پایگاه خبری وبدا

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت گفت‌وگو درباره سلامت روان گفت: تغییر روایت درباره آسیب به خود، بیش از آنکه به معنای تمرکز بر بحران باشد، دعوتی به شنیدن، همدلی، کاهش انگ و فراهم کردن مسیرهای دسترسی به حمایت تخصصی است.

به گزارش وبدا، دهم سپتامبر، روز جهانی پیشگیری از آسیب به خود، فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی، تقویت گفت‌وگو درباره سلامت روان و بازنگری در شیوه مواجهه با افرادی است که ممکن است دوره‌هایی از رنج و فشار روانی را تجربه کنند. شعار سه‌ساله این مناسبت در سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ با عنوان «تغییر روایت درباره آسیب به خود» بر اهمیت آغاز گفت‌وگو و ایجاد فضایی تأکید دارد که در آن افراد بتوانند بدون ترس از قضاوت، درباره احساسات و نیازهای خود صحبت کنند.

دکتر حمیده صمدی، مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌وگو با وبدا، با اشاره به ماهیت چندوجهی رفتارهای مرتبط با آسیب به خود اظهار کرد: این موضوع را نمی‌توان به یک علت یا توضیح ساده محدود کرد و عوامل اجتماعی، فرهنگی، روان‌شناختی، زیستی و محیطی می‌توانند در شکل‌گیری و تشدید شرایط مؤثر باشند؛ بنابراین پیشگیری نیز نیازمند همکاری و مشارکت خانواده، دانشگاه، نظام سلامت و جامعه است.

گفت‌وگو؛ گامی مؤثر در شناخت و حمایت

وی با تأکید بر ضرورت اصلاح برخی باورهای نادرست درباره گفت‌وگو پیرامون افکار آسیب به خود افزود: برخلاف تصور رایج، گفت‌وگوی مستقیم و همدلانه درباره وضعیت روانی فرد، با رویکردی بدون قضاوت، به معنای تشویق یا عادی‌سازی رفتار آسیب‌رسان نیست؛ بلکه می‌تواند به فرد کمک کند احساس کند دیده و شنیده می‌شود و در ادامه، مسیر دریافت حمایت مناسب برای او هموارتر شود.

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه ادامه داد: برخی افراد پیش از رسیدن به شرایط بحرانی، از طریق تغییر رفتار، بیان ناامیدی یا اشاره به دشواری‌های خود، نیاز به توجه و حمایت را نشان می‌دهند. از این رو، توجه به این نشانه‌ها و ایجاد فرصت برای گفت‌وگو اهمیت زیادی دارد.

دکتر صمدی خاطرنشان کرد: رفتارهای خودآسیب‌رسان را نباید نادیده گرفت یا ساده‌انگاری کرد، بلکه لازم است با رویکردی حمایتی و تخصصی، زمینه شناخت رنج روانی و دریافت کمک فراهم شود.

تغییر روایت؛ از قضاوت رنج تا تقویت حمایت

وی انگ و ترس از قضاوت را از موانع مهم بیان رنج‌های روانی دانست و گفت: فردی که شرایط دشواری را تجربه می‌کند، ممکن است نگران باشد که صحبت کردن درباره وضعیتش موجب شود دیگران او را ضعیف، ناتوان یا متفاوت تلقی کنند؛ در نتیجه ممکن است دریافت کمک را به تأخیر بیندازد.

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه افزود: تغییر روایت باید با تغییر نگاه ما همراه باشد؛ یعنی به جای قضاوت فردی که در شرایط دشوار قرار گرفته است، تلاش کنیم شرایط او را بفهمیم، با همدلی گوش دهیم و فرصت گفت‌وگو را فراهم کنیم. صحبت کردن مسئولانه درباره این موضوع می‌تواند به کاهش انگ، افزایش آگاهی و هدایت افراد به سمت حمایت مناسب کمک کند.

دکتر صمدی با اشاره به جایگاه دانشگاه در زندگی جوانان اظهار کرد: دانشگاه تنها محل تحصیل نیست، بلکه بخش مهمی از روابط اجتماعی، تصمیم‌گیری درباره آینده و تجربه‌های فردی و اجتماعی دانشجویان و دستیاران در این محیط شکل می‌گیرد. فشارهای تحصیلی، نگرانی درباره آینده شغلی، مسائل ارتباطی و خانوادگی، تغییر شرایط زندگی، مشکلات اقتصادی و برخی زمینه‌های روان‌شناختی ممکن است در مقاطعی چالش‌هایی را ایجاد کند؛ اما هیچ‌یک از این عوامل به تنهایی توضیح‌دهنده رفتارهای آسیب‌رسان نیستند.

سلامت روان؛ بخشی از مسیر موفقیت دانشگاهی

وی تأکید کرد: توجه به سلامت روان دانشجویان و دستیاران نباید تنها به زمان بروز بحران محدود شود، بلکه آموزش، پیشگیری، افزایش سواد سلامت روان، حل مسئله، تقویت مهارت‌های فردی و اجتماعی و دسترسی آسان به خدمات تخصصی باید به صورت مستمر مورد توجه قرار گیرد.

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح خدمات این مرکز گفت: مرکز مشاوره دانشگاه یکی از حلقه‌های اصلی نظام حمایت از دانشجویان و دستیاران است و فعالیت آن تنها به مداخله در شرایط بحرانی محدود نمی‌شود، بلکه آموزش، پیشگیری، ارتقای سواد سلامت روان، کمک به حل مسائل، تسهیل دسترسی به خدمات تخصصی و حمایت‌های آموزشی و رفاهی را نیز در بر می‌گیرد.

وی افزود: برای دسترسی آسان‌تر دانشجویان و دستیاران، شعب مرکز مشاوره در دانشکده‌ها، مرکز مشاوره پردیس در مجاورت خوابگاه‌های دانشجویی و ستاد مرکزی در ساختمان شماره ۳ مستقر هستند و دو خط تلفنی رایگان نیز به صورت شبانه‌روزی در اختیار آنان قرار دارد.

دکتر صمدی تصریح کرد: همان‌طور که مراجعه به پزشک برای یک مشکل جسمی نشانه ضعف نیست، استفاده از خدمات تخصصی روان‌شناختی نیز امری طبیعی و مسئولانه است و مراجعه به روان‌شناس یا مشاور نباید به عنوان نشانه شکست یا ناتوانی تلقی شود.

گاهی بهترین حمایت، شنیدن بدون قضاوت است

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه با تأکید بر نقش خانواده و دوستان در حمایت از افراد در شرایط دشوار گفت: در مواجهه با فردی که روزهای سختی را پشت سر می‌گذارد، همیشه لازم نیست بلافاصله راه‌حل ارائه کنیم. گاهی مهم‌ترین اقدام این است که با حوصله و بدون قضاوت به صحبت‌های او گوش دهیم، احساساتش را بی‌اهمیت ندانیم و اجازه دهیم تجربه خود را بیان کند.

وی افزود: البته دوستان و اعضای خانواده قرار نیست جای متخصص سلامت روان را بگیرند؛ بلکه یکی از مهم‌ترین نقش‌های آنان، توجه به شرایط فرد، تنها نگذاشتن او در موقعیت‌های نگران‌کننده و تشویق وی به دریافت کمک تخصصی است.

رسانه؛ همراه سلامت روان و ترویج کمک‌خواهی

دکتر صمدی با اشاره به نقش رسانه‌ها در حوزه سلامت روان اظهار کرد: در موضوعات حساسی مانند آسیب به خود، شیوه اطلاع‌رسانی به اندازه اصل اطلاع‌رسانی اهمیت دارد. رسانه می‌تواند با کاهش انگ، افزایش آگاهی و معرفی مسیرهای دریافت کمک، نقش مؤثری در پیشگیری ایفا کند.

وی ادامه داد: گزارشگری مسئولانه ایجاب می‌کند به جای پرداختن به جزئیات غیرضروری و شیوه وقوع حوادث، بر موضوعاتی مانند پیشگیری، کمک‌خواهی، تاب‌آوری، حمایت اجتماعی و امکان عبور از بحران تمرکز شود. این مسئولیت برای رسانه دانشگاهی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا می‌توان از چنین مناسبت‌هایی برای ارتقای سواد سلامت روان و معرفی مسیرهای دریافت حمایت به جامعه دانشگاهی استفاده کرد.

پیشگیری از یک روز آغاز می‌شود، اما به یک روز محدود نیست

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان خاطرنشان کرد: روز جهانی پیشگیری از آسیب به خود نباید صرفاً یک مناسبت در تقویم باشد، بلکه فرصتی برای آغاز یا ادامه گفت‌وگویی جدی درباره سلامت روان است. پیشگیری زمانی اثربخش‌تر خواهد بود که سلامت روان را بخشی از زندگی روزمره بدانیم، کمک خواستن را امری طبیعی تلقی کنیم، رنج روانی را نادیده نگیریم و برای ایجاد محیط‌های حمایتگر در خانواده، دانشگاه و جامعه تلاش کنیم.

دکتر صمدی تأکید کرد: شعار «تغییر روایت درباره آسیب به خود» بیش از هر چیز یادآور مسئولیت مشترک ما برای صحبت کردن درباره این موضوع با دانش، همدلی و مسئولیت‌پذیری است؛ اینکه اگر فردی حال خوبی ندارد، از کنار او بی‌تفاوت نگذریم، فرصت شنیده شدن را برایش فراهم کنیم و بدانیم که دریافت حمایت تخصصی می‌تواند بخش مهمی از مسیر عبور از شرایط دشوار باشد.