سرطان دهانه رحم؛ از واکسیناسیون نوجوانان تا غربالگری منظم برای پیشگیری از بیماری
استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر نقش واکسیناسیون علیه ویروس HPV و انجام غربالگریهای منظم، آگاهیبخشی به خانوادهها و نوجوانان را از راهکارهای مهم پیشگیری از سرطان دهانه رحم دانست و گفت: شناسایی بهموقع تغییرات پیشسرطانی میتواند از پیشرفت بیماری و بروز موارد پیشرفته سرطان جلوگیری کند.
همزمان با روز جهانی اقدام برای ریشهکنی سرطان دهانه رحم، دکتر منصوره سادات گلمحمدی تولایی در گفتگو با وب دا با اشاره به اهمیت پیشگیری و تشخیص زودهنگام این بیماری اظهار کرد: سرطان دهانه رحم از جمله سرطانهایی است که عامل اصلی ایجاد آن شناخته شده و با بهرهگیری از راهکارهای مؤثر پیشگیرانه میتوان تا حد زیادی از بروز آن جلوگیری کرد.
وی افزود: بیش از ۹۰ درصد موارد سرطان دهانه رحم با عفونت پایدار ناشی از ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) ارتباط دارد. این ویروس انواع مختلفی دارد که برخی از آنها پرخطر هستند و میتوانند زمینهساز تغییرات سلولی و در نهایت سرطان شوند. از مهمترین انواع پرخطر این ویروس میتوان به تیپهای ۱۶، ۱۸ و ۴۵ اشاره کرد.
واکسیناسیون؛ گامی مؤثر در پیشگیری اولیه
دکتر گلمحمدی تولایی با تأکید بر اهمیت واکسیناسیون علیه ویروس HPV گفت: یکی از مؤثرترین راهکارهای پیشگیری از سرطان دهانه رحم، تزریق واکسن HPV است و توصیه میشود دختران و پسران در سنین نوجوانی و پیش از مواجهه با ویروس، واکسیناسیون را انجام دهند.
وی ادامه داد: برنامه معمول واکسیناسیون برای افراد زیر ۱۵ سال دو دوز و برای افراد ۱۵ سال به بالا سه دوز است؛ با این حال، سازمان جهانی بهداشت از سال ۲۰۲۲ استفاده از برنامه تکدوز را نیز برای برخی گروههای سنی و در شرایط مشخص بهعنوان یک گزینه قابل قبول مطرح کرده است.
این استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به تولید واکسن HPV در داخل کشور خاطرنشان کرد: واکسنهای ایرانی دوظرفیتی و چهارظرفیتی نیز در دسترس هستند و میتوانند در برابر برخی از انواع پرخطر ویروس، بهویژه تیپهای ۱۶ و ۱۸، ایمنی ایجاد کنند. انتخاب نوع واکسن و تعداد دوزهای موردنیاز باید با توجه به شرایط فرد و مشورت پزشک انجام شود.
ابتلا به HPV به معنای ابتلا به سرطان نیست
وی با اشاره به شیوع عفونت HPV در جامعه اظهار کرد: بسیاری از افراد در طول زندگی خود به یکی از انواع این ویروس مبتلا میشوند، اما ابتلا به HPV لزوماً به معنای ابتلا به سرطان نیست.
دکتر گلمحمدی تولایی افزود: در حدود ۹۰ درصد موارد، سیستم ایمنی بدن طی یک تا دو سال میتواند عفونت را بهطور طبیعی کنترل و برطرف کند؛ اما در مواردی که عفونت ناشی از انواع پرخطر ویروس بهصورت پایدار باقی بماند، احتمال ایجاد ضایعات پیشسرطانی و در نهایت سرطان افزایش مییابد.
وی تأکید کرد: افرادی که نتیجه آزمایش HPV آنها مثبت میشود، نباید دچار ترس و نگرانی شوند، بلکه باید برای انجام بررسیهای تکمیلی، غربالگری و ارزیابی وضعیت دهانه رحم به متخصص زنان مراجعه کنند. در صورت مشاهده ضایعات پیشسرطانی نیز با توجه به درجه و شدت ضایعه، اقدامات درمانی مناسب انجام میشود تا از پیشرفت بیماری و تبدیل آن به سرطان جلوگیری شود.
غربالگری منظم؛ فرصتی برای شناسایی تغییرات پیشسرطانی
این استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اهمیت پیشگیری ثانویه از سرطان دهانه رحم گفت: غربالگری یکی از مهمترین اقدامات برای شناسایی تغییرات سلولی پیش از تبدیل شدن آنها به سرطان است و خانمها حتی در صورت نداشتن هیچگونه علامتی باید مطابق دستورالعملهای غربالگری، بررسیهای لازم را انجام دهند.
وی افزود: پاپاسمیر و آزمایش HPV از روشهای اصلی غربالگری هستند که بسته به سن و شرایط فرد، بهصورت جداگانه یا همزمان مورد استفاده قرار میگیرند.
دکتر گلمحمدی تولایی با بیان اینکه روند تبدیل عفونت پایدار HPV به سرطان دهانه رحم معمولاً طولانی است، اظهار کرد: این فرایند ممکن است حدود ۱۰ تا ۱۵ سال زمان ببرد و همین موضوع فرصت مناسبی برای شناسایی ضایعات پیشسرطانی و انجام اقدامات درمانی بهموقع فراهم میکند.
خونریزی غیرطبیعی واژینال؛ از مهمترین علائم هشداردهنده
وی با اشاره به اینکه سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است، بر اهمیت انجام غربالگری منظم تأکید کرد و گفت: با این حال، برخی علائم میتوانند زنگ خطری برای ابتلا به این بیماری باشند که توجه به آنها ضروری است.
این استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد، خونریزی غیرطبیعی واژینال را از شایعترین علائم سرطان دهانه رحم عنوان کرد و افزود: خونریزی پس از رابطه جنسی یکی از الگوهای مهم خونریزی است که باید از نظر احتمال وجود ضایعات دهانه رحم بررسی شود.
وی ترشحات غیرطبیعی واژینال، بهویژه ترشحات آبکی یا بدبو، و همچنین درد هنگام رابطه جنسی را از دیگر علائم هشداردهنده برشمرد و تأکید کرد: در صورت مشاهده این علائم، مراجعه به پزشک و انجام معاینات تخصصی ضروری است.
دکتر گلمحمدی تولایی ادامه داد: در مراحل پیشرفتهتر بیماری ممکن است بیمار با علائمی مانند درد لگن، درد پاها و حتی مشکلات ادراری یا اختلال در دفع مواجه شود.
وی تصریح کرد: هدف اصلی باید شناسایی بیماری در مراحل اولیه و پیش از تبدیل شدن به سرطان پیشرفته باشد؛ بنابراین نباید منتظر بروز علائم ماند و انجام غربالگری منظم اهمیت ویژهای دارد.
شناخت عوامل خطر و افزایش آگاهی نوجوانان و خانوادهها
این استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به سایر عوامل افزایشدهنده خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم اظهار کرد: استعمال دخانیات، از جمله سیگار و قلیان، ابتلا به HIV و ضعف سیستم ایمنی، داشتن شرکای جنسی متعدد و ابتلا به سایر عفونتهای منتقله از راه جنسی از جمله عواملی هستند که میتوانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهند.
وی افزود: پرهیز از مصرف سیگار و قلیان، رعایت رفتارهای جنسی ایمن، توجه به سلامت سیستم ایمنی و افزایش آگاهی درباره راههای انتقال ویروس HPV میتواند در کاهش خطر ابتلا و انتقال عفونت مؤثر باشد.
دکتر گلمحمدی تولایی همچنین بر ضرورت آموزش نوجوانان در مدارس و دبیرستانها تأکید کرد و گفت: لازم است دختران و پسران جوان و همچنین والدین آنها اطلاعات کافی درباره ویروس HPV، راههای انتقال، اهمیت واکسیناسیون و روشهای پیشگیری از سرطان دهانه رحم داشته باشند.
ارتباط HPV با برخی سرطانهای دیگر
وی با بیان اینکه پیامدهای عفونت HPV محدود به سرطان دهانه رحم نیست، اظهار کرد: برخی انواع پرخطر این ویروس، بهویژه تیپ ۱۶، علاوه بر سرطان دهانه رحم، در ایجاد برخی سرطانهای ناحیه مقعد، دهان، حلق و حنجره نیز نقش دارند.
این متخصص با اشاره به اهمیت توجه به ارتباط HPV با برخی سرطانهای سر و گردن افزود: در صورت ابتلا به انواع پرخطر HPV و مشاهده علائمی در ناحیه دهان، حلق و حنجره، مراجعه به پزشک و انجام معاینات تخصصی ضروری است.
وی همچنین بر اهمیت تشخیص زودهنگام ضایعات ناحیه مقعد تأکید کرد و گفت: در بیمارستان قائم(عج) امکان بررسی و غربالگری ضایعات و سرطان ناحیه مقعد فراهم است و افراد واجد شرایط میتوانند برای ارزیابی و دریافت خدمات تخصصی به این مرکز مراجعه کنند.
آگاهی، واکسیناسیون و غربالگری؛ سه محور پیشگیری از سرطان دهانه رحم
دکتر منصوره سادات گلمحمدی تولایی در پایان با تأکید بر اینکه سرطان دهانه رحم از جمله سرطانهای قابل پیشگیری است، خاطرنشان کرد: واکسیناسیون نوجوانان، انجام غربالگریهای منظم، مراجعه بهموقع به پزشک و افزایش آگاهی خانوادهها نقش مهمی در کاهش ابتلا و مرگومیر ناشی از این بیماری دارد.
وی ابراز امیدواری کرد با گسترش فرهنگ واکسیناسیون، آموزش در مدارس و افزایش مشارکت زنان در برنامههای غربالگری، بتوان از بروز بسیاری از موارد سرطان دهانه رحم پیشگیری کرد و سلامت زنان جامعه را ارتقا داد.