پایگاه خبری وبدا

نتایج یک طرح تحقیقاتی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد نشان داد منبع کنترل درونی سلامت، انجام ماموگرافی را بهتر پیش‌بینی می‌کند

به گزارش وبدا، نتایج یک طرح تحقیقاتی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد نشان داد زنانی که باور بیشتری دارند می‌توانند نقش فعالی در حفظ و کنترل سلامت خود داشته باشند، احتمال بیشتری برای پایبندی به غربالگری ماموگرافی دارند؛ یافته‌ای که بر اهمیت توجه به باورها و عوامل روان‌شناختی و اجتماعی در کنار فراهم کردن دسترسی به خدمات سلامت تأکید می‌کند.

دکتر هادی طهرانی، استاد و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، دکترای آموزش بهداشت و ارتقای سلامت و مجری این طرح تحقیقاتی، با اشاره به اهمیت سرطان پستان به عنوان یکی از مهم‌ترین مسائل سلامت زنان اظهار کرد: غربالگری می‌تواند در شناسایی زودهنگام بیماری نقش داشته باشد، اما میزان پایبندی زنان به انجام ماموگرافی در بسیاری از جوامع همچنان با وضعیت مطلوب فاصله دارد.

وی افزود: در این پژوهش تلاش شد فراتر از عوامل جمعیت‌شناختی، بررسی شود که باورهای فرد درباره میزان کنترل خود بر سلامت و همچنین عوامل اجتماعی و خانوادگی چه ارتباطی با تصمیم زنان برای انجام ماموگرافی دارد.

بررسی ۲۵۰ زن با استفاده از چارچوب نظری جایگاه کنترل سلامت

دکتر طهرانی گفت: در این مطالعه ۲۵۰ نفر از کارکنان زن دانشگاه علوم پزشکی مشهد مورد بررسی قرار گرفتند و داده‌های مورد نیاز با استفاده از ابزارهای استاندارد جمع‌آوری و با نرم‌افزار SPSS تجزیه و تحلیل شد.

وی ادامه داد: علاوه بر اطلاعات جمعیت‌شناختی، سه بُعد اصلی جایگاه کنترل سلامت شامل کنترل درونی، کنترل توسط افراد قدرتمند و کنترل مبتنی بر شانس ارزیابی و ارتباط آنها با انجام ماموگرافی بررسی شد.

مجری این طرح تحقیقاتی تصریح کرد: هدف این بود که مشخص شود کدام‌یک از این عوامل می‌تواند انجام غربالگری ماموگرافی را بهتر پیش‌بینی کند و درک دقیق‌تری از عوامل مؤثر بر این رفتار سلامت به دست آید.

افزایش ۳۸ درصدی شانس انجام ماموگرافی با افزایش منبع کنترل درونی

دکتر طهرانی مهم‌ترین یافته این پژوهش را ارتباط مثبت و معنادار منبع کنترل درونی سلامت با پایبندی به غربالگری ماموگرافی عنوان کرد و گفت: زنانی که بیشتر باور دارند سلامتشان تا حد زیادی تحت کنترل خود آنهاست و می‌توانند برای حفظ سلامتشان نقش فعالی داشته باشند، احتمال بیشتری دارد که برای انجام ماموگرافی اقدام کنند.

وی افزود: از نظر آماری، به ازای هر واحد افزایش در نمره منبع کنترل درونی، شانس انجام ماموگرافی حدود ۳۸ درصد افزایش پیدا کرد.

وی خاطرنشان کرد: این یافته نشان می‌دهد در کنار فراهم کردن دسترسی مناسب به خدمات، توجه به باورهای فرد درباره نقش خود در حفظ سلامت می‌تواند در برنامه‌ریزی برای ارتقای مشارکت زنان در غربالگری مورد توجه قرار گیرد.

سابقه خانوادگی سرطان پستان؛ احتمال انجام ماموگرافی را افزایش می‌دهد

مجری طرح با اشاره به دیگر یافته‌های مطالعه اظهار کرد: سابقه خانوادگی سرطان پستان نیز ارتباط قابل توجهی با انجام ماموگرافی داشت؛ به‌طوری که زنانی که سابقه خانوادگی ابتلا به سرطان پستان داشتند، تقریباً چهار برابر بیشتر احتمال داشت که ماموگرافی انجام داده باشند.

دکتر طهرانی همچنین وضعیت تأهل را از دیگر متغیرهای پیش‌بینی‌کننده معنادار در این مطالعه عنوان کرد و افزود: این یافته می‌تواند اهمیت حمایت‌های عاطفی و اجتماعی را در رفتارهای مرتبط با سلامت مورد توجه قرار دهد.

وی بیان کرد: حمایت اجتماعی و خانوادگی می‌تواند در تصمیم‌گیری افراد برای توجه به سلامت و استفاده از خدمات پیشگیرانه نقش داشته باشد و از این منظر، لازم است در برنامه‌های ارتقای سلامت مورد توجه قرار گیرد.

سن و تحصیلات، تعیین‌کننده پایبندی به ماموگرافی نبودند

دکتر طهرانی با اشاره به بررسی ویژگی‌های جمعیت‌شناختی در این پژوهش گفت: برخلاف برخی تصورات، سن ارتباط معناداری با پایبندی به ماموگرافی نداشت و سطح تحصیلات نیز در این مطالعه ارتباط معناداری با انجام غربالگری نشان نداد.

وی افزود: این یافته اهمیت توجه به عوامل فراتر از ویژگی‌های جمعیت‌شناختی را نشان می‌دهد؛ به این معنا که اگر هدف، افزایش مشارکت زنان در برنامه‌های غربالگری است، صرفاً تمرکز بر سن یا سطح تحصیلات نمی‌تواند پاسخگوی همه ابعاد این رفتار باشد.

ضرورت توجه به باورها و توانمندی روان‌شناختی زنان

مجری این طرح تحقیقاتی مهم‌ترین پیام کاربردی پژوهش را ضرورت توجه همزمان به دسترسی به خدمات و عوامل فردی و اجتماعی دانست و گفت: برای افزایش مشارکت زنان در غربالگری، باید علاوه بر فراهم کردن دسترسی به خدمات، به باورها، نگرش‌ها و توانمندی روان‌شناختی افراد نیز توجه شود.

وی ادامه داد: بر اساس یافته‌های این پژوهش، برنامه‌های آموزشی می‌توانند بر تقویت خودکارآمدی و باور زنان نسبت به نقش فعال خود در حفظ سلامت تمرکز داشته باشند.

دکتر طهرانی همچنین پیشنهاد کرد: برای زنانی که از حمایت خانوادگی و اجتماعی کمتری برخوردارند، می‌توان حمایت‌های جبرانی و راهکارهای فعال‌تری برای تشویق به انجام غربالگری در نظر گرفت.

از شناسایی عوامل مؤثر تا طراحی مداخلات سلامت

دکتر طهرانی درباره مسیر پژوهش‌های آینده اظهار کرد: یافته‌های این مطالعه می‌تواند زمینه‌ساز مطالعات مداخله‌ای باشد؛ به این معنا که در مرحله بعد بررسی شود اگر یک برنامه آموزشی یا مداخله سلامت با هدف تقویت منبع کنترل درونی طراحی و اجرا شود، آیا می‌تواند میزان مشارکت زنان در غربالگری ماموگرافی را افزایش دهد یا خیر.

وی افزود: به عبارت دیگر، این پژوهش می‌تواند نقطه شروعی برای حرکت از شناخت عوامل مؤثر بر رفتار سلامت به سمت طراحی و ارزیابی مداخلات مؤثر باشد.

پژوهش مسئله‌محور؛ از یک پرسش علمی تا راهکارهای کاربردی

مجری طرح در سخنان پایانی خود با تأکید بر اهمیت پژوهش‌های کاربردی گفت: پژوهش در حوزه سلامت زمانی می‌تواند اثرگذاری بیشتری داشته باشد که از شناسایی یک مسئله آغاز شود، با مطالعه علمی عوامل مؤثر ادامه پیدا کند و در نهایت به طراحی راهکارهای قابل اجرا منجر شود.

دکتر طهرانی خاطرنشان کرد: یافته‌های این مطالعه نیز نشان می‌دهد که در کنار عوامل پزشکی و جمعیت‌شناختی، توجه به ابعاد روان‌شناختی و اجتماعی رفتارهای سلامت می‌تواند در طراحی برنامه‌های مؤثرتر مورد استفاده قرار گیرد.

این طرح تحقیقاتی نمونه‌ای از پژوهش‌های مسئله‌محور و کاربردی دانشگاه علوم پزشکی مشهد است که با بررسی علمی عوامل مؤثر بر رفتارهای سلامت، زمینه را برای مطالعات تکمیلی و طراحی مداخلات مبتنی بر شواهد فراهم می‌کند.

معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز با حمایت از طرح‌های تحقیقاتی و تقویت مسیر تولید و به‌کارگیری دانش، توسعه پژوهش‌هایی را دنبال می‌کند که بتوانند به شناخت دقیق‌تر نیازهای سلامت جامعه و ارائه راهکارهای کاربردی و مبتنی بر شواهد کمک کنند.