پایگاه خبری وبدا

متخصص مغز و اعصاب و فلوشیپ بیماری‌های التهابی سیستم عصبی مرکزی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح عوامل خطر، اصول درمان و ملاحظات زندگی با بیماری ام‌اس گفت: هدف اصلی درمان ام‌اس، پیشگیری از حملات جدید و ایجاد ضایعات تازه و در نتیجه حفظ حداکثری ذخیره عصبی بیمار است؛ از این رو، تشخیص زودهنگام و آغاز درمان مؤثر در سال‌های نخست بیماری اهمیت ویژه‌ای دارد.

به گزارش وبدا، دکتر سعیده سادات میرتونی، متخصص مغز و اعصاب و فلوشیپ بیماری‌های التهابی سیستم عصبی مرکزی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌وگو با وبدا اظهار کرد: ام‌اس یا اسکلروز چندگانه یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به غلاف محافظ اعصاب یا میلین حمله می‌کند و موجب بروز التهاب و آسیب در سیستم عصبی مرکزی می‌شود.

وی افزود: برخلاف تصور رایج، ام‌اس صرفاً یک بیماری ژنتیکی نیست، بلکه عوامل مختلفی از جمله استعداد فردی، عوامل محیطی و برخی عوامل عفونی و ویروسی در بروز آن نقش دارند.

ویروس EBV؛ عامل مهم اما نه تنها عامل ابتلا به ام‌اس

دکتر میرتونی با اشاره به عوامل مؤثر در افزایش خطر ابتلا به ام‌اس گفت: این عوامل را می‌توان به دو گروه قابل اصلاح و غیرقابل اصلاح تقسیم کرد. در میان عوامل عفونی، ویروس EBV یا ویروس اپشتین‌بار که می‌تواند عامل بیماری مونونوکلئوز باشد، با افزایش قابل توجه خطر ابتلا به ام‌اس ارتباط دارد، اما ابتلا به این ویروس به‌تنهایی به معنای ایجاد حتمی بیماری نیست.

وی کمبود ویتامین D، مواجهه ناکافی با نور خورشید و مصرف دخانیات را از عوامل قابل اصلاح مؤثر بر خطر ابتلا و روند بیماری دانست و افزود: مصرف سیگار، قلیان و حتی سیگارهای الکترونیکی می‌تواند با تحریک سیستم ایمنی، خطر ابتلا و سرعت پیشرفت بیماری را افزایش دهد.

این متخصص مغز و اعصاب همچنین چاقی در دوران نوجوانی، به‌ویژه چاقی شکمی، را از دیگر عوامل مؤثر عنوان کرد و بر اهمیت اصلاح سبک زندگی در کاهش عوامل خطر تأکید کرد.

تعداد پلاک‌ها در MRI به‌تنهایی تعیین‌کننده شدت بیماری نیست

دکتر میرتونی با اشاره به نگرانی بسیاری از بیماران درباره تعداد پلاک‌های مشاهده‌شده در تصویربرداری MRI اظهار کرد: تعداد پلاک‌ها به‌تنهایی معیار مناسبی برای ارزیابی وضعیت بیماری نیست و محل قرارگیری و میزان فعالیت ضایعات اهمیت زیادی دارد.

وی افزود: برای مثال، برخی ضایعات نخاعی می‌توانند از نظر بالینی اهمیت بیشتری نسبت به تعدادی از ضایعات مغزی داشته باشند؛ بنابراین تفسیر MRI باید در کنار علائم بالینی بیمار و نظر متخصص انجام شود.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: مغز و نخاع دارای ذخیره عصبی هستند و هر حمله جدید می‌تواند بخشی از این ذخیره را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین یکی از اهداف اصلی درمان، جلوگیری از ایجاد ضایعات و حملات جدید است و در بیماری که در طول زمان فعالیت جدیدی مشاهده نمی‌شود، می‌توان درمان را موفق ارزیابی کرد.

تغییر رویکرد درمانی؛ حفظ ذخیره عصبی از سال‌های نخست

وی از تغییر رویکرد درمانی ام‌اس در سال‌های اخیر خبر داد و گفت: در گذشته درمان این بیماری بیشتر به‌صورت مرحله‌ای و پله‌پله انجام می‌شد، اما امروزه با توجه به اهمیت پیشگیری از آسیب تجمعی سیستم عصبی، در برخی بیماران از همان مراحل اولیه، درمان‌های مؤثرتر و قوی‌تر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

دکتر میرتونی تأکید کرد: استفاده از درمان‌های مؤثرتر در ماه‌های نخست پس از تشخیص به معنای پیشرفته بودن بیماری نیست، بلکه هدف آن جلوگیری از آسیب بیشتر و حفظ حداکثری توانایی‌های عصبی بیمار است.

وی درباره نگرانی بیماران از تضعیف سیستم ایمنی در اثر داروهای ام‌اس نیز گفت: بسیاری از داروهای نوین به‌صورت هدفمند عمل می‌کنند و برخلاف تصور، الزاماً موجب سرکوب گسترده سیستم ایمنی نمی‌شوند. پایش وضعیت ایمنی و انجام غربالگری‌های دوره‌ای نیز بخشی از روند استاندارد درمان با این داروهاست.

ام‌اس مانعی برای فرزندآوری نیست

این متخصص مغز و اعصاب با اشاره به دغدغه برخی بیماران درباره بارداری اظهار کرد: ابتلا به ام‌اس به‌خودی خود مانعی برای فرزندآوری نیست، اما بارداری در این بیماران باید با برنامه‌ریزی و هماهنگی میان بیمار و پزشک متخصص انجام شود.

وی افزود: بهتر است بارداری در شرایطی برنامه‌ریزی شود که بیماری برای مدتی تحت کنترل باشد و از آخرین حمله فاصله مناسبی گذشته باشد. همچنین نوع و زمان مصرف داروهای ام‌اس باید پیش از بارداری با نظر پزشک بررسی و در صورت نیاز تنظیم شود.

دکتر میرتونی خاطرنشان کرد: نگرانی درباره انتقال بیماری به فرزند نیز نباید موجب ترس از فرزندآوری شود؛ در اغلب موارد، فرزند فرد مبتلا به ام‌اس به این بیماری مبتلا نمی‌شود و احتمال ابتلا همچنان پایین است. با برنامه‌ریزی و پیگیری تخصصی می‌توان بارداری ایمن‌تری را تجربه کرد.

گرما می‌تواند علائم ام‌اس را موقتاً تشدید کند

وی با اشاره به افزایش علائم برخی بیماران در فصل گرما گفت: افزایش دمای بدن در بیماران مبتلا به ام‌اس ممکن است به‌طور موقت علائمی مانند ضعف، بی‌حسی یا اختلال حرکتی را تشدید کند.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: این وضعیت در بسیاری از موارد به معنای حمله جدید بیماری نیست و می‌تواند یک «حمله کاذب» باشد که با کاهش دمای بدن و برطرف شدن عامل محرک، علائم نیز کاهش می‌یابد. با این حال، در صورت تداوم یا بروز علائم جدید، ارزیابی پزشکی ضروری است.

دکتر میرتونی در پایان تأکید کرد: ام‌اس بیماری پیچیده‌ای است، اما تشخیص زودهنگام، انتخاب درمان مناسب، پایبندی به درمان، اصلاح عوامل خطر قابل کنترل و پیگیری منظم می‌تواند نقش مهمی در کنترل بیماری و حفظ توانایی‌های عصبی و کیفیت زندگی بیماران داشته باشد.