پایگاه خبری وبدا

دانشیار گروه مامایی دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به نتایج پژوهش‌های انجام‌شده در حوزه اهدای شیر مادر و دریافت شیر اهدایی گفت: مشاوره انگیزشی می‌تواند به‌عنوان مداخله‌ای مؤثر برای ارتقای تصمیم‌گیری آگاهانه، کاهش موانع فردی و اجتماعی، افزایش انگیزه درونی و در نهایت افزایش میزان اهدای شیر مادر و دریافت شیر اهدایی مورد استفاده قرار گیرد.

دکتر فاطمه زهرا کریمی در گفت‌وگو با وب‌دا درباره شکل‌گیری ایده این پژوهش اظهار کرد: در طول فعالیت به‌عنوان استاد بالینی، با مادران بسیاری مواجه بوده‌ام که با وجود تمایل به تغذیه نوزاد با شیر مادر، در این امر موفق نبوده‌اند. همین تجربه‌های بالینی انگیزه انجام پژوهش در حوزه شیردهی را در من تقویت کرد.

از تجربه‌های بالینی تا مسیر پژوهش

وی افزود: نخستین پژوهش‌هایش در این حوزه را در دوره کارشناسی ارشد و با راهنمایی دکتر طلعت خدیوزاده درباره «تأثیر مراقبت کانگورویی بر شروع و تداوم تغذیه انحصاری با شیر مادر» انجام داده و در ادامه نیز پژوهش‌های متعددی را با محور شناسایی مشکلات و راهکارهای ترویج تغذیه با شیر مادر دنبال کرده است.

اهمیت بانک شیر و چالش کمبود اهدای شیر

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح ضرورت توسعه اهدای شیر مادر گفت: با وجود مزایای بی‌نظیر شیر مادر، گاهی عواملی مانند نقص ایمنی، مصرف برخی داروها، چندقلوزایی، سرطان پستان و همچنین شرایطی نظیر نارسی، اختلالات متابولیک، آلرژی یا عدم تحمل شیر مادر در شیرخوار، باعث محرومیت نوزاد از شیر مادر می‌شود.

به گفته دکتر کریمی، سازمان جهانی بهداشت اهدای شیر را «یک راهبرد پیشگیرانه و مداخله‌ای نجات‌بخش» برای نوزادان محروم از شیر مادر معرفی کرده و از افزایش جهانی بانک‌های شیر انسان حمایت می‌کند. وی افزود: در جهان بیش از ۷۵۰ بانک شیر فعال است و در ایران نیز از سال ۱۳۹۵ تاکنون ۱۲ بانک شیر تأسیس شده است.

وی توضیح داد: بانک‌های شیر، شیر اهدایی را بر اساس دستورالعمل‌های مشخص گردآوری، غربالگری و پاستوریزه کرده و در اختیار بیمارستان‌ها یا دریافت‌کنندگان سرپایی قرار می‌دهند. با این حال، کمبود اهدای شیر از مهم‌ترین موانع توسعه این خدمت محسوب می‌شود.

نتایج مطالعه توصیفی: آگاهی پایین و نگرش ضعیف

دکتر کریمی با اشاره به نو بودن پدیده بانک شیر در جامعه گفت: مادران اغلب دانش کافی درباره اهدای شیر ندارند و رفتار آنان در این زمینه از آگاهی و نگرش و نیز عوامل اجتماعی و فرهنگی تأثیر می‌پذیرد.

وی ادامه داد: در همین راستا، مطالعه‌ای توصیفی با عنوان «بررسی میزان آگاهی و نگرش نسبت به اهدای شیر و دریافت شیر اهدایی در زنان مراجعه‌کننده به مراکز جامع خدمات سلامت شهر مشهد در سال ۱۴۰۴» انجام شد که نتایج آن نشان داد آگاهی زنان باردار و شیرده پایین و نگرش آنان ضعیف است.

طراحی مداخله متناسب با زمینه فرهنگی

این پژوهشگر گفت: مرور مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد مداخلات مشاوره‌ای که با توجه به زمینه اجتماعی و فرهنگی جامعه هدف طراحی شوند، می‌توانند به‌طور مؤثر خودکارآمدی و قصد اهدای شیر را تقویت کنند. وی افزود: با بهره‌گیری از دیدگاه استادان روانشناسی، «مشاوره انگیزشی» به‌عنوان رویکردی مناسب انتخاب شد؛ رویکردی مددجو‌محور و کوتاه‌مدت که با شناسایی و حل تردیدها، انگیزه درونی برای تغییر را افزایش می‌دهد.

مطالعه مداخله‌ای: افزایش خودکارآمدی تصمیم و قصد اهدای شیر

دکتر کریمی با تأکید بر نقش کلیدی ماماها در آموزش و مشاوره سلامت مادر و کودک اظهار کرد: مطالعه دوم با هدف «تعیین تأثیر مشاوره انگیزشی توسط ماما بر خودکارآمدی تصمیم و قصد اهدای شیر در زنان باردار» اجرا شد و نتایج نشان داد این مشاوره در گروه مداخله نسبت به گروه کنترل موجب افزایش خودکارآمدی تصمیم و تقویت قصد اهدای شیر شده است.

وی تصریح کرد: مشاوره انگیزشی می‌تواند به‌عنوان مداخله‌ای مراجع‌محور برای ارتقای تصمیم‌گیری آگاهانه، کاهش موانع فردی و اجتماعی و افزایش انگیزه درونی، در جهت ارتقای میزان اهدای شیر به کار گرفته شود.

چشم‌انداز اجرای گسترده

دانشیار گروه مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ابراز امیدواری کرد اجرای گسترده این برنامه با ترویج رفتار خداپسندانه اهدای شیر، گامی در راستای بهره‌مندی نوزادان از تغذیه طبیعی و سالم و ارتقای سلامت خانواده‌ها و جامعه باشد.

وی در پایان از حمایت معاونت پژوهشی دانشکده و مشارکت خانم دکتر فیروزی در اجرای طرح قدردانی کرد.

دکتر فاطمه زهرا کریمی، دانشیار گروه مامایی دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد است و مقاطع تحصیلی تا دکترای تخصصی (PhD) بهداشت باروری را با رتبه اول در این دانشگاه گذرانده است. وی همچنین سوابقی از جمله پژوهشگر برتر دانشگاه، مامای نمونه کشوری و برگزیدگی در جشنواره‌های علمی و فرهنگی را در کارنامه دارد.