پایگاه خبری وبدا

مسمومیت‌های دارویی از موارد شایع مراجعه به مراکز اورژانس هستند؛ وضعیتی که گاهی در ابتدا با علائم خفیف یا حتی بدون نشانه مشخص همراه است، اما ممکن است در ادامه به عوارض جدّی منجر شود. دکتر داوود سروش، دانشیار گروه طب سرپایی و تروماتولوژی و متخصص سم‌شناسی و پزشکی قانونی بیمارستان شهید هاشمی‌نژاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با تأکید بر ضرورت ارزیابی سریع پزشکی، محدود کردن دسترسی به داروهای پرخطر و پرهیز از خوددرمانی، خواستار افزایش آگاهی خانواده‌ها درباره پیشگیری و نحوه مواجهه با مسمومیت‌های دارویی شد.

دکتر سروش در گفت‌وگو با وبدا اظهار کرد: مسمومیت با داروها یکی از مهم‌ترین و پرتکرارترین مواردی است که در بخش‌های اورژانس و مراکز درمانی با آن مواجه می‌شویم و ممکن است به‌صورت اتفاقی، در اثر مصرف نادرست، تداخلات دارویی یا در برخی شرایط در ارتباط با رفتارهای آسیب‌رسان رخ دهد.

علائم خفیف، به معنای بی‌خطر بودن مسمومیت نیست

وی افزود: مسمومیت دارویی همیشه یک وضعیت ساده و قابل پیش‌بینی نیست و حتی فردی که در ساعات ابتدایی علائم خفیفی دارد، ممکن است در ادامه با عوارض جدّی مواجه شود.

این متخصص سم‌شناسی و پزشکی قانونی تصریح کرد: شدت عوارض مسمومیت به عوامل مختلفی از جمله نوع ماده، وضعیت جسمی فرد، بیماری‌های زمینه‌ای، مصرف هم‌زمان چند دارو و مهم‌تر از همه، سرعت دریافت مراقبت‌های پزشکی بستگی دارد؛ بنابراین صرفاً بر اساس ظاهر فرد یا خفیف بودن علائم اولیه نمی‌توان درباره بی‌خطر بودن مسمومیت قضاوت کرد.

دکتر سروش ادامه داد: برخی مسمومیت‌ها ممکن است در ساعات ابتدایی نشانه بارزی ایجاد نکنند و عوارض خود را با تأخیر نشان دهند؛ از این رو در صورت احتمال مصرف بیش از حد دارو، نباید منتظر بروز علائم شدید ماند و دریافت ارزیابی پزشکی باید در اولویت قرار گیرد.

از تهوع و خواب‌آلودگی تا عوارض جدّی

عضو هیأت علمی  دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره علائم احتمالی مسمومیت دارویی گفت: این مسمومیت‌ها می‌توانند طیف گسترده‌ای از علائم را ایجاد کنند که از تهوع، استفراغ و خواب‌آلودگی تا کاهش سطح هوشیاری، اختلالات تنفسی و قلبی، تشنج و آسیب به اندام‌های حیاتی متغیر است.

وی تأکید کرد: بروز علائم نگران‌کننده مانند کاهش سطح هوشیاری، تشنج یا اختلال در تنفس، نیازمند دریافت فوری خدمات اورژانسی است؛ اما حتی در صورت نبود علائم واضح نیز اگر احتمال مصرف غیرمعمول دارو وجود دارد، ارزیابی پزشکی نباید به تأخیر بیفتد.

در مواجهه با مسمومیت؛ بیمار را تنها نگذارید

دکتر سروش درباره اقدامات اولیه در مواجهه با مسمومیت اظهار کرد: اگر احتمال می‌دهید فردی مقدار غیرمعمولی از یک دارو یا ماده شیمیایی را مصرف کرده است، او را تنها نگذارید و وضعیت هوشیاری و تنفس او را تحت نظر داشته باشید.

وی افزود: بدون دریافت دستور مستقیم از پزشک یا کادر درمان، از انجام روش‌های خانگی برای درمان مسمومیت خودداری کنید و بسته، پوکه یا نام داروهای مصرف‌شده را در اختیار کادر درمان قرار دهید؛ زیرا این اطلاعات می‌تواند در تصمیم‌گیری پزشکی مؤثر باشد.

این متخصص پزشکی قانونی خاطرنشان کرد: در صورت مشاهده کاهش سطح هوشیاری، تشنج، تنگی نفس یا هر علامت نگران‌کننده، باید فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفت و زمان را برای آزمون روش‌های غیرعلمی یا خوددرمانی از دست نداد.

داروها را از دسترس کودکان و افراد در معرض خطر دور نگه دارید

وی با تأکید بر اینکه پیشگیری از مسمومیت از محیط خانه آغاز می‌شود، گفت: مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه، مدیریت دسترسی به داروها و خودداری از نگهداری مقادیر غیرضروری دارو در منزل است.

دکتر سروش افزود: داروها باید مطابق تجویز پزشک مصرف و در محلی امن و دور از دسترس کودکان نگهداری شوند. همچنین بهتر است داروهای مختلف در بسته‌بندی اصلی خود نگهداری شوند و از انباشتن داروهای مازاد و تاریخ‌گذشته در منزل پرهیز شود.

وی تصریح کرد: خانواده‌ها باید برای جمع‌آوری و دفع ایمن داروهای مازاد و تاریخ‌گذشته نیز دقت لازم را داشته باشند تا دسترسی ناخواسته به این مواد به حداقل برسد.

در شرایط بحرانی، فاصله ایجاد کنید و تنها نگذارید

این متخصص سم‌شناسی و پزشکی قانونی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به رفتارهای آسیب‌رسان اظهار کرد: برخی رفتارهای آسیب‌رسان ممکن است در دوره‌های بحرانی و به‌صورت تکانشی رخ دهند؛ بنابراین ایجاد فاصله میان فرد در معرض خطر و وسایل بالقوه خطرناک، می‌تواند فرصت ارزشمندی برای عبور از شرایط بحرانی و دریافت کمک تخصصی فراهم کند.

وی افزود: در خانواده‌ای که فردی با بحران روحی یا افکار مرتبط با آسیب به خود مواجه است، لازم است دسترسی او به داروها و سایر وسایل خطرساز محدود شود و موضوع در سریع‌ترین زمان ممکن با متخصصان سلامت روان در میان گذاشته شود.

گفت‌وگوی همدلانه؛ پلی برای دریافت کمک

دکتر سروش تأکید کرد: صحبت کردن درباره افکار و احساسات دشوار، برخلاف برخی باورهای نادرست، به معنای افزایش خطر نیست؛ بلکه یک گفت‌وگوی آرام، همدلانه و بدون قضاوت می‌تواند فرصت مناسبی برای بیان رنج و اتصال فرد به خدمات تخصصی فراهم کند.

وی گفت: اگر فردی از ناتوانی در ادامه مسیر زندگی یا آسیب رساندن به خود سخن گفت، این صحبت‌ها باید جدّی گرفته شود؛ در کنار او بمانید، وسایل خطرساز را از دسترس دور کنید و بدون تأخیر از خدمات اورژانسی و متخصصان سلامت روان کمک بگیرید.

پیشگیری از مسمومیت؛ با آگاهی و مسئولیت‌پذیری خانوادگی

عضو هیأت علمی  دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان خاطرنشان کرد: مسمومیت‌های دارویی و بسیاری از رفتارهای آسیب‌رسان قابل پیشگیری هستند و در چنین شرایطی، سرزنش، پنهان‌کاری یا تأخیر در دریافت کمک، راهکار مناسبی نیست.

دکتر سروش تأکید کرد: گاهی یک گفت‌وگوی به‌موقع، یک تماس فوری با خدمات اورژانسی و دور کردن دارو از دسترس فرد در معرض خطر، می‌تواند مسیر یک بحران را تغییر دهد و فرصت لازم برای دریافت درمان و بازگشت به شرایط ایمن را فراهم کند.

وی یادآور شد: افزایش آگاهی خانواده‌ها، نگهداری ایمن داروها، توجه به نشانه‌های هشدار و دسترسی سریع به خدمات تخصصی، چهار گام مهم برای کاهش پیامدهای مسمومیت و حمایت از سلامت افراد در شرایط بحرانی است.