از اضطراب تا تسلط در سخنرانی؛ مهارتهایی آموختنی برای ارائهای اثرگذار
متخصص روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه اضطراب هنگام سخنرانی تجربهای طبیعی است، مجموعهای از راهکارهای کاربردی برای مدیریت تنش و بهبود کیفیت ارائه را تشریح کرد؛ از تمرین جملات آغازین و مکثهای هدفمند تا اصلاح زبان بدن، تغییر نگرش به مخاطبان و استفاده از تکنیکهای آرامسازی.
دکتر حمیدرضا پوریوسف، متخصص روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفتوگو با وبدا اظهار کرد: قرار گرفتن در برابر جمع و سخنرانی برای بسیاری از افراد با هیجان اولیه، اضطراب و نشانههایی مانند تپش قلب همراه است. این میزان از اضطراب در دقایق نخست سخنرانی طبیعی است و حتی میتواند سطح هوشیاری و آمادگی ذهنی فرد را افزایش دهد؛ اما گاهی شدت ترس از حضور در جمع فراتر از یک استرس معمول میرود و با اضطراب اجتماعی ارتباط پیدا میکند.
وی افزود: در چنین شرایطی، فرد ممکن است نشانههای جسمانی مانند تپش قلب، لرزش، گرفتگی صدا و تنگی نفس یا نشانههای روانی مانند کاهش تمرکز و نگرانی از قضاوت دیگران را تجربه کند. در برخی موارد نیز این نگرانی به اجتناب از حضور در جمع، ارائه مقاله، شرکت در جلسات گروهی و گفتوگوهای کاری منجر میشود؛ وضعیتی که مدیریت اصولی آن اهمیت دارد.
دو دقیقه نخست؛ فرصتی برای مدیریت اضطراب اولیه
این متخصص روانپزشکی با تأکید بر اینکه سخنرانی و فن بیان مهارتهایی آموختنی هستند، گفت: بیشترین میزان تنش معمولاً در دو دقیقه نخست سخنرانی تجربه میشود؛ ازاینرو، مرور و تمرین دقیق جملات آغازین میتواند به سخنران کمک کند ارائه خود را با اطمینان بیشتری شروع کند و بر اضطراب اولیه غلبه داشته باشد.
دکتر پوریوسف، استفاده از مکثهای کوتاه و هدفمند میان جملهها را نیز از راهکارهای مؤثر در مدیریت اضطراب دانست و افزود: شتابزدگی در گفتار میتواند تنفس را مختل و استرس را تشدید کند؛ درحالیکه مکثهای کوتاه، فرصت تنظیم تنفس و بازیابی تمرکز را فراهم میکند و به انتقال روشنتر و مؤثرتر پیام میانجامد.
زبان بدن و تغییر نگاه به مخاطب؛ دو ابزار برای ارتباط مؤثرتر
وی با اشاره به نقش ارتباط غیرکلامی در کیفیت سخنرانی اظهار کرد: حرکت طبیعی دستها و استفاده از زبان بدن متناسب با محتوای سخنرانی، ضمن کمک به کاهش تنش عضلانی، ارتباط مؤثرتری میان سخنران و مخاطبان برقرار میکند.
این متخصص روانپزشکی ادامه داد: یکی از راهکارهای مهم برای کاهش فشار روانی، تغییر نگاه به موقعیت سخنرانی است. وقتی فرد بهجای تصور مخاطبان بهعنوان هیئت داوران، سخنرانی را نوعی گفتوگوی دوطرفه در نظر بگیرد، احساس تهدید و نگرانی از قضاوت دیگران کاهش مییابد و انتقال مطالب با آرامش و اعتمادبهنفس بیشتری انجام میشود.
تنفس عمیق و مواجهه تدریجی؛ تمرینهایی برای آرامش پیش از ارائه
دکتر پوریوسف، تمرین تنفس عمیق و شکمی و آرامسازی عضلانی پیش از سخنرانی را از دیگر روشهای کمککننده به کنترل اضطراب برشمرد و گفت: مواجهه تدریجی با موقعیتهای سخنرانی و قرار گرفتن در جمعهای کوچکتر برای تمرین، میتواند به افزایش آمادگی و کاهش تدریجی ترس کمک کند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: سخنران موفق کسی نیست که هیچگونه استرس یا هیجانی را تجربه نمیکند، بلکه فردی است که با شناخت واکنشهای هیجانی خود و بهکارگیری مهارتهای ارتباطی، اضطراب را مدیریت کرده و پیام موردنظرش را به شکلی روشن، اثرگذار و ماندگار به مخاطب منتقل میکند.