پایگاه خبری وبدا

کبد یکی از حیاتی‌ترین اعضای بدن است که نقش مهمی در سوخت‌وساز، ذخیره انرژی، تولید پروتئین‌های ضروری، ساخت صفرا و متابولیسم داروها و مواد شیمیایی ایفا می‌کند؛ عضوی که بسیاری از بیماری‌های آن، به‌ویژه در مراحل اولیه، بدون علامت هستند و به همین دلیل توجه به سبک زندگی سالم، شناسایی عوامل خطر و تشخیص به‌موقع اهمیت ویژه‌ای دارد.

به گزارش وب‌دا، کبد یکی از فعال‌ترین و مهم‌ترین اندام‌های بدن است که صدها وظیفه در زمینه متابولیسم، ذخیره انرژی و سم‌زدایی بر عهده دارد و بدون عملکرد صحیح آن، ادامه حیات امکان‌پذیر نیست.

تنظیم متابولیسم قند و چربی، تولید برخی پروتئین‌های ضروری، ساخت و ترشح صفرا، متابولیسم بسیاری از داروها و مواد شیمیایی، ذخیره آهن و برخی مواد مغذی، کمک به تنظیم هورمون‌ها و مشارکت در عملکرد سیستم ایمنی از جمله وظایف مهم کبد به شمار می‌رود.

همچنین خون برگشتی از دستگاه گوارش پیش از ورود به گردش خون عمومی از کبد عبور می‌کند و این عضو نقش مهمی در پردازش مواد جذب‌شده از دستگاه گوارش دارد. کبد همچنین در خنثی‌سازی و دفع برخی مواد زائد حاصل از سوخت‌وساز بدن، از جمله آمونیاک، نقش دارد.

با توجه به اهمیت این عضو حیاتی، بیماری‌هایی مانند کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک، هپاتیت، فیبروز و سیروز کبدی و سرطان کبد از جمله مشکلاتی هستند که توجه به عوامل خطر و پیشگیری از آنها اهمیت زیادی دارد.

در همین راستا، گفت‌وگویی با دکتر سیدرضا نجارزاده، فوق‌تخصص کبد و گوارش بالغان و عضو هیأت علمی گروه داخلی دانشگاه علوم پزشکی مشهد انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

کبد؛ عضوی حیاتی با وظایف متعدد

دکتر نجارزاده با بیان اینکه کبد یکی از حیاتی‌ترین اعضای بدن است، گفت: این عضو وظایف متعددی از جمله تنظیم متابولیسم قند و چربی، ساخت پروتئین‌های ضروری، تولید صفرا و متابولیسم بسیاری از داروها و مواد شیمیایی را بر عهده دارد.

وی افزود: بسیاری از بیماری‌های کبدی، به‌ویژه در مراحل اولیه، ممکن است هیچ علامت مشخصی ایجاد نکنند و به همین دلیل، پیشگیری، توجه به عوامل خطر و شناسایی به‌موقع بیماری اهمیت زیادی دارد.

کبد چرب؛ بیماری شایع مرتبط با سبک زندگی

فوق‌تخصص کبد و گوارش بالغان با اشاره به شیوع بیماری کبد چرب در جامعه، اظهار کرد: یکی از شایع‌ترین بیماری‌های کبدی در جهان امروز، بیماری کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک یا MASLD است که اصطلاحی است که امروزه جایگزین کبد چرب غیرالکلی یا NAFLD شده است.

وی خاطرنشان کرد: این بیماری معمولاً با عواملی مانند اضافه‌وزن و چاقی، دیابت نوع ۲، اختلال چربی خون و فشار خون بالا همراه است و در واقع می‌تواند یکی از تظاهرات اختلالات متابولیک در بدن باشد.

دکتر نجارزاده تصریح کرد: وجود چربی در کبد به‌تنهایی به معنای ابتلا به سیروز یا سرطان کبد در آینده نیست و در بسیاری از افراد، بیماری ممکن است سال‌ها در مرحله تجمع چربی باقی بماند؛ با این حال، در بخشی از بیماران التهاب و آسیب سلول‌های کبدی ایجاد می‌شود که به آن MASH گفته می‌شود.

وی ادامه داد: اگر این آسیب ادامه پیدا کند، به‌تدریج بافت اسکار یا فیبروز در کبد ایجاد می‌شود و پیشرفت فیبروز در برخی افراد می‌تواند در نهایت به سیروز کبدی منجر شود.

سیروز؛ مرحله پیشرفته آسیب کبدی

عضو هیأت علمی گروه داخلی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه سیروز مرحله پیشرفته فیبروز کبد است، گفت: در این مرحله ساختمان طبیعی کبد دچار تغییر قابل توجه می‌شود و در مراحل پیشرفته بیماری، عوارضی مانند تجمع مایع در شکم یا آسیت، خونریزی ناشی از واریس‌های گوارشی، اختلال هوشیاری ناشی از انسفالوپاتی کبدی و نارسایی کبد ممکن است ایجاد شود.

وی افزود: یکی دیگر از نگرانی‌های مهم در بیماران مبتلا به سیروز، افزایش خطر ابتلا به سرطان اولیه کبد یا HCC است و به همین دلیل، افراد واجد شرایط مبتلا به سیروز باید تحت پایش منظم قرار گیرند.

دکتر نجارزاده ادامه داد: بر اساس راهنماهای تخصصی، در بیشتر بیماران در معرض خطر، پایش سرطان کبد با سونوگرافی کبد به همراه اندازه‌گیری AFP تقریباً هر ۶ ماه انجام می‌شود.

کاهش وزن؛ یکی از مهم‌ترین اقدامات برای مقابله با کبد چرب

فوق‌تخصص کبد و گوارش بالغان با تأکید بر نقش سبک زندگی در سلامت کبد گفت: دریافت کالری بیش از نیاز بدن، مصرف زیاد نوشیدنی‌های شیرین و غذاهای بسیار فرآوری‌شده و کم‌تحرکی می‌توانند زمینه افزایش وزن، مقاومت به انسولین و تجمع چربی در کبد را فراهم کنند.

وی افزود: اصلاح سبک زندگی یکی از ارکان اصلی مدیریت کبد چرب متابولیک است و حتی کاهش وزن نسبتاً محدود نیز می‌تواند مفید باشد.

دکتر نجارزاده تصریح کرد: بر اساس راهنماهای تخصصی، کاهش حدود ۳ تا ۵ درصد وزن بدن می‌تواند میزان چربی کبد را کاهش دهد و برای دستیابی به بهبود بیشتر در التهاب و فیبروز، معمولاً کاهش وزن بیشتری، در حدود ۱۰ درصد یا بیشتر، مطلوب است.

وی با اشاره به اهمیت فعالیت بدنی منظم، خاطرنشان کرد: ورزش حتی به‌صورت مستقل از کاهش وزن نیز می‌تواند برای سلامت متابولیک و کاهش چربی کبد مفید باشد.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد توصیه کرد: مصرف سبزیجات، میوه، حبوبات، غلات کامل و منابع سالم پروتئین و چربی افزایش یابد و مصرف نوشیدنی‌های شیرین و غذاهای بسیار فرآوری‌شده کاهش پیدا کند.

سیگار تنها به ریه آسیب نمی‌زند

دکتر نجارزاده با اشاره به آثار زیانبار مصرف دخانیات بر سلامت کبد، اظهار کرد: آسیب ناشی از دخانیات تنها محدود به ریه نیست و دود سیگار حاوی هزاران ترکیب شیمیایی است که تعدادی از آنها سمی یا سرطان‌زا هستند و تقریباً همه اندام‌های بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

وی افزود: سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید دارد که هیچ شکل بی‌خطری از مصرف دخانیات وجود ندارد و مصرف دخانیات یکی از مهم‌ترین عوامل قابل پیشگیری سرطان در جهان محسوب می‌شود.

فوق‌تخصص کبد و گوارش بالغان ادامه داد: سیگار کشیدن با افزایش خطر سرطان کبد نیز ارتباط دارد و بنابراین ترک سیگار نه‌تنها برای سلامت قلب و ریه، بلکه برای حفظ سلامت کبد و کاهش خطر ابتلا به سرطان نیز اهمیت دارد.

همه بیماری‌های کبدی ناشی از تغذیه نیستند

وی با تأکید بر اینکه همه بیماری‌های کبدی ناشی از تغذیه و سبک زندگی نیستند، گفت: کبد چرب تنها عامل ایجاد فیبروز، سیروز و سرطان کبد نیست و هپاتیت‌های مزمن B و C، مصرف الکل، بیماری‌های خودایمنی کبد، برخی اختلالات ژنتیکی و متابولیک و تعدادی از داروها نیز می‌توانند موجب بیماری مزمن کبد شوند.

دکتر نجارزاده افزود: هپاتیت B و C از عوامل شناخته‌شده ابتلا به سرطان کبد هستند و به همین دلیل واکسیناسیون علیه هپاتیت B، شناسایی افراد مبتلا و درمان مناسب هپاتیت‌های ویروسی از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه به شمار می‌روند.

چگونه از کبد خود محافظت کنیم؟

عضو هیأت علمی گروه داخلی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پاسخ به این سؤال که چگونه می‌توان از سلامت کبد محافظت کرد، گفت: حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم، داشتن رژیم غذایی متعادل، محدود کردن مصرف نوشیدنی‌های شیرین و غذاهای بسیار فرآوری‌شده، کنترل دیابت، فشار خون و چربی خون و اجتناب از مصرف دخانیات و الکل از مهم‌ترین اقدامات برای حفظ سلامت کبد هستند.

وی همچنین بر اهمیت پیشگیری و درمان هپاتیت‌های ویروسی تأکید کرد و افزود: شناسایی عوامل خطر و مراجعه به پزشک در افراد در معرض خطر می‌تواند به تشخیص زودهنگام بیماری‌های کبدی کمک کند.

نبود علامت به معنای سالم بودن کبد نیست

دکتر نجارزاده در پایان با تأکید بر خاموش بودن بسیاری از بیماری‌های کبدی در مراحل اولیه اظهار کرد: یک بیماری کبدی در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است؛ بنابراین نداشتن درد، زردی پوست و چشم یا سایر علائم، به معنای سالم بودن قطعی کبد نیست.

وی خاطرنشان کرد: افرادی که دارای اضافه‌وزن، دیابت، اختلال چربی خون یا سایر عوامل خطر هستند، بهتر است با صلاحدید پزشک از نظر بیماری‌های کبدی نیز مورد ارزیابی قرار گیرند تا در صورت وجود مشکل، بیماری در مراحل اولیه شناسایی و اقدامات درمانی لازم انجام شود.

کبد عضوی است که ممکن است سال‌ها بدون علامت درگیر بیماری باشد؛ بنابراین توجه به سبک زندگی سالم، ترک دخانیات، کنترل عوامل خطر و تشخیص به‌موقع، می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از پیشرفت بیماری‌های کبدی و کاهش خطر عوارضی مانند سیروز و سرطان کبد داشته باشد.