پزشکی

فوق‌تخصص روماتولوژی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌وگو با پایگاه اطلاع‌رسانی وب‌دا با اشاره به افزایش شیوع پوکی استخوان در کشور، این بیماری را «یک بیماری خاموش با پیامدهای جدی» توصیف کرد و گفت:پوکی استخوان معمولاً بدون علامت است و زمانی خود را نشان می‌دهد که فرد دچار شکستگی شود. این بیماری با کاهش تراکم مواد معدنی و کیفیت استخوان تعریف می‌شود و تشخیص بالینی آن بدون ابزارهای سنجشی امکان‌پذیر نیست.

دکتر ماندانا خداشاهی، با اشاره به مطالعات انجام‌شده اظهار کرد:در ایران براساس مطالعه سال ۲۰۲۰، شیوع پوکی استخوان ۴۳ درصد گزارش شده است. حدود ۵۰ درصد افراد بالای ۵۰ سال و نزدیک به ۸۰ درصد سالمندان ۷۰ تا ۸۰ سال در معرض ابتلا هستند. این بیماری فقط مختص زنان نیست و ۲۷ تا ۳۰ درصد مردان نیز درگیر می‌شوند.

عوامل خطر: سن، یائسگی، سبک زندگی بی‌تحرک، تغذیه نامناسب و بیماری‌های زمینه‌ای

وی مهم‌ترین عوامل خطر مؤثر بر پوکی استخوان را شامل سن بالا،جنسیت مؤنث، به‌ویژه پس از یائسگی،ژنتیک و سابقه خانوادگی شکستگی در افراد بالای ۵۰ سال،سبک زندگی کم‌تحرک و افزایش سالمندی جامعه،کاهش مصرف مواد غذایی حاوی کلسیم و ویتامین D،بیماری‌های زمینه‌ای مانند آسم، COPD، بیماری‌های روماتیسمی، بیماری‌های التهابی روده (کرون و …)، پرکاری تیروئید و پاراتیروئید، بیماری‌های خونی، سلیاک، بدخیمی‌ها،داروهای مؤثر بر تراکم استخوان مانند کورتون با مصرف بیش از ۵ میلی‌گرم به مدت بیش از سه ماه، داروهای ضدتشنج، داروهای ضدافسردگی گروه SSRIs و داروهای کاهنده اسید معده (PPIها)،سیگار، الکل، BMI کمتر از ۱۸ و یائسگی زودرس (زیر ۴۰–۴۵ سال) برشمرد.

دکتر خداشاهی تأکید کرد: پوکی استخوان فقط مختص سالمندان نیست و ما بیماران ۳۵ تا ۴۰ ساله نیز داریم. در این موارد معمولاً علل ثانویه یا عوامل ژنتیکی مطرح است.

اهمیت فعالیت بدنی و اصلاح سبک زندگی

این عضو هیأت علمی دانشگاه با تأکید بر نقش فعالیت بدنی گفت:ورزش‌های تحمل‌کننده وزن، ترکیبی از تمرینات قدرتی و استقامتی و حداقل ۳۰ دقیقه پیاده‌روی روزانه می‌تواند از بروز پوکی استخوان پیشگیری کند.

وی درباره تغذیه افزود:رژیم‌های غیرعلمی، مصرف ناکافی لبنیات، حذف ماهی، کمبود پروتئین و استفاده از غذاهای پرچرب یا دارای قند مصنوعی، همگی از عوامل خطر مهم هستند.

دکتر خداشاهی عنوان کرد:کلسیم: شیر، ماست، دوغ، کشک (پرکلسیم‌ترین)، تخم‌مرغ، پرتقال، سبزیجات به‌ویژه بروکلی، انجیر، مغزیجات، ماهی ساردین.ویتامین D: لبنیات، تخم‌مرغ، جگر، قارچ، ماهی و میگو، و نور آفتاب از جمله مواد غذایی موثر در پیشگیری از پوکی استخوان محسوب می شود.

این بیماری چه زمانی خود را نشان می‌دهد؟

فوق‌تخصص روماتولوژی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه پوکی استخوان هیچ علامتی ندارد مگر اینکه منجر به شکستگی شود خاطر نشان کرد: ۳۰ درصد شکستگی‌های ستون فقرات با درد پشت خود را نشان می‌دهند. اما بسیاری از بیماران تا زمان رخ دادن شکستگی هیچ نشانه‌ای ندارند.

وی با تاکید بر اهمیت غربالگری در پیشگیری و کنترل پوکی استخوان اظهار کرد: زنان بالای ۶۵ سال،مردان بالای ۷۰ سال،افرادی در سنین پایین‌تر با ریسک‌فاکتورهای ذکرشده،مصرف‌کنندگان کورتون، داروهای ضدتشنج، SSRIs و داروهای معده،بیماران مبتلا به بیماری‌های روماتیسمی، گوارشی، غدد، خونی، دیابت و …،کاهش قد بیش از ۴ سانتی‌متر در سال،یائسگی زودرس و سیگاری‌ها، الکلی‌ها، کم‌وزن‌ها لازم است که نسبت به غربالگری اقدام کنند.

به گفته دکتر خداشاهی:تشخیص قطعی تنها با تست DEXA انجام می‌شود. تراکم در سه ناحیه ستون فقرات، لگن و ساعد بررسی می‌گردد و اگر کمتر یا مساوی ۲.۵- باشد، پوکی استخوان تأیید می‌شود.

این متخصص روماتولوژی اظهار کرد:داروهای مهارکننده تخریب استخوان (Anti-resorptive) و داروهای استخوان‌ساز در کنترل و یا بهبود علائم این بیماری موثر است.

وی تأکید کرد: قطع ناگهانی بسیاری از این داروها می‌تواند موجب کاهش شدید تراکم استخوان شود؛ بنابراین فقط باید با نظر پزشک ادامه یا قطع شوند.

دکتر خداشاهی هشدار داد:بیمارانی که داروهای پوکی استخوان—به‌ویژه بیس‌فسفونات‌ها، زولدرونیک اسید یا دنوزومب—مصرف می‌کنند، حتماً پیش از کشیدن دندان یا انجام ایمپلنت باید موضوع را به دندانپزشک اطلاع دهند. این داروها می‌توانند موجب استئونکروز فک شوند.

وی افزود:در صورت لزوم انجام کار دندانپزشکی، بسته به نوع دارو گاهی لازم است دارو ۲ تا ۳ ماه قبل و بعد از درمان قطع شود. رعایت بهداشت دهان و استفاده از آنتی‌بیوتیک و کلرهگزیدین طبق دستور، ریسک مشکلات فکی را بسیار کاهش می‌دهد.

این عضو هیأت علمی دانشگاه با تأکید بر روند رو به رشد سالمندی گفت:جمعیت کشور در حال حرکت به سمت سالمندی است و به‌تبع آن شیوع پوکی استخوان افزایش می‌یابد. بنابراین نیازمند یک نظام جامع برای پیشگیری، غربالگری و درمان به‌موقع این بیماری هستیم تا آسیب‌های ناشی از شکستگی و بار مالی آن بر خانواده و جامعه کاهش یابد.

دکتر محمدحسین روحانی، متخصص گفتاردرمانی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گفت‌وگویی تخصصی با وب دا ، مهم‌ترین نکات مرتبط با لکنت زبان، دلایل بروز آن، روش‌های تشخیص و ضرورت مداخلات زودهنگام درمانی را تشریح کرد.

به گفته دکتر روحانی، لکنت دارای نشانه‌های مشخصی شامل تکرار صدا یا واژه، کشیده‌گویی و قفل یا گیر در هنگام ادای کلمات است. او تأکید می‌کند که برخی ناروانی‌ها طبیعی‌اند، اما زمانی که تواتر آن‌ها زیاد شود یا در گفتار اختلال ایجاد کنند، در دسته لکنت قرار می‌گیرند.

دکتر روحانی لکنت را به دو نوع اصلی تقسیم می‌کند: لکنت رشدی که معمولاً بین ۳/۵ تا ۶/۵ سالگی بروز می‌کند و در صورت عدم درمان ممکن است تا بزرگسالی ادامه یابد و لکنت اکتسابی که در اثر آسیب مغزی، سکته، ضربه به سر، تروماهای عاطفی یا مصرف برخی داروها ایجاد می‌شود و اگر به‌صورت ناگهانی رخ دهد، احتمال وجود اختلالات عصبی باید بررسی شود.

این متخصص گفتاردرمانی، سابقه خانوادگی، ضعف سیستم گفتار و زبان، جنسیت (پسر بودن) و شروع لکنت خارج از محدوده سنی طبیعی را از عوامل افزایش‌دهنده خطر مزمن شدن لکنت دانست. او افزود:باور غلطی وجود دارد که لکنت خودبه‌خود خوب می‌شود، درحالی‌که این موضوع برای همه صدق نمی‌کند و باید توسط درمانگر ارزیابی شود.

دکتر روحانی تأکید کرد:هرچه سن پایین‌تر باشد، درمان اثربخش‌تر است. خانواده‌ها باید بلافاصله پس از مشاهده علائم مراجعه کنند.در صورت نبود عوامل خطر، ممکن است بین ۳ تا ۶ ماه فرصت مشاهده تغییرات داده شود، اما در صورت وجود ریسک‌فاکتورها، شروع فوری درمان ضروری است.

به گفته دکتر روحانی، ادامه‌دار شدن لکنت تا بزرگسالی می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای همچون کاهش اعتماد به‌نفس،گوشه‌گیری و انزوا و اختلال در تحصیل، شغل و ارتباطات اجتماعی به همراه داشته باشد.

وی تأکید کرد که توانایی‌های واقعی افراد دارای لکنت ازجمله استعدادهای هنری و ورزشی به دلیل مشکلات ارتباطی ممکن است دیده نشود.

دکتر روحانی باور عمومی درباره درمان‌ناپذیر بودن لکنت در بزرگسالی را رد کرد و گفت:برای بزرگسالان نیز درمان‌های اختصاصی وجود دارد و حتی مراجع ۶۰ ساله هم می‌توانند از درمان نتیجه بگیرند.طول درمان وابسته به میزان مقاومت لکنت، کیفیت تمرین، انگیزه و استمرار جلسات است.

وی با اشاره به اشتباه رایج خانواده‌ها در تشخیص، توضیح داد:تندگویی (کلاترینگ) با سرعت زیاد گفتار و نامفهوم شدن کلمات همراه است و در برخی افراد با لکنت همزمان دیده می‌شود.اختلال صدای گفتار نیز ممکن است با لکنت اشتباه گرفته شود و نیازمند ارزیابی تخصصی است.کاهش یا افزایش شدت لکنت در روزهای مختلف و در کلمات پیچیده‌تر، طبیعی و جزء ماهیت لکنت است.

به گفته دکتر روحانی:کیفیت تمرین‌های خانگی، نظم جلسات و مشارکت خانواده، سه رکن اصلی موفقیت درمان هستند.پس از پایان درمان، وارد مرحله تثبیت می‌شویم که حدود یک سال طول می‌کشد و نقش مهمی در جلوگیری از بازگشت لکنت دارد.

دکتر روحانی تأکید کرد که:کودک باید حدود یک‌سالگی کلمات معنی‌دار بگوید.اگر کودک دو ساله گفتار نداشته باشد، حتماً باید ارزیابی تخصصی انجام شود.تشخیص درک زبانی باید توسط گفتاردرمانگر صورت گیرد، زیرا واکنش کودک به محیط همیشه نشانه درک واقعی نیست.

او اعلام کرد که بیمارستان‌های سطح شهر مشهد و مرکز جامع توانبخشی دانشکده پیراپزشکی خدمات گفتاردرمانی دولتی ارائه می‌کنند و مراجعان می‌توانند در تمام روزهای هفته به درمانگران یا اعضای هیأت علمی مراجعه کنند.

یک عمل جراحی پیچیده قلب باز با استفاده از دو رگ شریانی LIMA و شریان رادیال با موفقیت توسط فوق‌تخصص جراحی قلب باز بیمارستان قائم(عج)، از مراکز درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی مشهد، بر روی بیمار ۴۰ ساله مبتلا به سکته قلبی انجام شد.

دکتر مجید قدسی، جراح این بیمار و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد:بیمار با درد شدید قلبی به بیمارستان قائم(عج) مراجعه کرد و پس از انجام آنژیوگرافی، گرفتگی شدید در شاخه اصلی شریان کرونری چپ (LM) تشخیص داده شد. بیمار بلافاصله در بخش CCU تحت مراقبت‌های ویژه قرار گرفت.

وی افزود:با توجه به جوان بودن بیمار و گستردگی سکته قلبی، تیم جراحی تصمیم گرفت به جای استفاده از وریدهای پا، عمل را به روش دو رگه شریانی LIMA و شریان رادیال انجام دهد. در این شیوه، هیچ‌یک از عروق پا مورد استفاده قرار نمی‌گیرد و عمل بر اساس جدیدترین تکنیک‌های جراحی قلب باز صورت می‌پذیرد.

فوق‌تخصص جراحی قلب باز دانشگاه با اشاره به موفقیت‌آمیز بودن این جراحی گفت:بیمار پس از طی مراحل مراقبت‌های ویژه و سپری‌کردن دوره اولیه بهبودی، با وضعیت عمومی پایدار و مناسب از بیمارستان مرخص شد.

در نشست برنامه پزشک خانواده که با حضور استاندار خراسان رضوی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی مشهد و جمعی از معاونان و مدیران در مجتمع شهدای سلامت برگزار شد، دکتر جعفر قائم‌پناه معاون اجرایی رئیس‌جمهور بر ضرورت اتکای استان به ظرفیت‌های علمی و مدیریتی خود در پیشبرد برنامه پزشک خانواده تأکید کرد.

به گزارش وب دا، دکتر قائم‌پناه در این جلسه با تأکید بر اهمیت تبیین دستاوردهای دولت برای افکار عمومی خاطرنشان کرد: اگر کارهای دولت به‌درستی اطلاع‌رسانی نشود، مردم تصور می‌کنند اقدامی صورت نگرفته است؛ در حالی‌که بسیاری از برنامه‌های تحولی در حال اجراست و باید برای مردم توضیح داده شود که این طرح‌ها در زندگی، معیشت و سلامت آن‌ها چه اثری دارد.

نقش محوری پزشک خانواده و نظام ارجاع

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با تشریح کارکرد نظام ارجاع گفت: وقتی افراد در گام اول به پزشک خانواده مراجعه می‌کنند، مسئله سلامت در همان سطح نخست ارزیابی و تشخیص داده می‌شود و سپس در صورت نیاز، برای درمان تخصصی ارجاع صورت می‌گیرد. اگر این زنجیره شکل نگیرد، شاهد بروز مشکلات جدی‌تر و پرهزینه‌تر در سلامت مردم خواهیم بود.

وی با اشاره به آثار میان‌مدت و بلندمدت این نظام افزود: نظام ارجاع ممکن است در یک سال به‌طور کامل اثر خود را نشان ندهد، اما در بلندمدت تأثیر مثبت عمیق بر کاهش هزینه‌های نظام سلامت، پیشگیری از بیماری‌ها و افزایش عدالت در دسترسی به خدمات درمانی خواهد داشت.

به‌ورزان؛ خط مقدم نظام سلامت

دکتر قائم‌پناه در ادامه با یادآوری نقش تاریخی شبکه بهداشت و به‌ورزان در روستاها تصریح کرد: به‌ورزان، خط مقدم نظام سلامت کشور بودند و نقش بسیار مهمی در کاهش شدید مرگ‌ومیر ایفا کردند. این افراد با ابزارهای ساده، مثل اندازه‌گیری فشار خون، بیماری‌ها را زود تشخیص می‌دادند و ارجاع به‌موقع انجام می‌دادند. امروز نیز فلسفه نظام ارجاع بر همین منطق استوار است؛ یعنی تشخیص زودهنگام، مراقبت مستمر و جلوگیری از تبدیل مشکلات کوچک به بحران‌های بزرگ.

نظارت مستقیم رئیس‌جمهور بر اجرای طرح

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به استفاده از ابزارهای نوین مدیریتی در سطح ملی اظهار کرد: قصد داریم نظام ارجاع را در داشبورد مدیریتی کلان قرار دهیم تا رئیس‌جمهور نظارت مستقیم بر روند اجرا داشته باشند. بالاترین مقام کشور رهبر معظم انقلاب هستند و پس از ایشان رئیس‌جمهور؛ هر دو بر اجرای این نظام تأکید صریح دارند.

قائم‌پناه با اشاره به نگاه رئیس‌جمهور گفت: آنچه در ذهن آقای دکتر پزشکیان است، این است که حدود ۸۰ درصد مراجعات و خدمات سلامت در دل شبکه بهداشت مدیریت شود. ایده‌آل این است که هر اندازه از بیماری مردم جلوگیری شود، هم سلامت جامعه ارتقا پیدا می‌کند و هم هزینه‌ها به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد. پزشک خانواده نباید اجازه دهد خانواده‌ها بیمار شوند؛ فلسفه این طرح، پیشگیری پیش از درمان است.

کاهش نیاز به سفرهای درمانی و تمرکززدایی از تهران

معاون اجرایی رئیس‌جمهور با اشاره به تمرکز نامتوازن خدمات درمانی در پایتخت گفت: «بارها در تهران دیده‌ایم که بیمار از شهر دیگری با تحمل هزینه‌های فراوان به پایتخت آمده تا درمان شود. با اجرای کامل نظام ارجاع و پزشک خانواده، دیگر نباید مردم برای درمان‌های قابل انجام در شهر خود، ناچار به سفر و هزینه‌های اضافی شوند؛ خدمات باید تا حد امکان در همان شهر و حتی محله خودشان و به‌صورت رایگان ارائه شود.»

وی در همین راستا افزود: عدالت حکم می‌کند از توسعه بیش از حد تهران دست بکشیم و استان‌هایی مانند خراسان رضوی را که ظرفیت‌های گسترده دارند، در خط مقدم اجرای طرح قرار دهیم. توقع دولت از استان خراسان رضوی بالاست، چرا که می‌تواند الگوی کشور در اجرای این نظام باشد.

سلامت هوشمند و کاهش هزینه‌ها با ابزارهای نوین

قائم‌پناه با اشاره به نقش فناوری در کاهش هزینه‌ها اظهار کرد: امروز در فضایی زندگی می‌کنیم که با چند آزمایش و ثبت دقیق داده‌ها می‌توان مسیر تشخیص و درمان را کوتاه‌تر و کم‌هزینه‌تر کرد. ترکیب نظام ارجاع با سامانه‌های هوشمند و پایش مستمر، هم به نفع مردم است و هم به نفع اقتصاد سلامت کشور.

وی در پایان با تأکید بر ضرورت هم‌افزایی استانی و ملی گفت: از استاندار محترم و همه مدیران استان درخواست دارم با تمام توان کمک کنند این طرح به‌خوبی پیش برود. در حال حاضر، طرح نظام ارجاع و پزشک خانواده به‌صورت پایلوت در شهرستان فریمان در حال اجراست و تجربه‌های به‌دست‌آمده از این پایلوت می‌تواند مبنای تعمیم ملی این الگو باشد.

استاندار خراسان رضوی: تمامی ظرفیت‌های استان برای پیشبرد نظام ارجاع و پزشک خانواده بسیج خواهد شد

در ادامه این نشست، غلامحسین مظفری استاندار خراسان رضوی با تأکید بر اهمیت اجرای طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع در استان اظهار کرد: این موضوع یک ضرورت اساسی و راهبردی برای سلامت مردم است و ما بدون تردید همه امکانات و ظرفیت‌های استان را برای پیشبرد آن بسیج خواهیم کرد.

وی با ابراز خرسندی از آغاز اجرای ساختار جدید در خراسان رضوی افزود: با توجه به اینکه این ساختار اکنون شکل گرفته و فعالیت خود را آغاز کرده است، اطمینان داریم که می‌توانیم این الگو را به‌صورت مرحله‌ای در سایر شهرستان‌های استان نیز گسترش دهیم و همه مناطق را وارد نظام یکپارچه سلامت کنیم.

استاندار خراسان رضوی ضمن قدردانی از مشارکت دانشگاه علوم پزشکی مشهد و دستگاه‌های مرتبط تصریح کرد: همکاری منسجم دستگاه‌ها و همراهی تیم‌های تخصصی دانشگاه، زمینه‌ساز اجرای موفق این طرح است و امیدواریم با استمرار این روند، استان بتواند الگوی ملی در استقرار نظام ارجاع باشد.