پایگاه خبری وبدا

متخصص روان‌پزشکی و فلوشیپ فوق‌تخصص سالمندان دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر نقش سلامت روان در کیفیت زندگی سالمندان گفت: سلامت روان مطلوب به معنای شاد بودن دائمی یا مصونیت از بیماری‌های جسمی نیست، بلکه با تقویت رفتارهای سلامت‌محور، سازگاری با تغییرات، حفظ استقلال و مدیریت بهتر بیماری‌های مزمن، زمینه سالمندی باکیفیت‌تر را فراهم می‌کند.

دکتر علی‌اکبر اسماعیلی در گفت‌وگو با وبدا اظهار کرد: سلامت روان در دوران سالمندی بخشی جدایی‌ناپذیر از سلامت عمومی است و از مسیرهای مختلف، از جمله تأثیر بر سبک زندگی، میزان فعالیت، روابط اجتماعی و پایبندی به درمان، می‌تواند کیفیت زندگی سالمند را تحت تأثیر قرار دهد.

وی افزود: این تصور که صرفاً داشتن روحیه شاد می‌تواند از بروز تمامی بیماری‌های جسمی پیشگیری کند، برداشت دقیقی از ارتباط میان سلامت روان و جسم نیست؛ اما شواهد و تجربه بالینی نشان می‌دهد که سلامت روان مناسب می‌تواند به سالمند در حفظ رفتارهای سلامت‌محور و مدیریت بهتر بیماری‌های موجود کمک کند.

سلامت روان؛ محرک رفتارهای سلامت‌محور

این متخصص روان‌پزشکی و فلوشیپ فوق‌تخصص سالمندان بیمارستان ابن‌سینا ادامه داد: یکی از مهم‌ترین مسیرهای ارتباط سلامت روان و جسم، رفتارهای فردی است. سالمندی که از وضعیت روانی مطلوبی برخوردار است و با افسردگی و بی‌انگیزگی دست‌وپنجه نرم نمی‌کند، معمولاً انگیزه بیشتری برای فعالیت بدنی، رعایت تغذیه مناسب، مصرف منظم داروها و پیگیری مراقبت‌های پزشکی دارد.

دکتر اسماعیلی خاطرنشان کرد: در مقابل، افسردگی می‌تواند با کاهش انگیزه، بی‌تحرکی، انزوای اجتماعی و کاهش پایبندی به توصیه‌های درمانی همراه شود و در سالمندی که به بیماری‌های مزمن مبتلاست، مدیریت بیماری را دشوارتر کند.

استرس مزمن؛ عاملی مؤثر بر سلامت سالمندان

وی با اشاره به تأثیر استرس طولانی‌مدت بر سلامت سالمندان گفت: استرس مزمن تنها یک تجربه ناخوشایند روانی نیست و می‌تواند از طریق تغییر در عملکرد سیستم‌های عصبی، هورمونی و ایمنی بدن، بر خواب، فشار خون، سوخت‌وساز و روند بیماری‌های مزمن اثر بگذارد.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: به همین دلیل، مدیریت استرس و توجه به آرامش روانی در سالمندان، موضوعی حاشیه‌ای نیست و باید به‌عنوان بخشی از مراقبت جامع از این گروه سنی مورد توجه قرار گیرد.

افسردگی؛ عاملی که مدیریت بیماری‌های مزمن را دشوار می‌کند

دکتر اسماعیلی با اشاره به وضعیت سالمندان مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای اظهار کرد: وجود افسردگی در فرد مبتلا به بیماری‌هایی مانند دیابت، دردهای مزمن یا بیماری‌های قلبی می‌تواند روند مراقبت و درمان را پیچیده‌تر کند.

وی افزود: درمان افسردگی به معنای درمان مستقیم بیماری جسمی نیست، اما با افزایش انگیزه، بهبود مشارکت بیمار در روند درمان، تقویت تعاملات اجتماعی و افزایش پایبندی به توصیه‌های پزشکی، می‌تواند کیفیت زندگی و روند مدیریت بیماری را بهبود بخشد.

روابط اجتماعی؛ بخشی از سلامت سالمندی

این متخصص روان‌پزشکی با تأکید بر اهمیت ارتباطات اجتماعی در دوران سالمندی گفت: سلامت روان تنها به معنای نداشتن بیماری روانی نیست، بلکه احساس تعلق، ارتباط با خانواده و دوستان و مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی نیز از مؤلفه‌های مهم سلامت روان محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: حفظ ارتباطات اجتماعی می‌تواند به کاهش انزوا و احساس تنهایی کمک کند و در کنار سایر عوامل، زمینه حفظ عملکرد شناختی و جسمانی سالمند را فراهم آورد.

دکتر اسماعیلی تأکید کرد: سلامت در سالمندی باید نگاهی جامع داشته باشد و مؤلفه‌هایی مانند داشتن معنا در زندگی، احساس استقلال، ارتباط مؤثر با دیگران و توانایی سازگاری با تغییرات را نیز دربرگیرد.

سلامت روان به معنای شادی همیشگی نیست

وی درباره باور رایج مبنی بر اینکه «روح شاد» از بیماری‌های جسمی پیشگیری می‌کند، گفت: باید در استفاده از این عبارت دقت کرد؛ سلامت روان مطلوب به معنای تضمین پیشگیری از بیماری‌ها نیست، بلکه می‌تواند از طریق اصلاح سبک زندگی، بهبود خواب، افزایش فعالیت بدنی، تقویت ارتباطات اجتماعی و مدیریت بهتر استرس، به حفظ سلامت جسم و کنترل بهتر بیماری‌های مزمن کمک کند.

این فلوشیپ فوق‌تخصص سالمندان افزود: هدف در سالمندی، دستیابی به شادی دائمی نیست؛ زیرا انسان ممکن است در مقاطعی از زندگی غمگین یا نگران باشد، اما همچنان از سلامت روان مناسبی برخوردار باشد. سلامت روان در این دوره بیشتر به معنای برخورداری از ظرفیت سازگاری با تغییرات، یافتن معنا در زندگی، حفظ استقلال و مواجهه مناسب با چالش‌های دوران سالمندی است.

سالمندی؛ بخشی طبیعی و ارزشمند از زندگی

دکتر اسماعیلی با تأکید بر اینکه سالمندی بیماری نیست، اظهار کرد: سالمندی بخشی طبیعی و ارزشمند از مسیر زندگی انسان است و سالمندان، سرمایه‌ای از تجربه و حافظه اجتماعی جامعه به شمار می‌روند.

وی از خانواده‌ها خواست در کنار مراقبت‌های جسمانی، سلامت روان سالمندان را نیز مورد توجه قرار دهند و افزود: شنیدن صحبت‌های سالمندان، احترام به انتخاب‌ها و استقلال فردی آنان، حفظ ارتباطات اجتماعی و جلوگیری از انزوا می‌تواند در حفظ عزت‌نفس و کیفیت زندگی آنان مؤثر باشد.

این متخصص روان‌پزشکی خطاب به سالمندان نیز گفت: افزایش سن به معنای پایان زندگی فعال نیست؛ ارتباطات اجتماعی خود را تا حد امکان حفظ کنید، یادگیری را ادامه دهید و برای زندگی خود هدف و معنا داشته باشید. همچنین اگر با علائمی مانند غمگینی مداوم، بی‌انگیزگی یا اضطراب مواجه شدید، مراجعه به متخصص را نشانه ضعف ندانید، بلکه آن را نشانه اهمیت دادن به سلامت و کیفیت زندگی خود بدانید.

زندگی با عزت، استقلال و معنا؛ حق سالمندان

دکتر اسماعیلی در پایان با تأکید بر ضرورت شکل‌گیری جامعه‌ای مبتنی بر احترام به سالمندان خاطرنشان کرد: فراهم کردن شرایطی برای زندگی همراه با عزت، استقلال و معنا در دوران سالمندی، تنها یک ضرورت رفاهی نیست، بلکه مسئولیتی اجتماعی و اخلاقی در قبال نسلی است که سال‌ها برای خانواده و جامعه تلاش و تجربه‌اندوزی کرده است.