بهداشت و پیشگیری

مشاور معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اظهار کرد: طبق استراتژی های تعیین شده در سالجاری فاز اول برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع شامل تکمیل و ارتقاء کیفیت برنامه پزشکی خانواده در مناطق روستایی و شهرهای زیر 20 هزار نفر جمعیت است که شیوه نامه های آن موجود بوده و فرهنگ سازی لازم برای اجرای آن صورت گرفته است.

به گزارش وب دا، دکتر سعید تأملی در نشست برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع که به صورت ویدئو کنفرانس با حضور معاون فنی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد ، مدیران ستادی، رؤسای مراکز پنجگانه مشهد و شبکه های بهداشت و درمان تابعه و جمعی از کارشناسان برگزار شد خاطر نشان کرد: تنها حلقه مفقوده این برنامه در روستا نظام ارجاع است که باید سازماندهی شود و ارجاع بیماران به بیمارستان و نوبت دهی با حفظ تکریم مراجعین، انجام معالجات سرپایی یا بستری و سپس ارائه پسخوراند به سطح اول کامل گردد.

مشاور معاون بهداشت وزارت با تأکید بر ضرورت بهره گیری از تکنولوژی مناسب نظیر تله مدیسین و تطابق با فناوری های نوین در مسیر رفع مشکلات ارجاع، گفت: در فاز اول برنامه که 30 میلیون جمعیت روستایی کشور تحت پوشش هستند سهم هر بیمارستان کشور بطور متوسط 70 تا 80 مورد ارجاع خواهد بود.

وی با بیان اینکه برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع اصل پذیرفته شده ای است که در حدود یکصد کشور دنیا اجرا می شود، گفت: این برنامه اولین بار بعد از جنگ جهانی دوم شروع شده و امروزه ساماندهی نظام سلامت و مراعات اقتصاد سلامت ضرورت اجرا و بومی سازی آن با توجه به تفاوتهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و... را نمایان می سازد.

وی با اشاره به تعریف رئیس جمهور از برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع که آنرا یک ساختار عادلانه در سطح بندی خدمات برای تعیین اینکه در چه منطقه ای، چه جمعیتی، چه خدماتی را ارائه و چه دستمزدی دریافت کند، معرفی می کند؛ افزود: برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع برنامه ای ملی است که نباید به سطح پایین تر تقلیل داده شود بلکه همه نهادها باید پای کار باشند تا عدالت مورد نظر در بهداشت و درمان جامعه حاصل گردد.

دکتر تأملی با تأکید بر حفظ ساختار اصلی موجود در ارایه خدمات سطح یک شامل خانه بهداشت، پایگاه سلامت و مراکز خدمات جامع سلامت برای اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع تصریح کرد: رویکرد ما تقویت، بازسازی و توسعه شبکه با حفظ اصول، ضوابط و استانداردهای شبکه و اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع است.

وی تأمین فضای فیزیکی، نیروی انسانی و تجهیزات پزشکی و ملزومات اداری را از مقدمات اجرایی سازی برنامه ارتقاء کیفیت برنامه در روستاها برشمرد و خاطرنشان کرد: خدمات بهداشتی سطح پایه شامل خودمراقبتی فردی و خانواده، ارتقاء سلامت، آموزش و ارتقاء سواد سلامت و توانمندسازی فرد، خانواده و جامعه با کمترین هزینه، 80 درصد از نیازهای سلامت مردم را پاسخگو است و سطوح بعدی 10 تا 20 درصد و سطح سوم تنها 5‏-3 درصد نیازهای سلامت را پاسخگو است در حالیکه سهم آنها از هزینه ها بسیار بالاتر از سطح پایه است.

دکتر تأملی آموزش و توانمندسازی نیروی انسانی، تأمین تجهیزات پزشکی و ملزومات اداری، تکمیل دارو و مکمل ها، بهبود و بهینه سازی فرآیندها و ارتقاء کیفیت خدمات فعال، تأمین زیرساختها و فناوری اطلاعات را از جمله اقدامات مورد انتظار در تکمیل و ارتقاء کیفیت برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع برشمرد و عنوان کرد: استقرار و اجرای کامل نظام ارجاع شامل تدوین نقشه ارجاع، تعیین بیمارستان ارجاعی، تعریف فرآیندهای ارجاع و بازخورد و بهینه سازی مسیرهای ارائه خدمات سلامت همزمان با پایش و ارزشیابی برنامه از اهم راهکارهای ارتقاء کیفیت این برنامه است.

دکتر مهدی قلیان اول، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز در این جلسه با توجه به تأکید ریاست محترم جمهور و وزیر محترم بهداشت برای اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع گفت: عزم جدی برای تکمیل و تقویت این برنامه در مناطق روستایی و شهرهای زیر 20 هزار نفر و سپس تسری آن به شهرهای بزرگتر و کلان شهرها در دستور کار وزارت بهداشت قرار دارد.

در پایان این جلسه که معاون فنی معاونت بهداشت، مدیران ستادی، روسای مراکز پنجگانه مشهد و شبکه های بهداشت و درمان تابعه و جمعی از کارشناسان حضور داشتند، نظرات شرکت کنندگان مطرح و چالش های موجود بررسی و پاسخ داده شد.

مدیر جوانی جمعیت، سلامت، خانواده و مدارس دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: 1200 ماما مراقبت های بهداشتی حوزه سلامت باروری را به بانوان ارائه می دهند تا ضمن داشتن دوران بارداری سالم ، زایمان ایمنی را نیز تجربه کنند. 

دکتر محمد احمدیان، در گفتگو با وب دا با اشاره  به اینکه ماما در حوزه معاونت بهداشتی در چند سطح به بانوان خدمت رسانی می کند، خاطر نشان کرد: ماما از زمان تصمیم به بارداری ، مراقبت های بهداشتی پیش از بارداری، حین بارداری و پس از زایمان را به بانوان ارائه می دهد. 

وی با بیان اینکه 9 نوبت مراقبت بارداری و سه نوبت مراقبت بهداشتی پس از زایمان در مراکز و پایگاه های بهداشتی برای بانوان انجام می شود، گفت: علاوه براین ماما موظف است موارد نیازمند مشاوره تغذیه و مشاوره روانی را به متخصصین امر ارجاع دهد. 

دکتر احمدیان با اشاره به اینکه پیشگیری از سقط های خود به خودی و جلوگیری از سقط های خود خواسته و ارجاع به مرکز نفس از دیگر رسالت های ماما در مراکز و پایگاه های بهداشتی است، گفت: در مناطق روستایی نیز ماما مراقبت های لازم را از طریق پزشک خانواده و بهورز و ده گردشی به مادران باردار ارایه می دهد تا موارد در معرض خطر شناسایی شده و برای درمان به موقع به سطوح بالاتر ارجاع شوند. 

مدیر جوانی جمعیت، سلامت، خانواده و مدارس دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه در مراکز بهداشتی سطح شهر نیز علاوه بر مراقبت های مستمر مامایی، کلاسهای آمادگی برای زایمان از هفته 20 بارداری برگزار می شود تا مادران باردار با سرفصل های زایمان طبیعی و بدون عارضه آشنا شوند، تصریح کرد: در ستاد معاونت بهداشت موارد نیازمند ارجاع اورژانسی به بیمارستانها از طریق سامانه MCMC پیگیری می شود.

رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: اصولاً طبیعی خواندن نمک دریا و غیر طبیعی یا مصنوعی دانستن نمکهایی که از منابع دیگر مانند معادن سنگ نمک به دست می آیند یا تحت فرایندهای سودمندی همچون تصفیه یا غنی سازی قرار می گیرند  فاقد هرگونه منطق علمی است و به هیچ وجه مورد تأیید نظام سلامت نیست.

دکتر زهرا اباصلتی، در گفتگو با وب دا با اشاره به اینکه ید یک ماده معدنی ضروری است که به مقدار کم مورد نیاز بدن است و یکی از اجزاء مورد نیاز برای عملکرد صحیح غده تیروئید است، خاطر نشان کرد: حیاتی ترین نقش ید در بدن، شرکت در ساختمان هورمون های تیروئیدی است که این هورمون ها در رشد و تکامل جسمی و عصبی، عملکرد طبیعی مغز و سیستم عصبی، حفظ دمای بدن، تولید انرژی و سوخت و ساز تأثیر می گذارند.

وی بیان کرد: تنظیم متابولیسم اکثر سلولهای بدن ،رشد و نمو فیزیکی و تکامل سیستم عصبی مهمترین نقش هورمون تیروئیدی است .

دکتر اباصلتی با اشاره به اینکه نیاز به ید در دوران بارداری 2 برابر می شود  و دریافت ناکافی یُد در دوران بارداری ممکن است سبب بروز عوارض در مادر و اختلالات تکاملی عصبی در جنین می شود، گفت: یاخته ها ی عصبی مغز، بخصوص در ماه ها ی سو م تا پنجم زندگی درون رحمی ، برای رشد و نمو صحیح نیاز فراوان به هورمون تیروکسین دارند و عدم وجود مقدار کافی تیروکسین سبب اختلال در رشد سلول های مغز و درنتیجه عوارض شدید عصبی - ذهنی می شود که پس از تولد بروز می کند و متأسفانه پس از تولد، با تجویز هورمون ها ی تیروئید برطرف نمی شود و مهمترین آسیب آن تأخیر در رشد عصبی – فیزیکی، تأخیر در رشد شناختی- رفتاری و بروز عقب ماندگی ذهنی (کرتینیسم)است.

وی با بیان اینکه کم کاري تيروئيد منجر به ابتلا به بیماری گواتر  می شود ، اظهار کرد: تورم گلو، تنگی گلو، مشکل بلع، سرفه، خستگی، اختلال در تنفس، تپش قلب، بیش فعالی، افزایش تعریق، حساسیت نسبت به گرما، افزایش اشتها، ریزش مو، عدم تحمل سرما، یبوست، فراموشی، تغییر خلق و خو و افزایش وزن، می تواند از نشانه های گواتر باشد.

رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهدبا اشاره به اینکه  اختلال در قدرت یادگيري و اُفت تحصيلی ،خستگی و کاهش کارایی ، کاهش بهره هوشی ،عوارض در بارداري، افزایش خطر سقط جنین در مادر باردار ، اختلال در رشد مغز جنین ، ناشنوایی و اختلال در تکلم و  تولد نوزاد مبتلا به عقب ماندگی شدید جسمی و مغزی از دیگر عواقب کمبود ید در بدن است، تصریح کرد: ید به طور طبیعی در آب و خاک وجود دارد، ید مورد نیاز بدن، عمدتا از سبزی ها و گیاهانی که روی خاک حاوی ید کاشته شده اند تأمین می شود. ولی اگر خاک منطقه ای دچار کمبود ید باشد، محصولات غذایی آن منطقه نیز از نظر این ماده مغذی فقیر خواهند بود و حتی مصرف مداوم آنها نیز نمی تواند نیاز بدن به ید را برطرف کند.

وی با اشاره به اینکه در کشور ما نيز به دليل کمبود ید در آب و خاک، محصولات گياهی و حيوانی فاقد ید کافی هستند، ابراز کرد: بهترین منابع غذایی ید، غذاهای دریایی، به ویژه آبزیان ساکن آب های شور است، البته به دلیل مصرف کم این غذاها در رژیم غذایی، معمولا ید مورد نیاز بدن از این طریق تأمین نمی شود.

در سال 2000 میلادی ایران، تنها کشور عاری از اختلال کمبود ید بود

دکتر اباصلتی بیان کرد: در سال 2000 میلادی جمهوری اسلامی ایران از طرف سازمان بهداشت جهانی بعنوان اولین و تنها کشور عاری از اختلال های ناشی از کمبود ید در منطقه شناخته شد.

رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اینکه ازسال 1368 یدرسانی از طریق نمک آغاز شد و تخمین زده می شود توانسته ایم 70 میلیون ضریب هوشی(آي کيو) به کودکان ایرانی اضافه کنیم ، اظهار کرد: با یدرسانی از طریق نمک طی این 35 سال از بروز 30 ميليون بيماري گواتر و 15 میلیون جراحی تیروئید جلوگیری شده است و  درصد شیوع بیماری گواتر در دانش آموزان از 68 درصد در سال 1366 به حدود 6 درصد در سال جاری رسیده است.

قرار دادن نمک در معرض هوای آزاد سبب از بین رفتن ید آن می شود

وی با بیان اینکه قرار دادن نمک در معرض هواي آزاد و نور خورشيد سبب از بین رفتن ید آن می شود، تأکید کرد:  نگهداری نمک باید در ظروف در بسته پلاستیکی، چوبی، سفالی و یا شیشه های رنگی و تیره و دور از گرما و نور خورشید و رطوبت باشد علاوه براین برای اضافه کردن نمک به غذا در زمان طبخ، آن را در انتهاي پخت باید اضافه کرد تا ید آن در حداکثر مقدار حفظ شود.

خطر سرطان زایی نمک دریا به اثبات رسیده است

رئیس گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اینکه نگهداری و ذخيره کردن نمک یددار به مدت طولانی (بیش از یک سال)موجب از دست رفتن بخشی از ید آن می شود، تصریح کرد: اخیرا مصرف نمک دریا از سوی افراد غیرکارشناس و غیر مسئول به مردم توصیه می شود؛ نمک دریا به نمک حاصل از تبخیر آب دریا گفته می شود، این در حالی است که این نمک، تصفیه نشده و دارای انواع ناخالصی ها از جمله فلزات سنگین است که خطر سرطانزایی آنها به اثبات رسیده است.

وی ادامه داد:  نمک دریا منبع خوبی از ید نیست،  چون در هنگام خشک کردن نمک ، ید تبخیر شده و از دست می رود , بنابراین علاوه  بر ناخالصی میزان ید آن کم یا حتی فاقد ید بوده و نیاز روزانه ید بدن را تأمین نمی کند.

دکتر زهرا اباصلتی با بیان اینکه هر چند نمک دریا حاوی مواد معدنی از جمله فلوئور و پتاسیم است اما با توجه به این که در مصرف مقادیر زیاد آن، این املاح تأمین می شوند، این ویژگی نمک دریا بسیار کم اهمیت بوده و ارزش کاربری ندارد، بیان کرد:  درحالی که در نمک ید دار تصفیه شده ، مواد زائد مثل گچ ، آهک و فلزات سنگين شامل سرب ، آرسنيک که براي سلامتی مضر هستند و عامل سرطانزا شناخته شده اند جدا می شوند ولی در نمک دریا این مواد مضر همچنان وجود دارد و وقتی این املاح زیاد دریافت شوند روی جذب سایر ریز مغذیها مانند آهن اثر می کنند و باعث کاهش جذب آن می شوند . در صورتی نمک دریا می تواند مصرف خوراکی داشته باشد که در قالب استانداردهای موجود، مجوز توليد و پروانه ساخت از وزارت بهداشت گرفته باشد.

وی با اشاره به اینکه بر اساس منابع طب سنتی ایران برای نمک انواع مختلفی ذکر شده است ، گفت: در کتاب مخزن الدویه حکیم عقیلی خراسانی ذکر شده است: ميان نمکهاي مختلف بدترین همه، ملح مصنوع از ماء بحر است یعنی نمک دریا، بدترین نوع نمک خوراکی است و این در مغایرت کامل با تبلیغات افراد سودجویی است که تحت عنوان فروش نمک دریا به عنوان نمک سالم تر پولهای کلانی را به جیب می زنند.

دکتر اباصلتی با اشاره به اینکه ادعا می شود که نمک طبیعی حاوی عناصر مفیدی مثل منیزیم و پتاسیم و... نیز هست که خود عامل بازدارنده پرفشاری خون هستند و عدم مصرف نمک طبیعی (نمک دریا) همچنین موجب اختلالات شدید روانی، بیماری های عفونی، فشارخون، گرفتگی عروق، ناراحتی های کبدی و پوستی و سرطان می شود، ابراز کرد:  در زنان باردار میزان ید ادرار بالای 150 میکروگرم در لیتر مطلوب می باشد  اما نتایج پایش نشان داد که میانه ید ادرار زنان باردار 128 میکروگرم در لیتر است که این امر نشان دهنده وضعیت نامطلوب ید ادرار زنان باردار است زیرا  کمبود ید در بارداری عوارض جبران ناپذیری از قبیل سقط های خودبخودی، اختلالات تکاملی و عقب ماندگی ذهنی نوزاد را به دنبال دارد.

وی بیان کرد: مصرف نمک زیاد چه از نوع ید دار شده و چه از نوع نمک غير یده باعث افزایش فشار خون می شود و این ادعا که نمک طبیعی و دست نخورده فشار خون را تنظیم میکند پشتوانه علمی ندارد.

رئیس اداره بیماری‌های واگیر دار دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: بیماریهای واگیردار نقش مهمی در ایجاد اپیدمی و دشمن اصلی سلامت بشر محسوب می شوند از همین رو این واحد در  مسیر کنترل ، حذف و ریشه کنی تلاش دارد تا جامعه دچار همه گیریهای بزرگ مانند کرونا، وبا ، آنفولانزا  و... نشود.

دکتر زهرا نهبندانی، در گفتگو با وب دا با اشاره به اینکه بیماریهای عفونی واگیر دار از قدیمی ترین دشمنان سلامت بشر محسوب می شوند، خاطر نشان کرد: همه گیری های بزرگ ایجاد شده توسط برخی از بیماریها مانند وبا و آنفلوآنزا در قرن های گذشته خسارات سنگینی بر جامعه بشری وارد کرده است ، علیرغم پیشرفت های شگرف علم پزشکی در زمینه های پیشگیری و درمان بیماریهای واگیر متأسفانه هنوز هم بیماریهای عفونی با قابلیت ایجاد اپیدمی ( مانند کرونا)  به عنوان یک مشکل بهداشتی در سراسر جهان مطرح هستند .

وی ادامه داد: مراقبت به معنی گردآوری منظم و مستمر داده ها و تجزیه و تحلیل آنها و سپس انتشار نتایج برای مدیران و سیاست گذاران جامعه پزشکی و کارکنان سیستم بهداشتی است.

دکتر نهبندانی با بیان اینکه برای مدیریت صحیح کنترل بیماریهای واگیر، اطلاعات جامع و به روز در خصوص آنها مورد نیاز است و ابزار تأمین این اطلاعات نظام مراقبت بیماریها است، اظهار کرد: ارتقای سلامت در بر گیرنده سه فاکتور اساسی آموزش سلامت ، حفاظت از سلامت و پیشگیری از بیماری است که بدون برنامه ریزی ، هماهنگ ، همزمان و برابر برای هر یک از موارد ارتقای سلامت در سطح جامعه با مشکلات اساسی مواجه خواهد بود.

دکتر نهبندانی بیان کرد: گروه پیشگیری و مبارزه با بیماریها بعنوان یکی از واحدهای تخصصی مرکز بهداشت است که مسئولیت پیشگیری و کنترل  بیماریها در سطح کشور را عهده دار است و در زمینه چگونگی الگوی توزیع بیماریهای شایع از نظر اتیولوژی ، توزیع مکانی ، زمانی و بخصوص بار بیماریBurden of Disease و عوامل مؤثر بر آن بررسی و مطالعه نموده ، تا بتواند بعنوان عضوی از پیکر مرکز بهداشت ، هماهنگ و همپا با سایر اعضاء و بخشهای مؤثر با بهره گیری از توان تخصصی خود در تحقق اهداف بهداشتی کشور به نحو شایسته ایفای نقش کند.

 وی با اشاره  به اینکه اهداف کلی  اداره بیماریهای واگیر دار دانشگاه علوم پزشکی مشهد ، حفظ و ارتقاء سلامت جمعیت تحت پوشش از طریق پیشگیری اولیه با کاهش بروز و شیوع بیماریها ،  پیشگیری ثانویه با کاهش عوارض ، معلولیت و ناتوانی ناشی از بیماریها ،  پیشگیری ثالثیه با کاهش موارد مرگ و میر ناشی از بیماریهای واگیر و غیر واگیر است، تصریح کرد: کنترل ، حذف و ریشه کنی بیماریهای مختلف واگیر و غیر واگیر برحسب ماهیت و ویژگیهای اختصاصی هر یک از این بیماریها از جمله اهداف اختصاصی این حوزه است .

دکتر نهبندانی بیان کرد: در این مسیر استراتژیهای اداره بیماریهای واگیردار بر آموزش بهداشت، ایمن سازی، مراقبت بیماریهای واگیر و غیر واگیر، جلب مشارکت جامعه، هماهنگی درون بخشی و بین بخشی برای حفظ سلامت عمومی جامعه است.