پایگاه خبری وبدا

دکتر مسیح نقیبی، از پیشکسوتان گروه نفرولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در اسفندماه سال ۱۳۲۵ در سبزوار متولد شد. سال‌های نخست زندگی و دوره ابتدایی را در زادگاه خود گذراند و برای ادامه تحصیل در مقطع دبیرستان راهی مشهد شد. پس از پایان دبیرستان و موفقیت در آزمون ورودی، تحصیل در رشته پزشکی را آغاز کرد و دوره پزشکی عمومی را در دانشکده پزشکی به پایان رساند.

از خدمت سربازی تا آغاز مسیر تخصصی

دکتر نقیبی پس از فراغت از تحصیل، دو سال خدمت نظام وظیفه را در تهران گذراند و پس از آن نیز حدود یک سال در مجموعه شیر و خورشید شهرستان گرمسار به ارائه خدمات پزشکی پرداخت؛ تجربه‌ای که به گفته وی، بخشی از مسیر حرفه‌ای او را شکل داد.

وی پس از شرکت در آزمون‌های تخصصی دانشگاه‌های شیراز و تهران، با توجه به شرایط مناسب اعزام دانشجویان به خارج از کشور، ادامه تحصیل در اروپا را انتخاب کرد و در سال ۱۹۷۷ میلادی، برابر با ۱۳۵۶ خورشیدی، وارد دوره تخصصی در بلژیک شد.

این پزشک پیشکسوت، پنج سال در مراکز علمی این کشور به تحصیل و فعالیت پرداخت و در سال ۱۹۸۲ میلادی، برابر با ۱۳۶۱ خورشیدی، با کسب تخصص به ایران بازگشت.

انتخاب نفرولوژی؛ مسیری برآمده از علاقه به مطالعه و دانش

دکتر نقیبی در گفتگو با وب دا درباره انتخاب مسیر تخصصی خود گفت: در آن دوران، دانشجویانی که علاقه بیشتری به مطالعه و مباحث علمی داشتند، معمولاً رشته‌هایی مانند داخلی، اطفال و آسیب‌شناسی را انتخاب می‌کردند و افرادی که به تکنیک‌های عملی علاقه‌مند بودند، بیشتر به سمت رشته‌های جراحی و زنان می‌رفتند.

وی افزود: با توجه به علاقه خود به مطالعه مستمر، بررسی مجلات تخصصی و تعمیق در مباحث علمی، مسیر طب داخلی و پس از آن فوق‌تخصص نفرولوژی را انتخاب کردم.

بازگشت از اروپا به ایران در سال‌های جنگ

این فوق‌تخصص نفرولوژی با اشاره به شرایط خود پس از پایان تحصیلات در بلژیک اظهار کرد: پس از پایان تحصیلات، امکان ماندن در بلژیک یا مهاجرت به فرانسه برایم فراهم بود و حتی مدتی را در استراسبورگ فرانسه گذراندم، اما در آن زمان دفتر نخست‌وزیری وقت با تأکید بر نیاز کشور به نیروهای متخصص و کمبود پزشک، از ایرانیان تحصیل‌کرده خارج از کشور برای بازگشت دعوت می‌کرد.

وی ادامه داد: در آن مقطع تعداد متخصصان نفرولوژی در سراسر کشور کمتر از ۱۰ نفر بود و هم‌زمانی این شرایط با دوران جنگ تحمیلی و احساس مسئولیت نسبت به نیاز کشور، در تصمیم من برای بازگشت به ایران تأثیر زیادی داشت.

دکتر نقیبی با بیان اینکه حتی امکان فعالیت علمی در اروپا برای وی وجود داشت، خاطرنشان کرد: احساس می‌کردم در شرایطی که کشور به تخصص ما نیاز دارد، ماندن در اروپا با وظیفه انسانی و حرفه‌ای من سازگار نیست؛ بنابراین تصمیم گرفتم به کشور بازگردم.

مشهد؛ مقصدی که قرار بود موقت باشد اما به خانه دائمی تبدیل شد

وی پس از بازگشت به ایران، پیشنهادهایی برای فعالیت در شهرهای مختلف از جمله تهران، شیراز و مشهد دریافت کرد و در نهایت مشهد را برای ادامه فعالیت انتخاب کرد.

دکتر نقیبی گفت: در ابتدا تصورم این بود که دو تا سه سال در مشهد خدمت کنم و پس از آن دوباره به اروپا بازگردم، اما جاذبه خدمت و شرایط این شهر موجب شد ماندگار شوم.

وی با اشاره به تجربه خود در مراقبت‌های ویژه در دوران تحصیل در خارج از کشور افزود: هنگام ورود به مشهد، بیمارستان امام رضا(ع) به‌شدت به متخصص نفرولوژی نیاز داشت و بخش داخلی نیز بسیار محدود بود. امکانات درمانی کم بود و بخش دیالیز تنها سه یا چهار تخت داشت.

به گفته این پیشکسوت دانشگاه، در آن دوره استادانی مانند دکتر خزایی، مرحوم دکتر یزدچیان و متخصصان حوزه گوارش، با وجود محدودیت‌های تجهیزاتی، هسته اولیه خدمات تخصصی را در بیمارستان امام رضا(ع) شکل داده بودند.

روایت نخستین پیوند کلیه در مشهد

یکی از مهم‌ترین بخش‌های فعالیت حرفه‌ای دکتر نقیبی، مشارکت در راه‌اندازی پیوند کلیه در مشهد بود.

وی با اشاره به سفر خود به تهران در حدود سال ۱۳۶۷ و مطرح شدن موضوع انجام پیوند کلیه در ارومیه، اظهار کرد: در آن زمان مطرح شد که در ارومیه پیوند کلیه انجام شده است، در حالی که این شهر حتی متخصص نفرولوژی نداشت؛ این موضوع نشان داد که مشهد نیز باید برای راه‌اندازی پیوند کلیه اقدام کند.

در ادامه، بیمارستان امید برای انجام این کار انتخاب شد و بخشی از فضای بیمارستان در اختیار گروه نفرولوژی قرار گرفت.

دکتر نقیبی افزود: نخستین پیوند کلیه در مشهد در اواخر سال ۱۳۶۷ انجام شد. قرار بود نخستین عمل با حضور دکتر فاضل انجام شود، اما به دلیل بارش سنگین برف و نامساعد بودن شرایط جوی، پرواز ایشان امکان فرود پیدا نکرد. در نهایت، عمل توسط دکتر مهدوی و تیم دانشگاه علوم پزشکی مشهد انجام شد و پس از آن، پیوند کلیه به صورت هفتگی ادامه یافت.

وی ادامه داد: پس از فعال شدن بخش، خانواده مهندس توکلی‌زاده هزینه ساخت بخش جدید نفرولوژی و پیوند کلیه را تقبل کردند و با همکاری گروه‌های نفرولوژی و اورولوژی، فضای جدید برای توسعه خدمات طراحی و ساخته شد.

توسعه ساختار نفرولوژی، دیالیز و پیوند

به گفته دکتر نقیبی، ساختمان جدید به گونه‌ای طراحی شد که بخش نفرولوژی و اورولوژی، اتاق‌های عمل پیوند و بخش مراقبت‌های ویژه را در خود جای دهد و این مجموعه در سال ۱۳۸۱ از بیمارستان امید به بیمارستان امام رضا(ع) منتقل شد.

وی همچنین از راه‌اندازی دوره فوق‌تخصصی نفرولوژی در سال‌های ۱۳۷۷ یا ۱۳۷۸ خبر داد و گفت: در نخستین دوره، دکتر تارا و دکتر حکمت وارد این دوره شدند و پس از آن، آموزش فوق‌تخصصی نفرولوژی در دانشگاه به صورت رسمی ادامه یافت.

دکتر نقیبی افزود: به‌تدریج بخش نفرولوژی توسعه پیدا کرد و خدمات دیالیز، دیالیز صفاقی، پیوند کلیه و مراقبت‌های ویژه مرتبط با نفرولوژی در این مجموعه شکل گرفت و گسترش یافت.

توسعه تجهیزات از بیوپسی کلیه تا دستگاه‌های پیشرفته دیالیز

این عضو هیأت علمی دانشگاه با اشاره به محدودیت‌های تجهیزاتی در سال‌های نخست فعالیت گفت: در ابتدای کار با مشکلات فراوانی روبه‌رو بودیم، اما حمایت مدیران دانشگاه، به‌ویژه دکتر بهرامی، نقش مهمی در توسعه تجهیزات داشت.

وی افزود: یکی از اقدامات مهم، راه‌اندازی بیوپسی کلیه بود؛ اقدامی که در ابتدا با سوزن‌هایی که شخصاً از بلژیک آورده بودم انجام می‌شد و بعد بیمارستان تجهیزات استاندارد آن را تأمین کرد.

دکتر نقیبی ادامه داد: دستگاه‌های قدیمی و فرسوده دیالیز نیز به تدریج با دستگاه‌های جدیدتر جایگزین شدند و سیستم تصفیه آب RO برای تغذیه دستگاه‌های دیالیز راه‌اندازی شد.

وی با اشاره به شرایط دشوار دوران جنگ گفت: با وجود کمبود دارو و تجهیزات، همکاری میان مدیران و کارکنان موجب می‌شد مشکلات با سرعت بیشتری برطرف شود و گاهی حتی داروهای مورد نیاز اتاق عمل را با خودروی شخصی از بیمارستان امام رضا(ع) به بیمارستان امید منتقل می‌کردم.

پیوند کلیه؛ حاصل کار تیمی و تصمیم‌گیری نظام‌مند

دکتر نقیبی، یکی از عوامل موفقیت برنامه پیوند کلیه را انجام فرآیندهای درمانی به شکل تیمی و نظام‌مند عنوان کرد و گفت: بیماران کاندیدای پیوند، حدود یک هفته پیش از عمل در جلسات شورا مورد بررسی قرار می‌گرفتند و پرونده آنان با حضور جراح، متخصص بیهوشی، نفرولوژیست و رادیولوژیست به دقت بررسی می‌شد.

وی افزود: این کار تیمی و بررسی دقیق بیماران پیش از عمل، زمینه را برای انجام موفقیت‌آمیز پیوندها فراهم کرد.

آموزش و پژوهش؛ از تربیت متخصص تا توسعه دیالیز صفاقی

این پیشکسوت دانشگاه، آموزش و پژوهش را بخش مهمی از فعالیت حرفه‌ای خود دانست و اظهار کرد: بخش عمده فعالیت‌های تحقیقاتی در همکاری با دستیاران تخصصی و دانشجویان پزشکی عمومی و در قالب پایان‌نامه‌های تحصیلی انجام شد.

وی با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی در حوزه دیالیز صفاقی افزود: دانشگاه علوم پزشکی مشهد از مراکز پیشگام کشور در این حوزه بود و در مسیر بومی‌سازی و توسعه روش‌های مرتبط با دیالیز صفاقی نقش داشت.

دکتر نقیبی همچنین از فعالیت خود در هیأت ممتحنه بورد نفرولوژی کشور و مشارکت حدود ۱۴ تا ۲۰ ساله در بورد تخصصی بیماری‌های داخلی خبر داد.

وی در طول سال‌های فعالیت خود، در چند نوبت به عنوان پزشک و پژوهشگر نمونه در سطوح ملی و استانی مورد تقدیر قرار گرفت و یک بار نیز عنوان پژوهشگر نمونه دانشگاه را کسب کرد.

استاد موفق باید حضور مؤثر و دانش به‌روز داشته باشد

دکتر نقیبی درباره ویژگی‌های یک استاد موفق گفت: استاد پیش از هر چیز باید حضور مؤثر داشته باشد؛ به این معنا که به‌موقع در محل خدمت حاضر شود و نظم و انضباط را شخصاً رعایت کند.

وی به‌روز بودن دانش علمی را دومین ویژگی مهم یک استاد دانست و افزود: استاد باید همواره دانش خود را ارتقا دهد تا دانشجویان و دستیاران به تسلط علمی او اعتماد داشته باشند.

این استاد پیشکسوت همچنین بر ضرورت حفظ روابط حرفه‌ای با همکاران تأکید کرد و گفت: ارتباط سازنده با همکاران اهمیت زیادی دارد، اما این روابط باید در چارچوب حرفه‌ای باقی بماند و مناسبات شخصی با وظایف اداری در هم آمیخته نشود.

آموزش و پژوهش باید در محوریت دانشگاه باقی بماند

دکتر نقیبی درباره ساختار دانشگاه و ارتباط آموزش و درمان نیز اظهار کرد: در گذشته ساختار دانشگاه بیشتر بر محور آموزش استوار بود و معتقدم آموزش و پژوهش باید همچنان از اولویت‌های اصلی دانشگاه باشند.

وی افزود: ارائه خدمات درمانی نیز مسئولیت مهم دانشگاه است، اما تربیت یک پزشک متخصص و متعهد می‌تواند برای ۳۰ تا ۴۰ سال به جامعه خدمت کند؛ بنابراین کیفیت آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص، آثار بلندمدتی بر سلامت جامعه خواهد داشت.

دانشگاه و نظام پزشکی؛ دو خانه علمی و حرفه‌ای

این پیشکسوت دانشگاه با اشاره به ارتباط خود با دانشجویان و همکاران گفت: رابطه من با دانشجویان همواره بر پایه احترام متقابل، صمیمیت و همدلی بوده است و حتی پس از گذشت سال‌ها، هنگام دیدار با دانشجویان قدیمی، بازخوردهای آنان برایم ارزشمند است.

وی دانشگاه و سازمان نظام پزشکی را دو محیط مهم زندگی حرفه‌ای خود دانست و گفت: دانشگاه برای من مانند مدرسه و سازمان نظام پزشکی مانند خانه بود و در طول سال‌ها تلاش کردیم با همکاری همکاران، بخش‌های نفرولوژی، پیوند، دیالیز و دیالیز صفاقی را توسعه دهیم.

دکتر نقیبی همچنین از حضور چندین ساله در سازمان نظام پزشکی و فعالیت‌های حرفه‌ای در این مجموعه یاد کرد.

روایت یک تقدیر متفاوت از همسران استادان

این استاد پیشکسوت یکی از خاطرات ماندگار دوران فعالیت خود را مربوط به تقدیر دانشگاه از همسران استادان پرکار عنوان کرد و گفت: در دهه ۱۳۸۰ دانشگاه تصمیم گرفت به جای تقدیر مستقیم از استادان، با ارسال هدیه و لوح تقدیر به منازل، از صبوری و همراهی همسران آنان قدردانی کند.

وی با بیان خاطره‌ای از این رویداد افزود: به دلیل سوءتفاهم اولیه، همسرم تصور کرده بود افرادی که مقابل منزل آمده‌اند برای موضوع دیگری مراجعه کرده‌اند و در را باز نکرده بود، تا اینکه دانشگاه با من تماس گرفت و موضوع را توضیح داد.

دکتر نقیبی این اقدام را نشانه توجه مدیریت وقت دانشگاه به نقش خانواده در همراهی با استادان و پزشکان دانست.

چرا مسئولیت‌های اجرایی را نپذیرفتم؟

وی با اشاره به اینکه در طول دوران خدمت بیشتر بر مسئولیت‌های تخصصی تمرکز داشته است، گفت: همواره از پذیرش پست‌های اجرایی و اداری پرهیز می‌کردم و حتی در مقاطعی که برای پذیرش مسئولیت‌هایی مانند معاونت بیمارستان امام رضا(ع) و معاونت دانشگاه پیشنهادهایی مطرح شد، به دلیل مشغله‌های علمی و آموزشی، این مسئولیت‌ها را نپذیرفتم.

از یک تصمیم موقت تا بازنشستگی در دانشگاه

دکتر نقیبی با اشاره به اینکه در ابتدای بازگشت به ایران تصور می‌کرد پس از چند سال دوباره به اروپا بازخواهد گشت، اظهار کرد: به همین دلیل در سال‌های نخست قراردادهای یک‌ساله داشتم و پس از دو تا سه سال که تصمیم به ماندن قطعی گرفتم، به استخدام رسمی دانشگاه درآمدم.

وی افزود: خدمت رسمی من در دانشگاه تا سال ۱۳۹۶ ادامه یافت و در این سال بازنشسته شدم.

خانواده؛ بخشی از روایت زندگی یک پزشک پیشکسوت

دکتر نقیبی درباره آشنایی با همسرش نیز گفت: این آشنایی به دوران خدمت سربازی در تهران بازمی‌گردد؛ زمانی که برای دیدار یکی از دوستانم به بیمارستان مراجعه می‌کردم و همسرم که در آنجا سرپرستار بود، فعالیت می‌کرد.

وی با اشاره به اینکه این آشنایی به تدریج به ازدواج انجامید، گفت: سه فرزند دارم؛ دو پسر که در بلژیک متولد شدند و یک دختر که در مشهد به دنیا آمد.

به گفته وی، پسر بزرگ‌ترش پزشک متخصص روانپزشکی و شاغل در آلمان است، پسر کوچک‌تر در کانادا در رشته سینما تحصیل کرده و دخترش نیز با وجود فراهم بودن امکان ادامه تحصیل در خارج از کشور، ترجیح داده در ایران بماند.

پیام یک استاد پیشکسوت به نسل جوان

دکتر نقیبی در پایان با اشاره به دشواری‌های شرایط امروز دانشجویان، بر امید به آینده ایران تأکید کرد و گفت: با توجه به پیشینه تاریخی این سرزمین، باید آینده را روشن دید.

وی افزود: ایران در طول هزاران سال تاریخ خود، دوره‌های دشوار بسیاری را پشت سر گذاشته و با وجود فراز و نشیب‌های فراوان، هویت خود را حفظ کرده است.

این پیشکسوت دانشگاه خاطرنشان کرد: همین پیشینه تاریخی یکی از عواملی بود که موجب شد پس از تحصیل در خارج از کشور به ایران بازگردم و در کشور بمانم و خدمت کنم.

دکتر نقیبی با بیان اینکه شرایط سخت نیز پایدار نخواهد ماند، اظهار امیدواری کرد: ایران با تکیه بر پیشینه تاریخی و ظرفیت‌های خود، از شرایط دشوار عبور خواهد کرد و به جایگاه شایسته خود دست خواهد یافت.