پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت علمی گروه آمارزیستی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح جایگاه این رشته در پژوهش‌های پزشکی گفت: آمارزیستی با کمک به طراحی صحیح مطالعات، تحلیل دقیق داده‌ها و ارزیابی اعتبار یافته‌ها، نقشی کلیدی در شناخت بیماری‌ها، بررسی اثربخشی درمان‌ها و تصمیم‌گیری‌های مبتنی بر شواهد در نظام سلامت دارد.

پشت بسیاری از پیشرفت‌های پزشکی، پرسشی اساسی وجود دارد: از میان انبوه اطلاعات گردآوری‌شده در یک پژوهش، کدام یافته واقعاً به دانش ما می‌افزاید و می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری قرار گیرد؟ پاسخ به این پرسش، نیازمند رویکردی علمی برای تحلیل داده‌ها و ارزیابی اعتبار نتایج است؛ نقشی که آمارزیستی در پژوهش‌های علوم پزشکی بر عهده دارد.

دکتر سعیده حاجبی خانیکی، عضو هیأت علمی گروه آمارزیستی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با تشریح ابعاد مختلف این رشته، به تبیین نقش آن در پژوهش‌های بالینی، ارزیابی درمان‌ها، پزشکی دقیق و سیاست‌گذاری‌های حوزه سلامت پرداخت.

از داده‌های خام تا شواهد قابل اتکا

دکتر حاجبی خانیکی اظهار کرد: مشاهده تفاوت در نتایج بیماران، شناسایی الگویی در داده‌های ژنتیکی یا یافتن ارتباط میان یک عامل محیطی و بروز بیماری، به‌تنهایی برای رسیدن به نتیجه‌ای علمی کافی نیست. آنچه این مشاهدات را به شواهد قابل اتکا تبدیل می‌کند، ارزیابی دقیق آن‌ها و تشخیص این موضوع است که داده‌ها واقعاً چه چیزی را نشان می‌دهند.

وی افزود: آمارزیستی در همین نقطه وارد می‌شود؛ جایی که داده‌های پزشکی باید از سطح اطلاعات خام فراتر بروند و به مبنایی برای شناخت بهتر بیماری‌ها و تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر در حوزه سلامت تبدیل شوند.

نقش بنیادی آمارزیستی از آغاز تا پایان پژوهش

عضو هیأت علمی گروه آمارزیستی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه نقش آمارزیستی از زمان تبدیل یک پرسش پزشکی به مسئله‌ای برای بررسی علمی آغاز می‌شود، گفت: طراحی مناسب پژوهش مشخص می‌کند چه اطلاعاتی باید گردآوری شود، داده‌ها از چه افرادی و در چه شرایطی به دست آیند و چگونه می‌توان به پرسش مورد نظر پاسخ داد.

وی ادامه داد: این تصمیم‌ها صرفاً جزئیات فنی اجرای مطالعه نیستند، بلکه بر نوع نتایجی که پژوهش می‌تواند ارائه دهد، تأثیر می‌گذارند. حتی داده‌های فراوان و دقیق نیز به‌تنهایی نمی‌توانند کاستی‌های یک طراحی نامناسب را جبران کنند. از این منظر، آمارزیستی در شکل‌گیری مسیر پژوهش نقش دارد، نه اینکه صرفاً به تحلیل اطلاعات پس از پایان مطالعه محدود شود.

شناخت تفاوت‌های بیماران و مسیرهای درمانی

دکتر حاجبی خانیکی با اشاره به ظرفیت آمارزیستی در شناخت تفاوت‌های پیچیده میان بیماران و روندهای متفاوت بیماری اظهار کرد: چرا برخی افراد با شرایط مشابه، روند بیماری یا پیامدهای درمانی متفاوتی دارند؟ چه ویژگی‌هایی ممکن است با پیشرفت بیماری یا افزایش خطر عوارض مرتبط باشند؟ پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند بررسی الگوهایی است که شاید در مشاهدات فردی به‌وضوح دیده نشوند.

وی افزود: تحلیل داده‌های پزشکی می‌تواند به شناسایی این الگوها، بررسی عوامل مرتبط با پیامدهای بیماری و توسعه ابزارهای پیش‌بینی خطر کمک کند. چنین یافته‌هایی زمینه شناخت دقیق‌تر بیماری‌ها و حرکت به سوی رویکردهایی را فراهم می‌کنند که تفاوت‌های فردی را در پژوهش و مراقبت پزشکی جدی‌تر می‌گیرند.

ارزیابی دقیق اثربخشی و ایمنی درمان‌ها

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت آمارزیستی در ارزیابی مداخلات پزشکی گفت: در بررسی یک درمان، مسئله تنها این نیست که آیا پس از مداخله بهبودی مشاهده شده است یا خیر؛ بلکه باید مشخص شود شواهد موجود تا چه اندازه از اثربخشی و ایمنی آن حمایت می‌کنند، پیامدهای درمان در شرایط مختلف چگونه‌اند و نتایج یک مطالعه تا چه حد قابلیت تعمیم به سایر بیماران را دارند.

وی ادامه داد: آمارزیستی در ارزیابی کارآزمایی‌های بالینی، بررسی عملکرد ابزارهای تشخیصی و مطالعه پیامدهای کوتاه‌مدت و بلندمدت نقش دارد. این ارزیابی‌ها به روشن شدن ظرفیت‌ها و محدودیت‌های روش‌های پزشکی کمک می‌کنند و پشتوانه‌ای علمی برای انتخاب‌های بالینی فراهم می‌آورند.

تحلیل داده‌های پیچیده زیستی و پیشرفت پزشکی دقیق

دکتر حاجبی خانیکی با اشاره به پیچیده‌تر شدن داده‌های پزشکی هم‌زمان با پیشرفت فناوری‌های زیستی اظهار کرد: اطلاعات ژنتیکی و مولکولی در کنار داده‌های بالینی، امکان بررسی جنبه‌هایی از بیماری را فراهم کرده‌اند که مطالعه آن‌ها در گذشته به‌سادگی امکان‌پذیر نبود.

وی افزود: تحلیل این داده‌ها می‌تواند به شناسایی الگوهای زیستی، بررسی تفاوت‌های میان افراد و پیشبرد پژوهش‌های مرتبط با پزشکی دقیق کمک کند. با این حال، هرچه تعداد ویژگی‌های مورد بررسی بیشتر و روابط میان آن‌ها پیچیده‌تر باشد، تمایز الگوهای پایدار از یافته‌های تصادفی دشوارتر می‌شود. در چنین شرایطی، آمارزیستی نقشی مهم در استخراج اطلاعات معنادار از داده‌های گسترده و ارزیابی قابلیت اتکای یافته‌ها دارد.

آمارزیستی؛ ابزاری برای تعیین اولویت‌های سلامت

عضو هیأت علمی گروه آمارزیستی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه کاربرد این رشته به مطالعات آزمایشگاهی و بالینی محدود نمی‌شود، گفت: بررسی تغییرات بروز بیماری‌ها در طول زمان، شناسایی تفاوت‌های سلامت میان گروه‌های جمعیتی و ارزیابی پیامدهای برنامه‌های بهداشتی می‌تواند تصویری روشن‌تر از نیازهای جامعه ارائه دهد.

وی خاطرنشان کرد: این اطلاعات به مسئولان حوزه سلامت کمک می‌کند اثربخشی برنامه‌ها را ارزیابی کنند، نیازهای برآورده‌نشده را بشناسند و برای استفاده از منابع محدود، تصمیم‌های آگاهانه‌تری بگیرند. به این ترتیب، آمارزیستی می‌تواند فراتر از توصیف وضعیت موجود، در تعیین اولویت‌های سلامت و بهبود برنامه‌ریزی‌های بهداشتی نیز نقش‌آفرین باشد.

پیوند داده‌ها و دانش؛ ضرورتی برای پزشکی امروز

دکتر حاجبی خانیکی با تأکید بر اینکه آمارزیستی بخشی از زیرساخت علمی پزشکی امروز است، اظهار کرد: این رشته هم در طراحی پژوهش و کشف الگوهای جدید نقش دارد، هم به ارزیابی درمان‌ها و شناخت مسائل سلامت کمک می‌کند و هم امکان بهره‌گیری دقیق‌تر از شواهد علمی را فراهم می‌سازد.

وی افزود: اهمیت آمارزیستی در برقراری پیوندی علمی میان داده‌های گردآوری‌شده و دانشی است که بر اساس آن‌ها شکل می‌گیرد؛ پیوندی که برای پیشرفت پژوهش‌های پزشکی و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری در نظام سلامت ضروری است.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان ابراز امیدواری کرد آمارزیستی بیش از پیش به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از پژوهش‌های پزشکی شناخته شود و بهره‌گیری از دانش متخصصان این رشته، به تولید شواهد معتبرتر و اتخاذ تصمیم‌های آگاهانه‌تر برای حفظ و ارتقای سلامت جامعه بینجامد.