فراتر از نمره؛ یک ماه پس از آغاز مدرسه، فرصتی طلایی برای شناسایی چالشهای یادگیری دانشآموزان
مدیر گروه کاردرمانی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت شناسایی زودهنگام چالشهای یادگیری در دانشآموزان گفت: یک ماه پس از آغاز سال تحصیلی و تثبیت روالهای آموزشی، فرصت مناسبی برای شناسایی تفاوتهای فردی کودکان در پردازش اطلاعات و مهارتهای روزمره فراهم میشود؛ اقدامی که میتواند از افت تحصیلی، کاهش اعتمادبهنفس و پیامدهای روانشناختی ناشی از دشواریهای یادگیری پیشگیری کند.
دکتر ثریا قرهباغی در گفتوگو با وبدا اظهار کرد: با گذشت یک ماه از بازگشایی مدارس، اضطرابهای اولیه آغاز سال تحصیلی تا حد زیادی کاهش یافته و روالهای آموزشی در کلاسها تثبیت شده است؛ ازاینرو، اکنون زمان مناسبی است تا عملکرد دانشآموزان فراتر از نمرات و با توجه به تواناییهای شناختی، حرکتی و مهارتهای روزمره آنان بررسی شود.
وی افزود: شناسایی زودهنگام چالشهای یادگیری به معنای برچسبزنی به کودک نیست، بلکه اقدامی پیشگیرانه برای فراهم کردن حمایتهای مناسب و جلوگیری از شکلگیری چرخه شکست تحصیلی و آسیبهای روانشناختی ناشی از آن است.
نشانههایی که نباید به تنبلی یا بیانگیزگی نسبت داده شوند
مدیر گروه کاردرمانی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اینکه برخی رفتارهای دانشآموزان ممکن است در هفتههای ابتدایی سال تحصیلی به سختگیریهای مدرسه، بیانگیزگی یا تنبلی نسبت داده شود، گفت: این رفتارها در برخی موارد میتوانند نشانه چالشهای شناختی، حرکتی یا یادگیری باشند و لازم است با دقت بیشتری مورد بررسی قرار گیرند.
دکتر قرهباغی ادامه داد: دشواری کودک در گرفتن مداد، وارد کردن فشار مناسب به کاغذ یا هماهنگی چشم و دست، ممکن است فراتر از یک بدخطی ساده باشد و به مشکلاتی در ادراک دیداری یا مهارتهای حرکتی ارتباط داشته باشد. همچنین ناتوانی در دنبال کردن دستورهای چندمرحلهای، فراموش کردن مکرر وسایل و دشواری در سازماندهی امور، از نشانههایی است که نباید نادیده گرفته شود.
وی با اشاره به واکنشهای هیجانی برخی دانشآموزان اظهار کرد: مقاومت شدید برای رفتن به مدرسه یا شکایتهای جسمانی مانند دلدرد پیش از حضور در کلاس، در بعضی موارد میتواند واکنشی به دشواریهای یادگیری و ناتوانی کودک در درک مفاهیم آموزشی باشد؛ بنابراین، لازم است علت این رفتارها بهدرستی شناسایی شود.
معلمان؛ نخستین حلقه شناسایی چالشهای یادگیری
مدیر گروه کاردرمانی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، معلمان را از مهمترین افراد در شناسایی بهموقع مشکلات یادگیری دانست و گفت: معلمان با مشاهده عملکرد دانشآموزان در محیط کلاس میتوانند چالشهای احتمالی را تشخیص دهند و با برخی ملاحظات ساده اما مؤثر، شرایط یادگیری را برای این کودکان تسهیل کنند؛ البته در کنار این اقدامات، ارجاع بهموقع برای دریافت خدمات تخصصی اهمیت ویژهای دارد.
وی افزود: برخی کودکان در پردازش همزمان ورودیهای حسی و انجام تکالیف با دشواری مواجهاند؛ به همین دلیل، بهتر است مطالب آموزشی به بخشهای کوچکتر تقسیم شوند تا امکان پردازش و یادگیری آنها برای دانشآموز فراهم شود.
دکتر قرهباغی با بیان اینکه برخی مشکلات رفتاری ممکن است به دشواری کودک در تنظیم سطح هوشیاری و آمادگی برای یادگیری مربوط باشد، اظهار کرد: در چنین شرایطی، فراهم کردن فرصتهایی برای حرکات اصلاحی یا استراحتهای کوتاه حسی میتواند به بهبود شرایط یادگیری کمک کند.
وی استفاده از ابزارهای کمکی را نیز در این زمینه مؤثر دانست و افزود: اقداماتی مانند دستهبندی مفاهیم با استفاده از رنگها یا قرار دادن خطکش زیر متن برای کمک به تمرکز دیداری، به معنای تقلب نیست؛ بلکه راهکارهایی برای متناسبسازی محیط آموزشی با نیازهای دانشآموز و تسهیل فرایند یادگیری است.
توجه به فرایند یادگیری، نه فقط نمره
مدیر گروه کاردرمانی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تأکید کرد: به جای تمرکز صرف بر نمرات و نتیجه نهایی آموزش، باید فرایند یادگیری و نحوه عملکرد دانشآموز در انجام تکالیف مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: والدین و معلمان بهتر است خطاهای تکرارشونده دانشآموزان را مشاهده و ثبت کنند؛ برای مثال، اگر کودکی در مهارتی مشخص مانند رمزگشایی کلمات یا یادگیری مفاهیم عددی، بهطور مداوم خطاهای مشابهی دارد، این الگو باید مورد توجه و بررسی قرار گیرد.
دکتر قرهباغی ادامه داد: نحوه سازگاری کودک با محیط کلاس نیز اهمیت دارد؛ از جمله اینکه آیا هنگام دریافت دستورهای چندمرحلهای دچار سردرگمی میشود یا در مدیریت فضای کاغذ، تنظیم نوشتهها و سازماندهی وسایل شخصی خود مشکل دارد.
وی خاطرنشان کرد: هرگونه فاصله معنادار از روند یادگیری متناسب با سطح هوشی کودک و عملکرد مورد انتظار در مقایسه با همسالان، باید بهعنوان نشانهای برای بررسی بیشتر در نظر گرفته شود و در صورت نیاز، از متخصصان کمک گرفته شود.
مداخله زودهنگام؛ فرصتی برای پیشگیری از پیامدهای تحصیلی و روانی
مدیر گروه کاردرمانی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت زمان در مداخلات مربوط به چالشهای یادگیری گفت: اگر پس از یک ماه آموزش منسجم، اقدامات آموزشی در سطح کلاس پاسخگوی نیاز دانشآموز نباشد، باید ارجاع تخصصی او مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: انتظار برای اینکه کودک با گذشت زمان یا افزایش سن بهتنهایی بر مشکلات یادگیری غلبه کند، میتواند فرصت مداخله مؤثر را از بین ببرد؛ زیرا انعطافپذیری مغز یا نوروپلاستیسیته در سنین پایین در سطح بالایی قرار دارد و بهرهگیری بهموقع از این ظرفیت اهمیت زیادی دارد.
دکتر قرهباغی اظهار کرد: ارجاع زودهنگام به تیم تخصصی کمک میکند چالشهای یادگیری پیش از آنکه به مشکلات عمیقتر روانشناختی و شکلگیری باور ناتوانی در کودک منجر شوند، شناسایی و برای آنها مداخله مناسب طراحی شود.
وی ادامه داد: این فرایند میتواند با مراجعه به متخصص روانپزشکی کودک و نوجوان آغاز شود و در ادامه، متخصصان کاردرمانی ذهنی، گفتاردرمانی و روانشناسی بالینی کودک نیز در ارزیابی و مداخلات زودهنگام نقش مؤثری ایفا کنند.
مدیر گروه کاردرمانی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تأکید کرد: والدین و مدارس نباید برای مشاهده کارنامه پایان ترم و آشکار شدن افت تحصیلی منتظر بمانند؛ چراکه شناسایی و رسیدگی بهموقع به چالشهای یادگیری میتواند از آسیب به اعتمادبهنفس و عملکرد تحصیلی کودک پیشگیری کند.
اختلال یادگیری به معنای ضعف هوشی نیست
دکتر قرهباغی با تأکید بر اینکه اختلالات یادگیری به معنای ضعف هوشی یا ناتوانی کودک نیست، گفت: این اختلالات به تفاوت در شیوه پردازش اطلاعات در مغز مربوط میشوند و شناخت سبک یادگیری هر کودک میتواند به انتخاب راهکارهای آموزشی و درمانی متناسب با نیازهای او کمک کند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: بخشهای کاردرمانی بیمارستانهای ابنسینا و اکبر دانشگاه علوم پزشکی مشهد آمادهاند با انجام ارزیابیهای دقیق و تدوین برنامههای درمانی فردمحور، در کنار والدین و مدارس باشند و به هموار شدن مسیر یادگیری دانشآموزان کمک کنند.