجامت مناسب می باشد اما در مقاصد درمانی هر زمان و با هر فاصله ای با تشخیص پزشک انجام می شود روزهای 16 و 17 ماه قمری بهترین زمان انجام حجامت برای خروج اخلاط غلیظ و سنگین است در اوقات بسیار گرم و بسیار سرد سال نیز حجامت توصیه نمی‏شود.

حجامت مکرر

نکته آخر در ارتباط با حجامت اینکه در کنار فوائد پرشمار، افراط و زیاده روی در آن مانند اغلب اقدامات درمانی می‏تواند عوارض نامطلوب و زیان‏باری از جمله ضعف معده، زردی رنگ، سردی و ضعف کبد، اشکالات حسی حرکتی در اندامها، ورم بدن، مشکلات قلبی، اختلالات رنگدانه های پوست، آسیب به قوت جنسی و تاری دید به همراه داشته باشد.

مجددا تأکید می شود به خاطر اهمیت سلامت و تبعات بعضاً جبران ناپذیر انجام نسنجیده و بی مورد حجامت، ضروری است از مراجعه به افراد ناآگاه و فاقد مدرک معتبر اجتناب و به پزشکان متخصص و خبره مراجعه شود.

استادیار دانشکده طب ایرانی و مکمل دانشگاه علوم پزشکی مشهد  در خصوص کاهش تشنگی گفت: بوییدن خیار، سیب و گلاب احساس تشنگی را کمابیش کاهش می‌دهد.

دکتر مجید انوشیروانی در گفتگو با خبرنگار وب‌دا با اشاره به چند نکته درباره تشنگی گفت: از دیدگاه طب ایرانی، احساس تشنگی گاه ناشی از افزایش حرارت در قلب است نه کاهش میزان آب یا افزایش غلظت اسمولیت‌ها (نمک) در خون، در این صورت، بوییدن خیار، سیب و گلاب احساس تشنگی را کمابیش کاهش می دهد همچنین تنفس در هوای خنک نیز احساس تشنگی را کمتر می کند.

وی افزود: هیچکدام از این اقدامات، محتوای آب داخل عروق را افزایش نمی‌دهند بلکه با بهبود خودتنظیمی دما و تعدیل حرارت داخلی بدن و کاهش پرکاری سیستم سمپاتیک قلبی، احساس عطش را کم کرده و ضمناً از تحلیل رطوبتهای بدنی جلوگیری می‌کنند.

دکتر انوشیروانی با بیان اینکه «تشنگی شدید همراه با میل زیاد به نوشیدن آب سرد، طبیعی نیست»، اظهار داشت: اگر این میل با علائمی مانند نفخ و سنگینی معده و آبریزش شبانه دهان همراه باشد، ممکن است ناشی از وجود بلغم شور و گرم در معده باشد. در این حالت، تشنگی با نوشیدن آب سرد و یخ تسکین نمی یابد و حتی بیشتر نیز می‌شود.

استادیار دانشکده طب ایرانی اذعان کرد: برای بهبود این گونه تشنگی، نوشیدن آب سرد و یخ ممنوع است و بجای آن باید حدود 10 روز شربت سکنجبین با دمای ولرم مایل به داغ نوشیده ‌شود.

مدیر بیمارستان امید از مراکز زیر پوشش دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار داشت:بیمارستان امید پوشش کامل بیماران سرطان مثانه را انجام می دهد به نحوی که بیماران استان نیز جهت درمان بیماری خود به این مرکز درمانی مراجعه می کنند.

به گزارش وب دا؛ دکتر حسن خدا پرست خاطر نشان کرد: اتاق عمل این مرکز درمانی تمامی اعمال را پوشش می دهد؛ اما کاستی هایی با توجه به رشد جراحی ها به شکل لاپاراسکوپی وجود دارد.

مدیر بیمارستان امید مشهد، اظهار داشت: بیمارستان امید تنها مرکزی است؛ که جی پی اس غدد لنفاوی (نویگیتور) را در اختیار داشته که با استفاده  از فناوری، می توان تنها غدد لنفاوی که درگیر سلول های سرطانی شده اند را برداشت؛ که خدمت بسیار خوبی برای وضعیت سلامت بیمار بعد از عمل جراحی به شمار می رود.

وی خاطر نشان کرد: در این مرکز درمانی 100 تخت بستری مصوب فعال است و با هماهنگی معاونت درمان مجوز افزایش تعداد تخت های ICU از چهار تخت به شش تخت  نیز دریافت شده است.

وی ادامه داد: در بیمارستان امید چهار بخش بستری (آنکولوژی مردان و زنان، جراحی مردان و زنان) غیر از ICU وجود دارد که در سال گذشته موفق به افزایش تعداد تخت های بخش آنکولوژی مردان از 23 تخت به 32 تخت شده ایم و فرصت خوبی جهت ایجاد اتاق ایزوله در بیمارستان فراهم شد.

مدیر بیمارستان امید مشهد، بیان داشت: در این بیمارستان تمامی درمان های بیماری سرطان علی رغم کمی و کاستی ها در حال انجام است و علاوه براین انجام اعمال جراحی اورژانسی نیز جهت استفاده از تمامی ظرفیت بیمارستان انجام می شود.

دکتر خداپرست تصریح کرد: در بیمارستان امید شیمی درمانی بیماران به صورت بستری و سرپایی به شکل کامل انجام می شود و امیدوارم برای ارائه هر چه بهتر خدمات رادیوتراپی برخی مشکلات موجود در دستگاه های این مرکز درمانی به زودی رفع شود.

وی بیان داشت: یکی از چالش ها در هر مرکزی برای دستگاه های شتاب دهنده ساخت بونکر بوستر است که  کار آسانی نیست و زمان بر می باشد. باتوجه به شرایط بیمارستان امید باید دستگاه شتاب دهنده کوچک برای این مرکز تهیه شود.

مدیر بیمارستان امید مشهد، خاطر نشان کرد: در قسمت رادیوتراپی نیازمند داشتن دستگاه سی تی سی سیمیلاتور هستیم که علیرغم تلاش های انجام شده موفق به خریداری آن نشده ایم؛ در شرایط فعلی بیمارانی که باید سی تی سیمیلاتور شوند به بیمارستان امام رضا(ع) یا مرکز رضا(ع) اعزام می شوند؛ که در صورت تامین این دستگاه می توان این خدمات را در مرکز به بیماران ارائه داد.

هدف و حکمت روزه داری برای همه افراد، دستیابی به سلامتی و رسیدن به قرب الهی است بر طبق متن صریح قرآن و احادیث، اگر روزه گرفتن، سلامتی فرد را به خطر بیندازد نباید این فریضه را انجام داد بر طبق همین اصل، روزه داری در دوران بارداری و شیردهی در صورتی مجاز است که سلامتی مادر و کودک را به خطر نیندازد.

در این راستا در گفتگو با  دکتر حورا موسوی واحد متخصص زنان، زایمان و نازایی و استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد ؛شرایط روزه داری در دوران بارداری و شیردهی با رعایت اصل سلامتی مادر و کودک و با در نظر گرفتن شرایط مادر و جنین و بر اساس جدیدترین منابع علمی و با توجه به مصادف شدن ماه مبارک رمضان با ماه خرداد که طولانی ترین روزهای سال را داراست، بیان شده است.

دکتر حورا موسوی در این زمینه اظهارداشت: در مرحله نخست باید تاکید کرد که روزه داری در این فصل سال، فقط برای مادران باردار سالم و کم خطر، با رعایت نکاتی که پزشک به آن توصیه می کند امکان پذیر است ، بنابراین مادران بارداری که مبتلا به بیماری زمینه ای مانند دیابت، فشارخون، آنمی شدید، بیماری قلبی و کلیوی و ... می باشند یا اینکه جنین دچار کاهش رشد بوده یا حاملگی چندقلویی دارند و مادرانی که شاخص توده بدنی پایین دارند، (BML کمتر از 20) نباید روزه بگیرند.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطر نشان کرد: در سه ماهه نخست بارداری با توجه به تشکیل ارگانهای حیاتی جنین، تغذیه مادر بسیار اساسی می باشد و بهره گیری از کالری کافی و مواد معدنی و ویتامینها ضروری است، در این برهه زمانی با توجه به تاثیر هورمونها و ویار حاملگی، اشتهای مادر کم شده که این امر سبب کاهش فشار خون و کاهش قندخون مادر می شود که در صورت روزه داری، تشدید این حالات می تواند سلامت مادر و جنین را به خطر بیندازد.

دکتر موسوی خاطر نشان کرد: مادران باردار در سه ماهه نخست بارداری باید در هر وعده غذایی از حجم مواد غذایی بکاهند و در عوض به تعداد وعده های غذایی خود بیفزایند که در صورت روزه داری طولانی، این موارد محقق نمی گردد و مادر دچار کاهش فشار خون و کاهش قند خون شده که برای مادر و جنین خطرناک است، ضمنا گرسنگی طولانی سبب می شود که بدن مادر از چربی های ذخیره برای تامین انرژی استفاده کند که این امر سبب آزاد شدن کتواسیدها در خون مادر شده، از جفت عبور کرده و باعث صدمه به سیستم عصبی جنین می شود لذا با توجه به موارد ذکر شده و با توجه به این روزهای طولانی گرم، روزه داری در سه ماهه اول توصیه نمی شود.

وی با تاکید بر اینکه مادر باردار سالم در سه ماهه دوم بارداری با رعایت نکات پزشکی می تواند روزه بگیرد به مادران توصیه کرد:  در طی روزه، مادر هر زمان دچار ضعف و بی حالی شدید گردد نباید روزه را ادامه دهد.

عضو هیات علمی گروه زنان و مامایی با بیان اینکه یکی از آزمایشاتی که می تواند مضر نبودن روزه را پیشگویی کند آزمایش ادرار عصرهنگام می باشد اظهار داشت: به این صورت که در نخستین روزهایی که مادر روزه می گیرد به مادر توصیه می گردد که 1 تا 2 ساعت قبل از افطار آزمایش ادرار را انجام دهد که در صورت عدم وجود کتون در ادرار می تواند روزهای بعدی را روزه بگیرد و در صورت وجود کتون در ادرار روزه گرفتن توصیه نمی شود.

وی افزود: وعده سحری در مادران باردار اهمیت زیادی دارد بطوری که مادر باردار باید از غذاهای مقوی و حاوی حبوبات استفاده و از غذاهای چرب و خوش نمک اجتناب نماید، حتما از میوه های آب دار مانند هندوانه و خربزه استفاده کند و قابل ذکر است که مصرف چای در هنگام سحر توصیه نمی شود.

دکتر موسوی با تاکید بر اینکه خوابیدن بلافاصله بعد از وعده سحری می تواند سبب ریفلاکس معده به مری شود لذا بین سحری تا خواب حداقل نیم ساعت فاصله وجود داشته باشد اظهار داشت: مادران بعد از وعده سحر استراحت مناسب حداقل 4 تا 6 ساعت داشته باشد.

وی به مادران باردار روزه دار توصیه نمود در طول روز فعالیتها را کاهش دهند و اگر پیاده روی و ورزش جزو برنامه های روزانه مادر می باشد در طی روزه داری آنرا انجام ندهند و به بعد از افطار موکول نمایند.

استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اینکه مادران در زمان عصر حتما استراحت داشته باشند اظهار داشت: در وعده افطار ابتدا ازمایعات گرم استفاده و از خوردن حجم زیاد مواد غذایی بلافاصله بعد از افطار اجتناب و مواد غذایی سنگین را با فاصله یک ساعت بعد از افطار میل شود.

دکتر موسوی تصریح کرد: در سه ماهه سوم بارداری به دلیل اینکه نیاز تغذیه ای جنین بیش از هر زمان دیگری است روزه داری بخصوص در روزهای گرم و طولانی توصیه نمی شود چراکه می تواند سبب کاهش رشد جنین گردد.

وی خاطر نشان کرد: در زنان شیرده در ماه های نخست تولد نوزاد یعنی4 تا 6 ماه اول تولد که فقط شیرمادر به نوزاد داده می شود و شیرخشک و غذای کمکی استفاده نمی گردد روزه داری در این روزهای گرم و طولانی به دلیل تغییر حجم و ترکیب شیر و تحت تاثیر قرار گرفتن و کاهش رشد نوزاد؛ توصیه نمی شود.