پایگاه خبری وبدا

سعیده حاجبی خانیکی، عضو هیأت علمی گروه آمارزیستی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مسیر علمی خود را از علاقه به ریاضی آغاز کرد و با عبور از آمار ریاضی به آمارزیستی، تحلیل داده‌های پیچیده پزشکی و پژوهش‌های بین‌المللی در آمریکا رساند؛ مسیری که به گفته خودش، بیش از آنکه درباره اعداد و نرم‌افزارها باشد، درباره یافتن پاسخ برای پرسش‌های واقعی حوزه سلامت است.

دنیای اعداد برای سعیده حاجبی خانیکی از سال‌های کودکی جذاب بود؛ علاقه‌ای که با حل مسئله و کشف الگوهای ریاضی آغاز شد و به‌تدریج مسیر تحصیلی و حرفه‌ای او را شکل داد.

وی دوران دبیرستان را از سال ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۲ در دبیرستان شاهد ارض اقدس مشهد و در رشته ریاضی ـ فیزیک گذراند و در هر چهار سال تحصیل، رتبه نخست را کسب کرد. سال ۱۳۸۲ وارد دوره کارشناسی آمار شد و پس از چهار سال، با کسب رتبه اول فارغ‌التحصیل شد؛ موفقیتی که زمینه استفاده از سهمیه استعدادهای درخشان و ورود به دوره کارشناسی ارشد آمار ریاضی را برای او فراهم کرد.

پس از پایان کارشناسی ارشد آمار ریاضی، حاجبی خانیکی ترجیح داد پیش از ادامه تحصیل، دانش آماری خود را در یک محیط واقعی پژوهشی به کار گیرد. در ادامه، سال ۱۳۹۵ وارد دوره کارشناسی ارشد آمارزیستی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد شد و این دوره را با معدل الف به پایان رساند؛ انتخابی که به گفته او، زمینه پیوند عمیق‌تر دانش آماری با کاربردهای علوم پزشکی را فراهم کرد.

وی همزمان با دفاع از پایان‌نامه کارشناسی ارشد، در آزمون دکتری تخصصی آمارزیستی شرکت کرد و در سال ۱۳۹۷ با رتبه پنجم کشوری پذیرفته شد. با وجود امکان ادامه تحصیل در دانشگاه‌های تهران، دانشگاه علوم پزشکی مشهد را انتخاب کرد؛ چراکه ارتباط نزدیک این دانشگاه با مسائل واقعی پزشکی و ظرفیت پژوهشی آن را برای ادامه مسیر علمی خود مناسب می‌دانست.

از اعداد و نرم‌افزارها تا مسئله واقعی بیمار

آغاز فعالیت حرفه‌ای حاجبی خانیکی به سال ۱۳۹۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که به عنوان متخصص آمار در مرکز تحقیقات جراحی‌های آندوسکوپیک بیمارستان قائم(عج) و دانشکده پزشکی دکتر شاهین‌فر فعالیت خود را آغاز کرد.

وی درباره این دوره می‌گوید: قرار گرفتن در کنار مسائل واقعی پزشکی باعث شد نگاه او به داده‌ها تغییر کند؛ چراکه پشت هر عدد، یک بیمار، یک مسئله پزشکی و یک سؤال پژوهشی وجود دارد.

تحلیل آماری پژوهش‌های پزشکی و مقالات، مشاوره آماری به پژوهشگران و اعضای هیأت علمی و همکاری در انجام و تحلیل پایان‌نامه‌ها، بخش مهمی از فعالیت‌های حرفه‌ای او را تشکیل داده است.

حاجبی خانیکی معتقد است نقش متخصص آمار تنها انتخاب یک آزمون آماری یا کار با نرم‌افزار نیست، بلکه درک درست مسئله، تعریف سؤال مناسب و همراهی با پژوهشگر از مرحله طراحی مطالعه تا تحلیل و تفسیر داده‌ها اهمیت بیشتری دارد.

او در طول سال‌های فعالیت خود با پژوهشگران و اعضای هیأت علمی در حوزه‌های مختلف علوم پزشکی، از جمله جراحی پلاستیک، جراحی قلب، گوش و حلق و بینی، مغز و اعصاب، روان‌پزشکی و گفتاردرمانی همکاری داشته و در بیش از ۱۰۰ پایان‌نامه مشاوره و راهنمایی آماری ارائه کرده است.

همچنین در بیش از ۶۰ طرح پژوهشی مشارکت داشته و حاصل بخشی از فعالیت‌های پژوهشی او، انتشار بیش از ۵۵ مقاله در مجلات نمایه‌شده در ISI، PubMed و Scopus بوده است. وی همچنین به عنوان داور مجلات علمی، بیش از ۳۰۰ مقاله را در حوزه تخصصی خود داوری کرده است.

بخشی از فعالیت‌های علمی او نیز در جشنواره پژوهش و فناوری دانشگاه علوم پزشکی مشهد مورد تقدیر قرار گرفته و در سال‌های ۱۳۹۹، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۲ به عنوان پژوهشگر برتر دانشگاه انتخاب شده است.

از مشهد تا دانشگاه نوادا؛ تجربه‌ای در مرز آمار، ژنتیک و پزشکی

سال ۱۴۰۱ یکی از مقاطع مهم مسیر علمی حاجبی خانیکی بود. پس از موفقیت در آزمون جامع، از سوی دانشگاه‌ها و مراکز علمی در کشورهای مختلف از جمله سوئیس، کانادا، هلند و آمریکا برای فعالیت پژوهشی دعوت شد و در نهایت دانشگاه University of Nevada, Las Vegas (UNLV) را برای ادامه این تجربه علمی انتخاب کرد.

به گفته وی، حضور استادان برجسته در حوزه آمار ژنتیک و ارتباط این حوزه با مسیر پژوهشی او در زمینه سرطان، ژنتیک و تحلیل داده‌های پیچیده، از دلایل مهم این انتخاب بود.

این تجربه، فرصت حضور در یک محیط علمی بین‌المللی و توسعه دانش در زمینه ارتباط میان روش‌های آماری، داده‌های ژنتیکی و مسائل پزشکی را برای او فراهم کرد.

حاجبی خانیکی در ادامه این مسیر، در دانشگاه‌های مختلف آمریکا از جمله دانشگاه‌های نوادا، میشیگان، واشنگتن و دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس نیز سخنرانی و ارائه علمی داشت و درباره موضوعاتی همچون مدل‌سازی داده‌های ژنتیکی مرتبط با سرطان روده بزرگ، ناهمگنی زمان بقا در بیماران مبتلا به سرطان، روش‌های آماری مرتبط با پیشرفت بیماری و شناسایی ژن‌های متیله‌شده مرتبط با بیماری‌ها به ارائه مطالب پرداخت.

بازگشت به ایران؛ دانش زمانی ارزشمند است که به حل مسئله کمک کند

تجربه حضور در محیط علمی بین‌المللی، اگرچه فرصت‌های تازه‌ای برای ادامه مسیر حرفه‌ای ایجاد کرد، اما بازگشت به ایران و انتقال دانش و تجربه به نسل جدید پژوهشگران، همچنان یکی از دغدغه‌های اصلی حاجبی خانیکی بود.

وی معتقد است دانش و تجربه زمانی ارزشمندتر می‌شود که بتواند در کشور مبدأ به کار گرفته شود و در تربیت نسل جدید پژوهشگران و دانشجویان مورد استفاده قرار گیرد.

بر همین اساس، به ایران بازگشت و امروز به عنوان عضو هیأت علمی گروه آمارزیستی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، فعالیت خود را در دو حوزه آموزش و پژوهش ادامه می‌دهد.

او حضور در دانشگاه را صرفاً یک جایگاه شغلی نمی‌داند، بلکه آن را فرصتی برای انتقال تجربه، همراهی با دانشجویان و پژوهشگران و تلاش برای کاربرد بیشتر علم آمار و داده در حل مسائل واقعی نظام سلامت عنوان می‌کند.

دانشگاه؛ بستر ایده‌های تازه و همکاری‌های بین‌رشته‌ای

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ایجاد فضای مناسب برای طرح و پیگیری ایده‌های علمی، به‌ویژه برای اعضای هیأت علمی جوان‌تر، را یکی از عوامل مؤثر در پویایی دانشگاه می‌داند.

وی همچنین بر ظرفیت بالای دانشگاه علوم پزشکی مشهد برای فعالیت‌های بین‌رشته‌ای تأکید دارد و معتقد است مسائل سلامت معمولاً پیچیده‌اند و پاسخ به آنها به همکاری میان رشته‌های مختلف نیاز دارد.

به گفته حاجبی خانیکی، در آمارزیستی نیز انجام پژوهش‌های قوی مستلزم ارتباط نزدیک با متخصصان بالینی، علوم پایه، بهداشت، فناوری اطلاعات و سایر حوزه‌های مرتبط است و تقویت همکاری‌های پژوهشی مشترک، حمایت از ایده‌های نو و توسعه ارتباطات علمی داخلی و بین‌المللی می‌تواند فضای دانشگاه را پویاتر کند.

آموزش، پژوهش و درمان؛ سه حلقه یک زنجیره

از نگاه این پژوهشگر، نمی‌توان آموزش، پژوهش و درمان را در دانشگاه علوم پزشکی به‌صورت مستقل از یکدیگر دید و برای آنها اولویت مطلق تعیین کرد؛ چراکه این سه حوزه یک چرخه به‌هم‌پیوسته را تشکیل می‌دهند.

بسیاری از پرسش‌های پژوهشی از مسائل واقعی حوزه سلامت و درمان شکل می‌گیرند و نتایج پژوهش نیز زمانی ارزش بیشتری پیدا می‌کنند که در بهبود خدمات سلامت، تصمیم‌گیری‌های علمی و آموزش دانشجویان به کار گرفته شوند.

در آمارزیستی، این ارتباط بیش از پیش ملموس است؛ چراکه داده‌های حاصل از مطالعات بالینی و جمعیتی، در صورت طراحی، تحلیل و تفسیر صحیح، می‌توانند به شواهدی تبدیل شوند که برای پژوهش، آموزش و تصمیم‌گیری در نظام سلامت قابل استفاده باشند.

استاد موفق؛ فراتر از انتقال دانش

حاجبی خانیکی، دانش تخصصی و به‌روز را شرط لازم برای موفقیت یک استاد می‌داند، اما معتقد است یک استاد موفق باید فراتر از انتقال محتوای درسی، قدرت تفکر و استقلال علمی را در دانشجو پرورش دهد.

وی در این باره می‌گوید در رشته‌ای مانند آمارزیستی، مهم تنها دانستن اینکه از چه آزمونی در چه شرایطی استفاده شود نیست؛ دانشجو باید بتواند مسئله را تعریف کند، سؤال پژوهش را درک کند، داده‌ها را بشناسد، روش مناسب را انتخاب و نتایج را به‌درستی تفسیر کند.

از نگاه او، اخلاق حرفه‌ای، مسئولیت‌پذیری، صداقت علمی و توانایی کار تیمی نیز در کنار دانش تخصصی اهمیت دارند و دانشجو تنها از محتوای درس نمی‌آموزد، بلکه رفتار، نحوه تعامل و شیوه مواجهه استاد با مسائل نیز بخشی از فرآیند آموزش است.

چالش‌هایی که به فرصت یادگیری تبدیل شدند

مسیر علمی و حرفه‌ای این عضو هیأت علمی نیز مانند هر مسیر پژوهشی دیگری، با چالش‌هایی همراه بوده است؛ از انتخاب مسیر تحصیلی و تصمیم برای ورود مجدد به حوزه آمارزیستی تا مواجهه با داده‌های پیچیده در پژوهش‌های مرتبط با سرطان و ژنتیک.

او معتقد است چالش‌ها را باید بخشی از فرآیند یادگیری دانست و مطالعه بیشتر، مشورت با استادان و بهره‌گیری از تجربه پژوهشگران، راهکارهایی بوده‌اند که به او در عبور مرحله‌به‌مرحله از این مسائل کمک کرده‌اند.

حضور در محیط علمی آمریکا نیز تجربه‌ای متفاوت برای او بود؛ تجربه‌ای که در کنار فرصت‌های علمی، نیازمند سازگاری با شیوه‌های متفاوت پژوهش، ارتباطات علمی و فضای دانشگاهی جدید بود و به گفته وی، تلاش برای یادگیری از این محیط و ترکیب آن با دانش و تجربه کسب‌شده در ایران، بخش مهمی از این تجربه را شکل داد.

خانواده؛ پشتوانه‌ای برای ادامه مسیر

حاجبی خانیکی در روایت خود از مسیر علمی‌اش، خانواده را یکی از مهم‌ترین پشتوانه‌های موفقیت خود می‌داند و پیش از هر چیز، همه موفقیت‌ها و فرصت‌های به‌دست‌آمده را لطف خداوند عنوان می‌کند.

وی در کنار تلاش و پشتکار، از حمایت خانواده و به‌ویژه همراهی همسرش به عنوان یکی از عوامل مهم در ادامه این مسیر یاد می‌کند و می‌گوید در مقاطعی که خستگی و فشار مسیر موجب دلسردی او شده، حمایت و دلگرمی همسرش به ادامه راه کمک کرده است.

روایت سعیده حاجبی خانیکی، روایت عبور از دنیای ریاضی و اعداد به قلب مسائل سلامت است؛ مسیری که در آن، آمارزیستی تنها مجموعه‌ای از فرمول‌ها و نرم‌افزارها نیست، بلکه ابزاری برای تبدیل داده به شواهد، شواهد به دانش و دانش به راه‌حل‌هایی برای مسائل واقعی نظام سلامت است.

اکنون او در دانشگاه علوم پزشکی مشهد، پس از تجربه سال‌ها پژوهش و حضور در محیط‌های علمی بین‌المللی، بخشی از دغدغه خود را به تربیت پژوهشگران جوان و تقویت پیوند میان علم داده، پژوهش و نیازهای واقعی سلامت اختصاص داده است؛ مسیری که از علاقه یک دانش‌آموز به حل مسائل ریاضی آغاز شد و امروز به تلاش برای حل مسائل پیچیده پزشکی با زبان علم و داده رسیده است.