پایگاه خبری وبدا

متخصص رادیولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر گسترش کاربردهای رادیولوژی در نظام سلامت گفت: امروزه این رشته تنها به تصویربرداری و تشخیص بیماری‌ها محدود نیست، بلکه با توسعه رادیولوژی مداخله‌ای و روش‌های کم‌تهاجمی، در درمان بسیاری از بیماری‌ها و کاهش نیاز به جراحی‌های باز نیز نقش مؤثری ایفا می‌کند.

دکتر فربد نوربینی در گفت‌وگو با وب‌دا، به مناسبت روز جهانی رادیولوژی، دانش رادیولوژی را علم استفاده از انرژی‌های فیزیکی برای تصویربرداری از ساختار و عملکرد بدن دانست و تأکید کرد: نقش متخصصان رادیولوژی فراتر از توصیف تصاویر پزشکی است؛ چراکه تشخیص دقیق و زودهنگام آسیب‌ها و بیماری‌ها، از جمله تروماها و بدخیمی‌ها، در تعیین مسیر و برنامه درمان بیماران اهمیت اساسی دارد.

وی افزود: یکی از حوزه‌های مهم و پیشرفته این رشته، رادیولوژی مداخله‌ای (Interventional Radiology یا IR) است که در آن متخصص با هدایت تصاویر پزشکی، اقدامات درمانی کم‌تهاجمی را انجام می‌دهد. این روش‌ها در بسیاری از موارد می‌توانند جایگزین مناسبی برای جراحی‌های باز باشند و امکان درمان برخی بیماری‌ها را با مداخلات محدودتر فراهم کنند.

رادیولوژی؛ فراتر از تصویربرداری با اشعه ایکس

دکتر نوربینی با تأکید بر اینکه رادیولوژی به تصویربرداری ساده با اشعه ایکس محدود نمی‌شود، تصریح کرد: رادیوگرافی ساده تنها بخشی از ابزارهای مورد استفاده در این رشته است و رادیولوژی مدرن حوزه‌های گسترده‌ای از جمله تصویربرداری مقطعی با استفاده از سی‌تی‌اسکن (CT) و ام‌آر‌آی (MRI)، مداخلات عروقی و غیرعروقی و تصویربرداری عملکردی را در بر می‌گیرد.

این متخصص رادیولوژی ادامه داد: در روش‌های نوین تصویربرداری، سیستم‌های مختلف بدن از جمله مغز و اعصاب، قلب و عروق و سیستم عضلانی‌ـ‌اسکلتی به‌صورت چندصفحه‌ای (مولتی‌پلنار) و پویا (داینامیک) بررسی می‌شوند که این قابلیت، اطلاعات دقیق‌تر و جامع‌تری را در اختیار پزشکان قرار می‌دهد و به ارزیابی بهتر وضعیت بیمار کمک می‌کند.

هر روش تصویربرداری، کاربرد و ویژگی خاص خود را دارد

متخصص رادیولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در تشریح تفاوت روش‌های متداول تصویربرداری پزشکی گفت: رادیوگرافی، سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن و ام‌آر‌آی بر اساس اصول فیزیکی متفاوتی عمل می‌کنند و انتخاب هر یک از آن‌ها متناسب با نوع بافت، بیماری و نیاز بالینی بیمار انجام می‌شود.

وی افزود: در رادیوگرافی از پرتوهای یونیزان برای بررسی آناتومی پایه بدن، به‌ویژه استخوان‌ها و ریه‌ها، استفاده می‌شود. در مقابل، سونوگرافی بر پایه امواج صوتی و بدون استفاده از پرتوهای یونیزان انجام می‌شود و امکان بررسی پویای بافت‌های نرم و جریان خون را فراهم می‌کند.

دکتر نوربینی با اشاره به کاربرد سی‌تی‌اسکن بیان کرد: در این روش نیز از پرتوهای یونیزان استفاده می‌شود، اما امکان تصویربرداری مقطعی و بازسازی سه‌بعدی با قدرت تفکیک فضایی بالا وجود دارد؛ ازاین‌رو، سی‌تی‌اسکن در بررسی تروماها و بیماری‌های عروقی کاربرد قابل‌توجهی دارد.

وی درباره ام‌آر‌آی نیز توضیح داد: این روش با استفاده از میدان مغناطیسی و بدون بهره‌گیری از پرتوهای یونیزان انجام می‌شود و به دلیل برخورداری از کنتراست بافتی مطلوب، به‌ویژه برای بررسی سیستم عصبی مرکزی، بافت‌های نرم و مفاصل کاربرد گسترده‌ای دارد.

مدیریت دوز اشعه؛ اصل اساسی در تصویربرداری ایمن

این متخصص رادیولوژی در ادامه با اشاره به نگرانی‌های احتمالی درباره مواجهه با پرتوهای ایکس و سی‌تی‌اسکن اظهار کرد: در تصویربرداری پزشکی، میزان تابش بر اساس اصل ALARA مدیریت می‌شود؛ به این معنا که دوز اشعه باید در پایین‌ترین سطحی قرار گیرد که همچنان اطلاعات تشخیصی کافی و مورد نیاز پزشک را فراهم کند.

وی خاطرنشان کرد: در ارزیابی خطرات احتمالی ناشی از تابش‌های تشخیصی، باید مزایای بالینی تصویربرداری و نقش آن در دستیابی سریع و صحیح به تشخیص نیز مورد توجه قرار گیرد. در این چارچوب، استفاده از پروتکل‌های حفاظت پرتویی و بهینه‌سازی دوز تابش اهمیت ویژه‌ای دارد.

دکتر نوربینی تأکید کرد: این اصول به‌ویژه در گروه‌های حساس، از جمله کودکان و زنان باردار، با دقت بیشتری مورد توجه قرار می‌گیرد و پروتکل‌های حفاظت پرتویی متناسب با شرایط هر بیمار اعمال می‌شود.