پایگاه خبری وبدا

فوق‌تخصص جراحی زانو و عضو هیأت  علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح عوامل مؤثر در بروز آرتروز زانو، بر اهمیت کنترل وزن، اصلاح انحراف‌های زانو، درمان بیماری‌های زمینه‌ای و حفظ فعالیت بدنی تأکید کرد و گفت: تشخیص به‌موقع و انتخاب روش درمان متناسب با شرایط بیمار می‌تواند به کاهش درد و حفظ عملکرد مفصل کمک کند.

دکتر هادی مخملباف، فوق‌تخصص جراحی زانو و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گفتگو با وب دا با بیان اینکه آرتروز به معنای ساییدگی و تخریب تدریجی مفصل است، اظهار کرد: در شرایط طبیعی، سلول‌های غضروفی جایگزین سلول‌های فرسوده می‌شوند، اما غضروف مفاصل به دلیل محدودیت جریان خون، تعداد کم سلول‌ها و توان ترمیمی پایین، قدرت بازسازی محدودی دارد؛ ازاین‌رو، در صورت تخریب غضروف، روند ترمیم به‌خوبی انجام نمی‌شود و آرتروز شکل می‌گیرد.

وی با اشاره به نقش مایع مفصلی در سلامت زانو افزود: این مایع که شفاف و حاوی مواد مغذی و آنزیم‌هاست، وظیفه روان‌سازی، تغذیه و خنک‌کردن غضروف را بر عهده دارد و برای انتشار مناسب آن در بافت غضروف و منیسک، عملکرد سالم منیسک اهمیت دارد.

آسیب منیسک، رباط‌ها و بیماری‌های زمینه‌ای؛ عوامل مؤثر در تخریب مفصل

دکتر مخملباف، آسیب‌دیدگی منیسک و اختلال در عملکرد آن، نامناسب بودن مایع مفصلی و بیماری‌های مؤثر بر پرده سینوویال را از عوامل زمینه‌ساز آرتروز برشمرد و گفت: مایع مفصلی از پرده سینوویال تولید می‌شود و بیماری‌هایی مانند آرتریت روماتوئید، نقرس و هموفیلی می‌توانند این فرایند و سلامت مفصل را تحت تأثیر قرار دهند.

این جراح زانو با اشاره به دو نوع آرتروز اولیه و ثانویه تصریح کرد: در آرتروز اولیه علت زمینه‌ای مشخصی وجود ندارد، اما آرتروز ثانویه ممکن است در پی شکستگی داخل مفصل، آسیب‌های زانو از جمله ضایعات رباطی، بیماری‌های التهابی مانند روماتیسم مفصلی و هموفیلی ایجاد شود. در برخی از این شرایط، به‌جای مایع مفصلی شفاف و مغذی، خون در مفصل وجود دارد که نمی‌تواند نیازهای تغذیه‌ای غضروف را تأمین کند و به‌تدریج زمینه تخریب آن را فراهم می‌کند.

وی با توضیح نقش منیسک در توزیع فشار روی مفصل زانو اظهار کرد: منیسک با ایجاد سطح تماس مناسب میان استخوان ران و ساق، به توزیع یکنواخت‌تر وزن و کاهش فشار مستقیم بر غضروف کمک می‌کند. بنابراین، پارگی منیسک، آسیب رباط‌ها و ناپایداری زانو می‌تواند توزیع فشار را مختل کند و به‌مرور زمینه بروز آرتروز را فراهم آورد.

کنترل وزن و اصلاح انحراف زانو برای پیشگیری از پیشرفت آرتروز

عضو هیأت  علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، صدمه و ساییدگی تدریجی غضروف، اضافه‌وزن، انحراف زانو به شکل پای پرانتزی یا پای ایکس و عفونت‌ها را از دیگر عوامل مؤثر در بروز آرتروز عنوان کرد و افزود: در صورت تداوم تخریب غضروف، این آسیب ممکن است به لایه‌های عمقی برسد و حتی استخوان زیر غضروف نیز در معرض دید قرار گیرد.

وی با تأکید بر ضرورت درمان بیماری‌های زمینه‌ای و کنترل وزن خاطرنشان کرد: اضافه‌وزن یکی از عوامل مهم در بروز و پیشرفت آرتروز است و در افراد دارای اضافه‌وزن، درمان دارویی و فیزیوتراپی به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین کنترل وزن شود.

دکتر مخملباف همچنین با تأکید بر اهمیت حفظ تحرک در بیماران مبتلا به آرتروز گفت: این بیماران باید متناسب با شرایط خود پیاده‌روی داشته باشند؛ زیرا بی‌تحرکی می‌تواند به پوکی استخوان و تحلیل عضلات منجر شود و ماندن طولانی‌مدت در خانه نیز ممکن است مشکلات روحی و روانی ایجاد کند.

تشخیص دقیق انحراف زانو و انتخاب درمان متناسب با شرایط بیمار

این فوق‌تخصص جراحی زانو با اشاره به اهمیت تشخیص و اصلاح انحراف زانو در سنین پایین‌تر اظهار کرد: در صورت وجود انحراف زانو، بهتر است اصلاح آن در سنین پایین‌تر و پیش از ایجاد تخریب بیشتر مفصل مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: تشخیص بیماری با معاینه بالینی و تصویربرداری انجام می‌شود. برای بررسی آرتروز معمولاً رادیوگرافی زانو و برای ارزیابی محور اندام، رادیوگرافی قدی از ران، زانو و مچ پا درخواست می‌شود. در این تصویر، مسیر طبیعی محور اندام باید از مرکز سر استخوان ران به مرکز مچ پا و از وسط زانو عبور کند.

دکتر مخملباف ادامه داد: در صورت انحراف محور زانو، نوع درمان بر اساس میزان زاویه و شرایط بیمار تعیین می‌شود؛ به‌گونه‌ای که در انحراف‌های خفیف، توصیه‌های لازم برای پیشگیری از تخریب بیشتر مفصل ارائه می‌شود، اما در انحراف‌های شدیدتر، از جمله انحراف حدود ۱۰ درجه، ممکن است جراحی ضرورت پیدا کند.

از درمان‌های محافظه‌کارانه تا تعویض مفصل زانو

وی درباره روش‌های درمان آرتروز گفت: درمان بیماران بر اساس شدت بیماری و شرایط مفصل انتخاب می‌شود و می‌تواند شامل روش‌های محافظه‌کارانه یا جراحی تعویض مفصل زانو باشد. در برخی موارد، اقدامات آرتروسکوپی برای اصلاح مشکلات منیسک و غضروف انجام می‌شود.

این جراح زانو با اشاره به روش قفل‌کردن مفصل یا جوش‌دادن دو استخوان در موارد خاص آرتروز شدید افزود: در این روش، دو استخوان در کنار یکدیگر ثابت می‌شوند تا به هم جوش بخورند و درد بیمار کاهش یابد، اما از آنجا که حرکت مفصل از بین می‌رود، عملکرد طبیعی زانو نیز دیگر امکان‌پذیر نخواهد بود.

دکتر مخملباف تعویض مفصل زانو را از روش‌های شناخته‌شده و متداول درمان آرتروز دانست و گفت: هدف از این عمل، ایجاد ثبات در زانوی ناپایدار، کاهش درد و افزایش دامنه حرکتی مفصل است. همچنین دوچرخه‌سواری، پیاده‌روی و شنا از ورزش‌های توصیه‌شده برای بیماران مبتلا به آرتروز هستند.

سابقه چند دهه‌ای تعویض مفصل زانو در بیمارستان قائم(عج) مشهد

فوق‌تخصص جراحی زانو و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به پیشینه انجام جراحی تعویض مفصل زانو در این دانشگاه اظهار کرد: در گذشته برخی بیماران برای انجام این عمل به خارج از کشور مراجعه می‌کردند، اما از سال ۱۳۷۶، برای نخستین بار در بیمارستان قائم(عج) مشهد جراحی تعویض مفصل زانو انجام شد و از آن زمان تاکنون هزاران بیمار از نقاط مختلف کشور برای انجام این عمل به این مرکز مراجعه کرده‌اند.

وی با اشاره به رضایت بالای بیماران از نتایج این جراحی افزود: با توجه به جایگاه دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گردشگری سلامت، در بیمارستان قائم(عج) از پروتزهای نسل جدید استفاده می‌شود و بخش ارتوپدی این مرکز با بهره‌مندی از جراحان باتجربه و متخصص، خدمات درمانی را با تعرفه دولتی به بیماران ارائه می‌کند.