از پژوهش تا حل مسائل سلامت با هوش مصنوعی
درخشش پژوهشگر جوان دانشگاه علوم پزشکی مشهد در عرصه ملی
سیده فاطمه موسوی بایگی، دانشجوی دکتری تخصصی مدیریت اطلاعات سلامت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با کسب رتبه نخست آزمون دکتری تخصصی کشور، انتخاب بهعنوان پژوهشگر برتر کشوری و دانشجوی برگزیده شصتوچهارمین دوره جایزه ملی البرز، در کنار انتشار بیش از ۷۰ مقاله علمی و مشارکت در طراحی هشت محصول فناورانه، مسیر خود را بر پیوند پژوهش با فناوری و حل مسائل واقعی نظام سلامت متمرکز کرده است؛ مسیری که در رساله دکتری او با بهرهگیری از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین برای ارتقای کیفیت دادههای سلامت دنبال میشود.
به گزارش وبدا، سیده فاطمه موسوی بایگی، دانشجوی دکتری تخصصی مدیریت اطلاعات سلامت در گروه فناوری اطلاعات سلامت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، از جمله پژوهشگرانی است که از آغاز فعالیت علمی، پیوند میان دانش، فناوری و نیازهای واقعی جامعه را بهعنوان محور اصلی مسیر حرفهای خود انتخاب کرده است. علاقهمندی او به پژوهش و فناوریهای نوین از دوران کارشناسی آغاز شد؛ زمانی که طراحی اپلیکیشن آموزش تغذیه را تجربه کرد و در دوره کارشناسی ارشد، با انجام پژوهشی در زمینه طراحی و ارزیابی رجیستری توانبخشی سرپایی، بهصورت تخصصی وارد حوزه سیستمهای اطلاعات سلامت شد.
او در ادامه، با راهنمایی و همراهی دکتر خلیل کیمیافر، در طراحی و راهاندازی چندین رجیستری سلامت و توسعه اپلیکیشنها، سامانههای آموزشی و ابزارهای تصمیمیار مشارکت کرد؛ تجربهای که نگاه او را بیش از پیش به ضرورت تبدیل پژوهشهای دانشگاهی به محصولات کاربردی و راهکارهای مؤثر در نظام سلامت معطوف ساخت.
موسوی بایگی در این مسیر موفق به کسب افتخارات متعدد دانشگاهی و ملی شده است که از مهمترین آنها میتوان به کسب رتبه نخست آزمون دکتری تخصصی کشور در رشته مدیریت اطلاعات سلامت، عضویت در استعدادهای درخشان در هر سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی، انتخاب بهعنوان پژوهشگر برتر کشوری در حوزه پژوهش در آموزش و صاحب فرآیند برتر کشوری در هجدهمین جشنواره آموزشی شهید مطهری اشاره کرد.
کسب رتبه نخست کشوری در رشتههای هوش مصنوعی، طراحی اپلیکیشن و مقالهنویسی در دورههای مختلف جشنواره ملی قرآن و عترت دانشگاههای علوم پزشکی، انتخاب بهعنوان پژوهشگر برتر و دانشجوی نمونه دانشگاه در سه سال متوالی، پژوهشگر برتر کشوری مقطع دکتری تخصصی در پنجمین جشنواره پژوهش و فناوری دانشجویان دانشگاههای علوم پزشکی کشور در شهریور ۱۴۰۵ و برگزیده طرحهای بنیاد ملی نخبگان در سه سال متوالی، از دیگر افتخارات این پژوهشگر جوان است. همچنین انتخاب بهعنوان دانشجوی برگزیده کشوری در شصتوچهارمین دوره جایزه ملی البرز، معروف به نوبل ایرانی، از تازهترین دستاوردهای علمی او به شمار میرود.
بیش از ۷۰ مقاله علمی و مشارکت در توسعه هشت محصول فناورانه
کارنامه علمی موسوی بایگی، علاوه بر افتخارات ملی، از فعالیت مستمر در عرصه تولید علم و توسعه فناوری حکایت دارد. او تاکنون نویسنده بیش از ۷۰ مقاله علمی در مجلات معتبر ملی و بینالمللی بوده و شاخص H-index او در پایگاه Scopus به ۱۵ رسیده است. مشارکت در بیش از ۵۵ طرح پژوهشی دانشگاهی، از جمله طرحهای مرتبط با مؤسسه ملی توسعه تحقیقات علوم پزشکی (نیماد)، و ارائه بیش از ۱۲۰ اثر و دستاورد علمی در همایشها و کنگرههای ملی و بینالمللی، از دیگر بخشهای فعالیت پژوهشی اوست؛ فعالیتهایی که رویدادهای علمی در کشورهای چین، انگلستان و یونان را نیز دربر میگیرد.
در حوزه فناوری نیز این پژوهشگر در طراحی و توسعه هشت محصول فناورانه مشارکت داشته است. از جمله این محصولات میتوان به «سامانه هوشمند تصمیمیار هزینه ـ اثربخشی درمانی» اشاره کرد که در سال ۱۴۰۳ بهعنوان ایده برتر جشنواره بهبود کیفیت مراکز درمانی خراسان رضوی انتخاب شد. همچنین سامانه «گفتار نوین» در رویداد ایدهپردازی و کارآفرینی دانشکده علوم پیراپزشکی و توانبخشی مورد تقدیر قرار گرفت.
هوش مصنوعی و متاورس؛ افقهای تازه در آموزش علوم پزشکی
در سالهای اخیر، توسعه ابزارهای آموزشی مبتنی بر فناوریهای نوین، بهویژه هوش مصنوعی و متاورس، به یکی از محورهای اصلی فعالیتهای پژوهشی و فناورانه موسوی بایگی تبدیل شده است. در همین راستا، دو طرح پژوهشی با عناوین «طراحی و ارزیابی وباپلیکیشن آموزشی برای آموزش مفاهیم و کاربردهای متاورس در آموزش علوم پزشکی» و «طراحی و ارزیابی نرمافزار مبتنی بر موبایل برای آموزش هوش مصنوعی در سلامت» را دنبال کرده و دو بستر نرمافزاری آموزشی شامل وباپلیکیشن تحت وب و اپلیکیشن موبایلی مبتنی بر اندروید طراحی و توسعه داده است.
این ابزارها با هدف فراهم کردن امکان یادگیری تعاملی و تسهیل دسترسی فراگیران علوم پزشکی به مفاهیم و کاربردهای فناوریهای نوین طراحی شدهاند و میتوانند زمینه آشنایی مؤثرتر دانشجویان با ظرفیتهای فناوری در حوزه سلامت را فراهم کنند.
تمرکز رساله دکتری بر ارتقای کیفیت دادههای سلامت با کمک هوش مصنوعی
تجربه فعالیت در حوزه رجیستریهای سلامت، اهمیت کیفیت دادهها را به یکی از دغدغههای محوری این پژوهشگر تبدیل کرده است. از نگاه او، تحول دیجیتال در نظام سلامت بدون برخورداری از دادههای صحیح، استاندارد و قابل اعتماد امکانپذیر نیست و حتی پیشرفتهترین الگوریتمهای هوش مصنوعی نیز برای دستیابی به نتایج معتبر، به دادههای باکیفیت نیاز دارند.
بر همین اساس، تمرکز اصلی پژوهش دکتری او بر کاربرد هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در ارتقای کیفیت دادههای سلامت قرار گرفته است. رساله وی با عنوان «طراحی و ارزیابی چارچوب مبتنی بر هوش مصنوعی برای بهبود کیفیت دادهها در سیستمهای ثبت بیماریها و پیامدهای سلامت» از ۳۰ شهریور ۱۴۰۴ آغاز شده و هدف آن طراحی چارچوبی هوشمند برای پایش و بهبود کیفیت دادهها در رجیستریهای سلامت است.
چشمانداز بلندمدت این پژوهشگر، توسعه یک پلتفرم هوشمند مدیریت کیفیت دادههای سلامت و فراهم کردن امکان بهرهگیری از آن بهعنوان زیرساختی مشترک در رجیستریهای دانشگاه علوم پزشکی مشهد است؛ اقدامی که در صورت تحقق، میتواند به ارتقای اعتبار اطلاعات سلامت و بهبود فرایندهای تصمیمگیری و برنامهریزی در این حوزه کمک کند.
او امیدوار است نتایج این پژوهشها در نهایت به تشخیص دقیقتر، کاهش اقدامات تشخیصی تکراری و غیرضروری، کاهش هزینههای قابل پیشگیری و ارتقای کیفیت خدمات سلامت منجر شود؛ چراکه به باور او، هیچ بیماری نباید صرفاً به دلیل ضعف در ثبت، دسترسی یا کیفیت اطلاعات سلامت خود، متحمل هزینه، اتلاف زمان یا رنج قابل پیشگیری شود.
پیوند فعالیت علمی با مسئولیت فرهنگی و اجتماعی
فعالیتهای موسوی بایگی تنها به حوزه پژوهش و فناوری محدود نمانده و توجه به مسئولیتهای فرهنگی و اجتماعی نیز بخشی از مسیر علمی او بوده است. وی در سیامین دوره جشنواره ملی قرآن و عترت وزارت بهداشت موفق به کسب دو رتبه نخست کشوری در رشتههای طراحی اپلیکیشن و مقالهنویسی شد.
در بخش طراحی اپلیکیشن، برنامه «سفیر هدایت» را با راهنمایی دکتر خلیل کیمیافر و با بهرهگیری از محتوای کتاب «انسان ۲۵۰ ساله» طراحی کرد. این اپلیکیشن با امکاناتی همچون محتوای آموزشی، آزمونهای مرحلهای، ارزیابی پیشرفت و دستیار هوشمند، با هدف ایجاد بستری تعاملی برای آشنایی نسل جوان با مفاهیم این کتاب توسعه یافت.
او معتقد است دانشجویان در کنار کسب توانمندیهای علمی و تخصصی، باید نسبت به مسائل فرهنگی و اجتماعی جامعه نیز احساس مسئولیت داشته باشند و دانش و مهارت خود را در مسیر پیشرفت کشور به کار گیرند.
حمایت خانواده و استادان؛ پشتوانه تداوم مسیر علمی
یکی از چالشهای مهم سالهای تحصیل و پژوهش این دانشجوی دکتری، ایجاد تعادل میان مسئولیتهای علمی و خانوادگی و ایفای همزمان نقش همسر و مادر بوده است. اجرای طرحهای پژوهشی، نگارش مقالات و توسعه محصولات فناورانه در کنار مسئولیتهای خانوادگی، به برنامهریزی، مدیریت زمان و استمرار تلاش نیاز داشته است.
موسوی بایگی بخش مهمی از موفقیتهای خود را حاصل راهنمایی استادان و حمایت خانواده میداند و در این میان، از دکتر خلیل کیمیافر به دلیل همراهی و راهنماییهای ارزشمند در فعالیتهای پژوهشی و فناورانه و دکتر معصومه سرباز به دلیل حمایتها و راهنماییهای علمی صمیمانه قدردانی میکند.
او همچنین حمایت همسرش در ادامه تحصیل و فعالیتهای علمی و همراهی مادرش، بهویژه در نگهداری از فرزند، را از مهمترین پشتوانههای خود در پیمودن این مسیر میداند.
از افتخارات علمی تا امید به حل مسائل واقعی مردم
این پژوهشگر جوان در ادامه مسیر علمی خود، توسعه فعالیتها در حوزه هوش مصنوعی، مدیریت اطلاعات سلامت و ارتقای کیفیت دادههای نظام سلامت را دنبال میکند و امیدوار است نتایج پژوهشهایش را به راهکارهایی کاربردی تبدیل کند که در تقویت زیرساختهای دادهای کشور، بهبود خدمات سلامت و کاهش هزینههای غیرضروری نقش داشته باشند.
او شکرگزاری، توکل به خداوند و استفاده مسئولانه از استعدادها و فرصتها را از باورهای اصلی زندگی خود میداند و معتقد است هرچه دانش و توانایی بیشتری در اختیار انسان قرار میگیرد، مسئولیت او برای خدمت به جامعه نیز افزایش مییابد.
موسوی بایگی در پیامی به جوانان و دانشجویان علاقهمند به پژوهش توصیه میکند به تواناییهای خود ایمان داشته باشند، برای رسیدن به اهدافشان برنامهریزی کنند و در مواجهه با دشواریها، امید و پشتکار خود را از دست ندهند.
او آرزو دارد روزی بهجای سخن گفتن صرف از تعداد مقالات و افتخارات علمی، از مسئلهای بگوید که با کمک علم و پژوهش حل شده و از انسانهایی که زندگیشان در نتیجه این تلاشها بهبود یافته است.
این نگاه، شاید مهمترین پیام مسیر علمی او باشد؛ اینکه موفقیتهای پژوهشی پایان راه نیستند، بلکه فرصتی برای مسئولیتپذیری بیشتر، یادگیری مستمر و خدمت مؤثرتر به مردم و کشورند.