پایگاه خبری وبدا

روان‌تحلیل‌گر و زوج‌درمانگر و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با تأکید بر تأثیر فشارهای محیطی بر روابط زوجین گفت: در شرایط بحرانی، کاهش آستانه تحمل روانی می‌تواند زمینه‌ساز سوءتفاهم و تشدید تعارضات شود؛ ازاین‌رو، زوجین باید به‌جای قرار گرفتن در برابر یکدیگر، بحران را مسئله‌ای مشترک بدانند و برای عبور از آن به یکدیگر تکیه کنند.

دکتر سیدعلی ثاقبی، عضو هیأت علمی گروه روان‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گفتگو با و ب دا  با بیان اینکه رابطه زوجی نظامی زنده و تأثیرپذیر از فشارهای محیطی است، اظهار کرد: در زمان بحران، آستانه تحمل روانی افراد کاهش می‌یابد و توانایی آنان برای مدیریت و ترمیم تعارضات تضعیف می‌شود. در چنین شرایطی، گاهی نزدیک‌ترین فردی که می‌تواند پناهگاه عاطفی انسان باشد، ناخواسته به مقصد تخلیه خشم، ترس و درماندگی تبدیل می‌شود؛ درحالی‌که حضور همسری امن و حمایتگر می‌تواند در تنظیم هیجانات و کاهش احساس تهدید نقش مهمی داشته باشد.

وقتی اضطراب، معنای رفتار همسر را تغییر می‌دهد

این زوج‌درمانگر با اشاره به تغییر برداشت افراد از رفتارهای یکدیگر در شرایط ناامنی افزود: گاهی رفتارهایی که پیش از بحران عادی تلقی می‌شدند، در شرایط پراسترس معنای متفاوتی پیدا می‌کنند؛ برای مثال، سکوت همسر ممکن است به‌جای خستگی، نشانه طرد شدن و پرسش‌های او به‌جای نگرانی، نوعی کنترل‌گری تعبیر شود.

وی ادامه داد: در چنین موقعیت‌هایی، زوجین باید میان احساس خود و قضاوت قطعی درباره نیت همسر فاصله بگذارند و از خود بپرسند آیا رفتار طرف مقابل واقعاً همان معنایی را دارد که به آن نسبت می‌دهند یا اضطراب و نگرانی‌های خودشان نیز در شکل‌گیری این برداشت نقش دارد.

ثاقبی با هشدار نسبت به کاهش کنجکاوی و افزایش قضاوت‌های شتاب‌زده در روابط بحران‌زده تصریح کرد: هنگامی که احساس تهدید افزایش می‌یابد، افراد ممکن است سریع‌تر به بدترین تفسیر از رفتار همسر برسند؛ به‌گونه‌ای که سکوت را به طرد شدن، تأخیر را به بی‌اعتنایی و نیاز به خلوت را به سردی عاطفی تعبیر کنند. ایجاد فاصله میان احساس و داوری، فرصتی برای بازنگری در این برداشت‌ها و گفت‌وگویی واقع‌بینانه‌تر فراهم می‌کند، بی‌آنکه احساسات هیچ‌یک از طرفین نادیده گرفته شود.

به‌جای آدم‌های بد، چرخه‌های ارتباطی معیوب را بشناسیم

عضو هیأت علمی گروه روان‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه بخشی از اختلافات زوجین در شرایط بحرانی از چرخه‌های ارتباطی معیوب ناشی می‌شود، گفت: در بسیاری از مواقع، یکی از زوجین برای کسب احساس امنیت به همسر خود نزدیک‌تر می‌شود، درحالی‌که طرف مقابل برای مدیریت فشار روانی به سکوت یا فاصله گرفتن روی می‌آورد. این واکنش‌ها ممکن است ناخواسته اضطراب هر دو نفر را افزایش دهد و چرخه تعارض را تشدید کند.

وی افزود: در چنین شرایطی، به‌جای آنکه یکی از طرفین را مقصر اصلی بدانیم، باید الگوی تکرارشونده ارتباط را شناسایی کنیم و سهم خود را در ادامه آن بشناسیم. تغییر نگاه از «من در برابر تو» به «ما در برابر مسئله» می‌تواند زمینه همکاری و عبور مشترک از بحران را فراهم کند.

تفاوت در شیوه تاب‌آوری، نشانه تفاوت در عشق نیست

این روان‌تحلیل‌گر با تأکید بر تفاوت‌های فردی در مواجهه با بحران اظهار کرد: افراد در شرایط دشوار واکنش‌های یکسانی ندارند؛ برخی با گفت‌وگو آرام می‌شوند و برخی به سکوت نیاز دارند، عده‌ای اخبار را با دقت دنبال می‌کنند و برخی دیگر تحمل پیگیری مداوم اخبار را ندارند. همچنین ممکن است فردی برای بازیابی آرامش به نزدیکی بیشتر و فردی دیگر به فاصله‌ای کوتاه نیاز داشته باشد.

ثاقبی ادامه داد: هیچ‌یک از این تفاوت‌ها به‌تنهایی نشان‌دهنده مسئولیت‌پذیری، شجاعت، منطق یا میزان عشق بیشتر یکی از زوجین نیست. مشکل زمانی آغاز می‌شود که تفاوت در شیوه مواجهه با فشار به مبنایی برای قضاوت اخلاقی یا عاطفی درباره همسر تبدیل شود؛ برای مثال، یکی از طرفین فاصله گرفتن دیگری را نشانه بی‌علاقگی بداند یا نیاز خود به نزدیکی را به‌عنوان تنها شیوه درست مواجهه با بحران تلقی کند.

وی با اشاره به مفهوم «محدوده تحمل روانی» افزود: هنگامی که افراد در محدوده تحمل روانی خود قرار دارند، بهتر می‌توانند احساساتشان را مدیریت کنند، به سخنان طرف مقابل گوش دهند و احتمال دهند که برداشت اولیه‌شان تنها تفسیر ممکن نیست. اما فشارهای مزمن می‌تواند این محدوده را محدود کند و باعث شود یک نفر مضطرب‌تر و پیگیرتر شود و دیگری به سکوت، بی‌حسی هیجانی یا کناره‌گیری روی آورد.

این زوج‌درمانگر خاطرنشان کرد: دو شکل متفاوت از ترس، لزوماً به معنای دو میزان متفاوت از عشق نیست. درک تفاوت‌های فردی و پرهیز از تبدیل آن‌ها به داوری درباره احساسات همسر، یکی از گام‌های مهم در کاهش تعارضات است.

پنج راهکار برای حفظ رابطه در روزهای دشوار

دکتر ثاقبی برای مدیریت بهتر تنش‌ها و حفظ سلامت روان رابطه زوجی در شرایط بحرانی، پنج راهکار را پیشنهاد کرد:

۱. بحران را مسئله‌ای مشترک بدانیم. به‌جای قرار گرفتن در برابر یکدیگر، زوجین می‌توانند با تغییر نگاه از «من علیه تو» به «ما در برابر وضعیت»، انرژی خود را صرف یافتن راه‌حل‌های مشترک کنند.

۲. در اوج تنش، مکث کنیم. ادامه دادن بحث در شرایط برانگیختگی شدید همیشه به حل مسئله کمک نمی‌کند. مکث آگاهانه و توافق بر زمان مشخصی برای بازگشت به گفت‌وگو می‌تواند از تشدید تعارض جلوگیری کند.

۳. فضای مشترک زندگی را حفظ کنیم. نباید اجازه داد اخبار، نگرانی‌ها و مدیریت بحران تمام فضای زندگی زوجین را اشغال کند. گفت‌وگوهای روزمره، شوخی، لحظات خوشایند و تماس بدنیِ رضایت‌مندانه می‌توانند به حفظ صمیمیت و احساس پیوند کمک کنند.

۴. از فضای روانی فرزندان مراقبت کنیم. کودکان تنش‌های محیط خانه را احساس می‌کنند؛ بنابراین، حفظ روال‌های معمول زندگی، پرهیز از درگیر کردن آنان در اختلافات والدین و خودداری از قرار دادن کودک در موقعیت انتخاب میان پدر و مادر اهمیت دارد.

۵. مرزهای ایمنی را جدی بگیریم. شرایط بحرانی ممکن است تحریک‌پذیری را افزایش دهد، اما خشونت، تحقیر مداوم و سلطه‌گری را توجیه نمی‌کند. اگر رابطه به فضایی تهدیدآمیز تبدیل شود، اولویت باید از حفظ رابطه به حفظ ایمنی فرد و اعضای خانواده تغییر کند.

بحران؛ فرصتی برای آشکار شدن ظرفیت‌های پنهان رابطه

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه بحران‌ها لزوماً تنها نقاط ضعف روابط را آشکار نمی‌کنند، اظهار کرد: شرایط دشوار می‌تواند ظرفیت‌های پنهان رابطه، از جمله اعتماد، همکاری، انعطاف‌پذیری و توانایی مراقبت از یکدیگر را نیز نمایان کند. در چنین شرایطی، زوجین می‌توانند با درک رنج مشترک و یافتن معنایی مشترک برای عبور از دشواری‌ها، پیوند خود را تقویت کنند.

ثاقبی در پایان تأکید کرد: هدف در روزهای سخت، نداشتن هیچ اختلافی نیست؛ بلکه مهم آن است که اجازه ندهیم فشارهای بیرونی، زوجین را به دشمن یکدیگر تبدیل کند. خانه ممکن است در طوفان بحران بلرزد، اما گفت‌وگو، همدلی، پذیرش تفاوت‌ها و مراقبت متقابل می‌تواند به حفظ آن به‌عنوان پناهگاهی امن کمک کند.