پایگاه خبری وبدا

مسئول واحد سلامت روان بیمارستان شهید هاشمی‌نژاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت سلامت روان در دوران سالمندی گفت: پیشگیری از آسیب به خود در سالمندان، تنها به شناسایی بحران‌های مقطعی محدود نمی‌شود و تقویت احساس تعلق، ارزشمندی، ارتباطات اجتماعی و معنا در زندگی باید از محورهای اصلی حمایت از سلامت روان این گروه سنی باشد.

عطیه حامدی، روانشناس بالینی و مسئول واحد سلامت روان بیمارستان شهید هاشمی‌نژاد، در گفت‌وگو با وب‌دا با بیان اینکه سالمندی به‌خودی‌خود به معنای افسردگی یا ناامیدی نیست، اظهار کرد: مجموعه‌ای از عوامل آسیب‌زا از جمله تنهایی و انزوای اجتماعی، تجربه سوگ و فقدان، بیماری‌های مزمن و دردهای طولانی‌مدت، کاهش استقلال فردی، فشارهای مالی و به‌ویژه احساس سربار بودن می‌تواند سالمندان را در معرض افکار آسیب به خود قرار دهد.

احساس بی‌معنایی و بی‌تعلقی؛ از عوامل مهم آسیب‌پذیری سالمندان

وی با اشاره به اهمیت عوامل روان‌شناختی در سلامت روان سالمندان افزود: یکی از عوامل مهم مرتبط با افکار آسیب به خود در این گروه سنی، احساس بی‌معنایی و بی‌تعلقی است؛ ازاین‌رو، راهبردهای پیشگیرانه نباید تنها به شناسایی فرد در لحظه بحران محدود شود.

مسئول واحد سلامت روان بیمارستان شهید هاشمی‌نژاد ادامه داد: تقویت احساس تعلق، کمک به هدف‌گذاری در زندگی و حفظ ارتباطات اجتماعی هدفمند، اقداماتی است که می‌تواند پیش از شکل‌گیری بحران، نقش مهمی در حمایت از سلامت روان سالمندان داشته باشد.

تغییرات رفتاری را به حساب سالمندی نگذارید

حامدی نسبت به بی‌توجهی به تغییرات رفتاری و عاطفی سالمندان هشدار داد و تصریح کرد: تغییر ناگهانی در خلق‌وخو، کناره‌گیری از روابط اجتماعی، بیان مکرر ناامیدی، صحبت درباره مرگ یا احساس سربار بودن، نباید صرفاً به افزایش سن نسبت داده شود.

وی افزود: این تغییرات می‌تواند نشانه نیاز فرد به کمک و حمایت باشد و خانواده‌ها باید با دقت و حساسیت بیشتری نسبت به آنها واکنش نشان دهند. شنیدن فعالانه، همدلانه و بدون قضاوت، نخستین گام برای ایجاد فرصت گفت‌وگو و دریافت کمک تخصصی است.

گفت‌وگوی مستقیم؛ راهی برای شناخت خطر

این روانشناس بالینی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اهمیت گفت‌وگوی صریح با سالمند در شرایط مشکوک به خطر آسیب به خود اظهار کرد: خانواده‌ها نباید از پرسیدن مستقیم درباره افکار مرتبط با مرگ یا آسیب به خود هراس داشته باشند؛ پرسش آرام و مستقیم می‌تواند زمینه بیان درد و دریافت کمک را فراهم کند.

حامدی گفت: در چنین شرایطی می‌توان گفت «آیا اخیراً به مردن یا اینکه ای‌کاش زنده نبودید، فکر کرده‌اید؟» و در صورت پاسخ مثبت، ارزیابی دقیق‌تری انجام داد و درباره وجود افکار آسیب به خود، داشتن برنامه، دسترسی به وسایل یا داروهای خطرناک و سابقه رفتارهای مشابه پرسش کرد.

وی تأکید کرد: در صورت وجود نشانه‌های جدی خطر، سالمند نباید تنها گذاشته شود و لازم است در کوتاه‌ترین زمان از متخصصان سلامت روان کمک تخصصی دریافت شود.

حمایت اجتماعی؛ یکی از مهم‌ترین عوامل محافظت‌کننده

مسئول واحد سلامت روان بیمارستان شهید هاشمی‌نژاد، تقویت عوامل محافظت‌کننده را از مهم‌ترین اقدامات در ارتقای سلامت روان سالمندان دانست و گفت: حفظ ارتباط منظم با اعضای خانواده و دوستان، مشارکت دادن سالمند در تصمیم‌گیری‌های خانوادگی، تشویق به فعالیت‌های اجتماعی متناسب با توانایی‌های فرد، مدیریت اصولی درد و بیماری‌های مزمن و فراهم کردن فضایی امن برای بیان احساسات، از اقدامات مؤثر در این زمینه است.

حامدی خاطرنشان کرد: پیشگیری از آسیب به خود در سالمندان، تنها به معنای مداخله هنگام بروز بحران نیست؛ بلکه باید از مدت‌ها قبل زمینه‌ای فراهم شود تا فرد احساس کند دیده می‌شود، به خانواده و جامعه تعلق دارد، نقش و جایگاه او مورد توجه است و زندگی همچنان برای او معنا و ارزش دارد.

وی تأکید کرد: توجه به سلامت روان سالمندان، همانند سلامت جسمی آنان نیازمند استمرار، همراهی خانواده و بهره‌گیری به‌موقع از خدمات تخصصی است و هیچ تغییر قابل توجهی در رفتار، خلق یا گفتار سالمند نباید صرفاً به حساب سالمندی گذاشته شود.