پایگاه خبری وبدا

استاد تمام و عضو هیأت علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر ضرورت حرکت پژوهش‌های دانشگاهی از مقاله‌محوری صرف به سمت تولید دانش کاربردی و محصول‌محور گفت: پژوهش زمانی به ارزش واقعی خود می‌رسد که بتواند در حل مسائل جامعه، پاسخ‌گویی به نیازهای نظام سلامت و بهبود زندگی مردم نقش‌آفرین باشد؛ مسیری که به گفته او، یکی از دستاوردهای ارزشمند آن، کمک به درمان بیماری بوده است که پس از ۱۳ سال ناتوانی، با بهره‌گیری از یک روش درمانی مبتنی بر پژوهش، دوباره توانست راه برود.

دکتر بی‌بی فاطمه کلالی‌نیا، متولد سال ۱۳۵۸ در مشهد، استاد تمام و عضو هیأت علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، از سال ۱۳۸۹ همکاری خود را با این دانشگاه آغاز کرده است. او در طول سال‌های فعالیت علمی و پژوهشی خود، علاوه بر انتشار بیش از ۷۰ مقاله علمی و اجرای ۹۱ طرح تحقیقاتی، موفق به ثبت پنج اختراع شده و مسئولیت‌های مختلفی از جمله مسئولیت دوره PhD by Research دانشگاه، ریاست آزمایشگاه جامع تحقیقات، ریاست مرکز جامع سلول‌های بنیادی و پزشکی بازساختی و معاونت توسعه فناوری پارک سلامت را بر عهده داشته است.

حوزه اصلی فعالیت‌های پژوهشی او طب بازساختی، به‌ویژه سلول‌های بنیادی و مهندسی بافت است؛ حوزه‌ای که به گفته وی، ظرفیت قابل توجهی برای تبدیل دستاوردهای علمی به کاربردهای درمانی دارد.

از رتبه نخست آزمون دکتری تا ورود به عرصه پژوهش دانشگاهی

دکتر کلالی‌نیا درباره مسیر تحصیلی خود می‌گوید: تحصیلات دوران مدرسه را در مشهد گذراندم و سال ۱۳۷۷ در دانشگاه علوم پزشکی کرمان پذیرفته شدم. پس از سه سال تحصیل در این دانشگاه، به‌عنوان دانشجوی میهمان به دانشگاه علوم پزشکی مشهد آمدم و تا پایان دوره عمومی در این شهر ادامه تحصیل دادم.

وی با اشاره به ادامه مسیر تحصیلی خود افزود: بلافاصله پس از پایان دوره عمومی، وارد دوره تخصص شدم و در سال ۱۳۸۲ در آزمون دکتری تخصصی (PhD) گروه بیوتکنولوژی، رتبه نخست کشور را کسب کردم. در دوره عمومی نیز نفر اول ورودی بودم و خوشبختانه در طول دوره تخصص تا زمان فارغ‌التحصیلی، از نفرات برتر دوره محسوب می‌شدم.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: در سال ۱۳۸۹ از رساله دکتری خود دفاع کردم و از مهر همان سال، به‌عنوان نخستین عضو هیأت علمی پژوهشی دانشگاه فعالیت خود را آغاز کردم.

کارنامه پژوهشی؛ بیش از ۷۰ مقاله، ۹۱ طرح تحقیقاتی و پنج اختراع

دکتر کلالی‌نیا با اشاره به دستاوردهای پژوهشی خود اظهار کرد: تاکنون حدود ۷۰ مقاله در سامانه علم‌سنجی وزارت بهداشت ثبت کرده‌ام و شاخص اچ‌ایندکس مقالاتم ۲۱ است. همچنین پنج اختراع به ثبت رسانده‌ام. با توجه به اینکه حوزه اصلی فعالیت من طب بازساختی است، بخش عمده این فعالیت‌ها در زمینه مهندسی بافت و سلول‌درمانی انجام شده است.

وی درباره مسئولیت‌های مدیریتی و اجرایی خود در دانشگاه نیز گفت: از سال ۱۳۸۹ که فعالیت خود را در دانشگاه آغاز کردم، حدود سه سال مسئول دوره PhD by Research دانشگاه بودم و پس از آن به مدت سه سال ریاست آزمایشگاه جامع تحقیقات را بر عهده داشتم. در حال حاضر نیز حدود دو سال است که ریاست مرکز جامع سلول‌های بنیادی و پزشکی بازساختی و معاونت توسعه فناوری پارک سلامت را بر عهده دارم. همچنین از ابتدای دوره خدمتم، مسئولیت بخش بیوتکنولوژی مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی نیز با من بوده است.

پژوهش نباید به انتشار مقاله محدود شود

این استاد دانشگاه، کاربردی شدن پژوهش‌ها را یکی از ضرورت‌های اصلی نظام علمی کشور دانست و با بیان اینکه رویکرد شخصی او در پژوهش، صرفاً مقاله‌محور نیست، اظهار کرد: البته دانشگاه به اعضای هیأت علمی‌ای نیاز دارد که بر پژوهش بنیادی و تولید مقاله تمرکز کنند تا جایگاه علمی و رتبه‌بندی دانشگاه ارتقا یابد، اما با توجه به هزینه‌های قابل توجه پژوهش، قیمت بالای ارز و دشواری دسترسی به بسیاری از امکانات و مواد مورد نیاز، باید به سمت پژوهش‌های کاربردی و محصول‌محور حرکت کنیم.

وی افزود: در سال‌های نخست فعالیت من، سیاست‌گذاری پژوهشی کشور بیشتر بر تولید مقاله متمرکز بود و عملکرد افراد نیز عمدتاً بر اساس تعداد مقالات ارزیابی می‌شد؛ اما با شکل‌گیری شرکت‌های دانش‌بنیان و تقویت رویکرد تولیدمحور در کشور، نگاه به فعالیت‌های پژوهشی نیز تغییر کرد و این ادبیات به‌تدریج در دانشگاه‌ها جایگاه بیشتری پیدا کرد.

دکتر کلالی‌نیا با اشاره به تغییر نگرش نسبت به فعالیت‌های فناورانه اعضای هیأت علمی تصریح کرد: شاید تا چند سال قبل، فعالیت یک عضو هیأت علمی در حوزه صنعت و خارج از دانشگاه از سوی برخی افراد چندان پذیرفته‌شده نبود، اما امروز این فعالیت نه‌تنها مورد توجه قرار می‌گیرد، بلکه در فرایند ارتقا نیز می‌تواند امتیاز محسوب شود. البته عضو هیأت علمی که هم‌زمان مسئولیت‌های آموزشی و پژوهشی خود را انجام می‌دهد و در حوزه فناوری نیز فعالیت می‌کند، باید بسیار فعال و پرکار باشد و از نظر مدیریت زمان با دشواری‌های زیادی روبه‌روست.

وی تأکید کرد: در مجموع، اینکه فعالیت‌های پژوهشی را با رویکرد کاربردی یا صرفاً مقاله‌محور تعریف کنیم، مسیر و نتایج کار را مشخص می‌کند. اگر طرح‌های تحقیقاتی از ابتدا با نگاه کاربردی طراحی شوند، می‌توانند هم به تولید مقاله منجر شوند و هم دستاوردی عملی و قابل استفاده داشته باشند. دانشگاه‌های نسل سوم و چهارم نیز با تأکید بر تقویت ارتباط دانشگاه با صنعت، در همین مسیر حرکت می‌کنند.

وقتی نتیجه پژوهش، امکان دوباره راه رفتن یک بیمار را فراهم کرد

این استاد تمام دانشگاه علوم پزشکی مشهد، یکی از رضایت‌بخش‌ترین تجربه‌های پژوهشی خود را مربوط به طرحی دانست که به عرصه کاربرد درمانی رسیده است؛ تجربه‌ای که به گفته او، تأثیر عمیق‌تری از انتشار مقالات علمی بر احساس رضایت شخصی‌اش داشته است.

وی در توضیح این تجربه گفت: در سال ۱۳۹۰، با همکاری دکتر پیوندی از گروه ارتوپدی دانشکده پزشکی، فعالیت تحقیقاتی خود را درباره شکستگی‌های ترمیم‌ناپذیر یا نان‌یونیون آغاز کردیم. در طول ۱۴ سال فعالیت پژوهشی، شاید هیچ‌یک از نتایجی که به دست آورده‌ام به اندازه این تجربه برایم شیرین نبوده است.

دکتر کلالی‌نیا ادامه داد: زمانی که دکتر پیوندی به من اطلاع دادند بیماری که به مدت ۱۳ سال توانایی راه رفتن نداشت، با استفاده از روش درمانی به‌کاررفته توانسته است دوباره راه برود، احساس بسیار خوشایندی داشتم. شاید تاکنون چاپ هیچ مقاله‌ای به اندازه شنیدن این خبر برایم رضایت‌بخش نبوده است.

وی با تأکید دوباره بر ضرورت کاربردی بودن تحقیقات افزود: باید تلاش کنیم مقالات و طرح‌های پژوهشی ما با محوریت کاربرد و پاسخ‌گویی به نیازهای واقعی جامعه تدوین شوند تا علاوه بر تولید دانش، برای کشور مفید و در رفع مشکلات مردم مؤثر باشند.

آموزش، پژوهش و درمان؛ سه ضلع به‌هم‌پیوسته در دانشگاه

دکتر کلالی‌نیا با اشاره به ارتباط میان حوزه‌های آموزش، پژوهش و درمان در دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: با توجه به حضور و ارتباط کاری در مجموعه مدیریتی دانشگاه، تعامل و همکاری خوبی میان همکاران و معاونت‌های مختلف مشاهده می‌کنم.

وی در پاسخ به این پرسش که کدام‌یک از سه حوزه آموزش، پژوهش و درمان باید در اولویت قرار گیرد، گفت: شخصاً معتقدم نمی‌توان این سه حوزه را از یکدیگر جدا کرد یا برای آن‌ها اولویت‌بندی مطلق در نظر گرفت. البته در برخی موارد، هنگام تخصیص بودجه، حوزه پژوهش و آموزش تحت تأثیر نیازهای درمان قرار می‌گیرند که تا حدی قابل درک است؛ زیرا رسیدگی به درمان بیماران اهمیت ویژه‌ای دارد. با این حال، اگر آموزش و پژوهش مطلوبی نداشته باشیم، اساس و کیفیت خدمات درمانی نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

این عضو هیأت علمی افزود: هدف از انجام پژوهش صرفاً تولید مقاله و انتشار آن نیست. برای مثال، در دانشجویان داروسازی، فعالیت پژوهشی به پرورش ذهن و تقویت توانایی حل مسئله کمک می‌کند تا دانشجو یاد بگیرد در مواجهه با مشکلات، چگونه آن‌ها را تحلیل و برای رفعشان اقدام کند. از سوی دیگر، اگر در حوزه آموزش خلأ و کاستی وجود داشته باشد، نیروهای انسانی آینده نیز نمی‌توانند وظایف درمانی خود را با کیفیت مطلوب انجام دهند. بنابراین آموزش، پژوهش و درمان مکمل یکدیگرند و نمی‌توان هیچ‌یک را به‌تنهایی در اولویت قرار داد.

استاد موفق؛ همراه دانشجو و در عین حال مسئولیت‌پذیر

دکتر کلالی‌نیا درباره ویژگی‌های یک استاد موفق نیز همدلی و همراهی با دانشجویان را از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار دانست و گفت: تجربه شخصی من نشان داده است که نگاه همراهانه به دانشجو و ایجاد احساس امنیت و اعتماد در او، می‌تواند نقش مهمی در پیشرفت تحصیلی و علمی داشته باشد. من تلاش می‌کنم به دانشجو همانند فرزند خود نگاه کنم و این احساس همراهی را به او منتقل کنم.

وی در عین حال تأکید کرد: همراهی و دلسوزی به معنای نادیده گرفتن ضرورت سخت‌گیری‌های آموزشی و پژوهشی نیست. در برخی مواقع، استاد باید در عین حمایت از دانشجو، انتظارات و چارچوب‌های مشخصی داشته باشد؛ زیرا این سخت‌گیری‌ها در نهایت به نفع دانشجو خواهد بود. ممکن است دانشجو در همان مقطع از برخی محدودیت‌ها یا انتظارات ناراحت شود، اما بعدها متوجه شود که همین موارد به پیشرفت و ارتقای کیفیت کار او کمک کرده است.

چالش‌ها بخشی از مسیر رشد هستند

این استاد دانشگاه با اشاره به دشواری‌هایی که در مسیر تحصیل و فعالیت حرفه‌ای خود تجربه کرده است، گفت: چالش‌ها همواره وجود دارند و اساساً بخشی از ماهیت زندگی هستند. من نیز دوره‌های بسیار سختی را پشت سر گذاشته‌ام و برای عبور از هر یک از این چالش‌ها تلاش کرده‌ام، اما هیچ‌گاه اجازه نداده‌ام این مشکلات موجب توقف مسیرم شوند.

وی افزود: معتقدم اگر زندگی هیچ چالشی نداشته باشد، زیبایی و معنای رشد نیز کمرنگ می‌شود. مهم این است که افراد چگونه با مشکلات مواجه شوند و چه شیوه‌ای برای عبور از آن‌ها انتخاب کنند. افراد بسیار کمی هستند که مسیر زندگی‌شان کاملاً هموار باشد و به باور من، صداقت و درست حرکت کردن در مسیر زندگی، در عبور از دشواری‌ها نقش مهمی دارد.

خانواده؛ پشتوانه آرامش و پیشرفت

دکتر کلالی‌نیا نقش خانواده را در موفقیت‌های تحصیلی و حرفه‌ای خود بسیار مؤثر دانست و اظهار کرد: پدر و مادرم همواره محیطی آرام و همراه با امنیت خاطر برای ما فراهم کردند و این آرامش در پیشرفت تحصیلی فرزندان بسیار تأثیرگذار بود. پدرم همواره مرا به کسب رتبه‌های برتر تشویق می‌کردند و با توجه به اینکه نظامی بودند، نظم و برنامه‌ریزی در خانواده ما اهمیت زیادی داشت.

وی درباره زندگی مشترک خود نیز گفت: در ۲۲ سالگی ازدواج کردم. در آن زمان دانشجوی سال چهارم داروسازی عمومی بودم و همسرم نیز در سال دوم دوره دکتری در دانشگاه شیراز تحصیل می‌کردند. هر دو درگیر تحصیل و فعالیت علمی بودیم و شرایط دشواری داشتیم؛ به‌گونه‌ای که با وجود ازدواج در ۲۲ سالگی، تا ۳۰ سالگی عملاً زیر یک سقف زندگی نمی‌کردیم. خوشبختانه همسرم نیز عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی هستند و به دلیل آشنایی با فضای دانشگاهی و شرایط کاری، همواره درک و همراهی خوبی با من داشته‌اند.

این عضو هیأت علمی در ادامه درباره تجربه فرزندآوری خود نیز گفت: فرزند اولم در ۳۴ سالگی و فرزند دومم در ۴۰ سالگی متولد شدند. معتقدم دیر فرزنددار شدن یکی از اشتباهات من بود و به دیگران توصیه می‌کنم در صورت فراهم بودن شرایط، برای فرزندآوری در سنین پایین‌تر برنامه‌ریزی کنند؛ زیرا در سنین پایین‌تر، معمولاً انرژی و حوصله بیشتری برای ارتباط با فرزندان وجود دارد و فرصت بیشتری نیز برای داشتن فرزندان بیشتر فراهم می‌شود.

توصیه به دانشجویان؛ دشواری‌های امروز نباید به ناامیدی منجر شود

دکتر کلالی‌نیا در توصیه به دانشجویان، با اشاره به دشواری‌های شرایط بازار کار و کاهش انگیزه در بخشی از نسل جوان گفت: شرایط دانشجویان امروز از نظر آینده شغلی و مسائل اقتصادی دشوار شده است، اما بر اساس تجربه شخصی‌ام معتقدم نباید اجازه داد این شرایط به ناامیدی و توقف حرکت منجر شود. جامعه همواره با چالش‌هایی روبه‌رو بوده و این مشکلات مختص یک نسل خاص نیست.

وی با اشاره به تجربه دوران کودکی خود در سال‌های جنگ تحمیلی افزود: زمانی که هشت ماهه بودم، پدرم به جبهه رفتند و وقتی به مدرسه می‌رفتم، جنگ به پایان رسیده بود. در تمام دوران کودکی این نگرانی را داشتم که شاید پدرم بازنگردد. پس از جنگ نیز کشور با مشکلات اقتصادی متعددی روبه‌رو بود. بنابراین نسل‌های مختلف هر یک دشواری‌های خاص خود را تجربه کرده‌اند و شاید آنچه امروز تغییر کرده، نوع نگاه و میزان تحمل ما در مواجهه با مشکلات باشد.

این استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت تقویت تاب‌آوری جوانان اظهار کرد: وقتی شرایط جوانان چند دهه قبل را با امروز مقایسه می‌کنم، احساس می‌کنم جوانان کنونی در مواجهه با مشکلات زودتر دچار ناامیدی می‌شوند. به نظرم باید برای تقویت تاب‌آوری تلاش کرد و توان تحمل شرایط سخت را افزایش داد.

وی با اشاره به تجربه کشور در مواجهه با تحریم‌ها گفت: تحریم‌ها شرایط دشواری برای کشور ایجاد کردند، اما در عین حال موجب شدند بیشتر به توان داخلی تکیه کنیم و به ظرفیت‌های خودمان اعتماد داشته باشیم. برای مثال، در حوزه تولید دارو توانستیم بخشی از نیازها را در داخل کشور تأمین کنیم و وابستگی به سایر کشورها را کاهش دهیم.

سهم هر فرد در ساختن شرایط بهتر برای جامعه

دکتر کلالی‌نیا با بیان اینکه مشکلات می‌توانند زمینه‌ساز رشد و پختگی انسان باشند، تصریح کرد: البته باید تلاش جمعی برای بهبود شرایط جامعه وجود داشته باشد، اما اینکه منتظر بمانیم دیگران همه شرایط مطلوب را فراهم کنند تا ما زندگی بهتری داشته باشیم، نگاه درستی نیست. هر یک از ما باید سهم خود را در ایجاد شرایط بهتر بشناسیم و برای تحقق آن تلاش کنیم.

وی ادامه داد: بسیاری از افراد فقط به دنبال فراهم کردن شرایط مطلوب برای خودشان هستند، در حالی که باید نگاه گسترده‌تری داشته باشیم و به رفع نیازها و ایجاد فرصت‌های بهتر برای همه جامعه نیز فکر کنیم.

امید، ایمان و شناخت سهم خود در مسیر پیشرفت

این استاد تمام دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان، امیدواری و ایمان را از عوامل مهم عبور از دشواری‌ها دانست و گفت: امید همچنان وجود دارد، به شرط آنکه بتوانیم از زاویه‌ای متفاوت به مسائل نگاه کنیم. اگر نگاه درستی به زندگی داشته باشیم، حتی در شرایطی که چالش‌های زیادی پیش رویمان قرار دارد، همواره راه‌هایی برای رسیدن به موفقیت پیدا خواهیم کرد.

وی با اشاره به آیه شریفه «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِی کَبَدٍ» افزود: انسان در سختی آفریده شده است و این دشواری‌ها می‌توانند حکمتی در مسیر رشد و تکامل او داشته باشند. باید همواره امیدوار باشیم و سهم خود را در بهبود شرایط و پیمودن مسیر رشد و تکامل بشناسیم.

دکتر کلالی‌نیا در پایان خاطرنشان کرد: ایمان نیز در این مسیر اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا اگر ایمان به خداوند وجود نداشته باشد، بسیاری از سخنان خوب و امیدبخش مانند پوسته‌ای نازک و توخالی خواهند بود که به‌راحتی می‌شکنند، اما با ایمان واقعی می‌توان حضور و یاری خداوند را در مسیر زندگی به‌خوبی احساس کرد.