پایگاه خبری وبدا

اگر بنا باشد آموزش در علوم پزشکی معنا پیدا کند، باید فراتر از حفظ کردن برود و دکتر فرشاد شیبانی، استاد برتر آموزشی در جشنواره شهید مطهری سال ۱۴۰۵، دقیقاً همین نکته را توضیح می‌دهد؛ اینکه در دانشگاه علوم پزشکی مشهد، یک استاد برتر آموزشی فقط تدریس نمی‌کند، بلکه با دانشجو ارتباط می‌سازد، در ذهن او سؤال تولید می‌کند و زمینه رشد چندبعدی و رسیدن به مهارت‌های فردی-اجتماعی را برای او فراهم می‌کند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گفتگو با وب دا وقتی از شاخص استاد برتر آموزشی سخن می‌گوید، اول از همه تأکید دارد که معیار اصلی تنها توان علمی نیست، بلکه استاد برتر آموزشی باید بتواند هم از نظر علمی توانمند باشد و هم بتواند با دانشجو ارتباط مؤثر برقرار کند.

وی توضیح می‌دهد که آموزش در خلأ رخ نمی‌دهد؛ آموزش در یک بستر تعاملی اتفاق می‌افتد و اگر این تعامل شکل نگیرد، نتیجه معمولاً آن‌چنان که باید، مطلوب نمی‌شود.

دکتر شیبانی در ادامه عنوان می‌کند که آنچه برایش خیلی مهم است، «اثرگذاری از طریق الگو بودن» است و باور دارد دانشجوها بیشتر از اینکه فقط بشنوند چه باید بکنند یا نکنند، رفتار استاد را می‌بینند و از همان رفتارها یاد می‌گیرند.

به همین خاطر، استاد موفق در آموزش از نظر او فقط یک معلمِ مطالب نیست، بلکه یک مدلِ حرفه‌ای شدن است؛ الگویی که دانشجو در زندگی حرفه‌ای آینده‌اش به آن تکیه می‌کند.

مسیر زندگی علمی استاد جوان

وقتی روایت به مسیر زندگی علمی این استاد جوان می‌رسد، او با جزئیات توضیح می‌دهد که در سال ۱۳۶۶ در شهرستان تربت حیدریه متولد شده است. تحصیلاتش را در مقطع لیسانس در دانشگاه خوارزمی تهران آغاز کرده، در مقطع ارشد به دانشگاه علوم پزشکی تهران رفته و در نهایت دکترای تخصصی را در دانشگاه علوم پزشکی ایران به پایان رسانده است.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد از سال ۱۴۰۰ تاکنون در گروه روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی این دانشگاه مشغول به فعالیت است. پیش از آن نیز از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۰ به عنوان عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران خدمت کرده و تجربه فعالیت در دو دانشگاه علوم پزشکی برتر کشور را در کارنامه خود دارد.

او در دوران تحصیل نیز همواره جزو دانشجویان ممتاز بوده است؛ به گونه‌ای که در سال ۱۳۸۹ رتبه نخست کشور را در آزمون کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی وزارت بهداشت و در سال ۱۳۹۱ رتبه چهارم کشور را در آزمون دکترای تخصصی همین رشته کسب کرده است. عضویت در بنیاد ملی نخبگان نیز بخشی از سوابق علمی اوست.

ایشان علاوه بر مسئولیت دبیری کارگروه علمی مشورتی حمایت‌های روانی-اجتماعی در بحران، به عنوان مشاور علمی تحقیقات نظام سلامت (HSR) معاونت بهداشت نیز فعالیت می‌کند و در شوراها و کارگروه‌های مختلف دانشگاه علوم پزشکی مشهد، از جمله شورای تحصیلات تکمیلی علوم پایه دانشکده پزشکی، کارگروه ارتقای سلامت روانی-اجتماعی کارکنان نظام سلامت، اندیشگاه سلامت استان و گروه اساتید مشاور تحصیلی دانشکده پزشکی نیز عضویت دارد و تلاش می‌کند دانش تخصصی روان‌شناسی را در حوزه آموزش، سلامت کارکنان و سیاست‌گذاری‌های دانشگاهی به کار گیرد.

دغدغه آموزش در علوم پزشکی

دغدغه دکتر شیبانی این پرسش است که «آموزش در علوم پزشکی چگونه می‌تواند مؤثرتر باشد؟» و از نگاه او، هدف این است که دانشجو بیش از اینکه یک مطلب را «فقط حفظ» کند، بتواند عمیق و مفهومی آن را بفهمد. این فهم، به باور استاد جوان، کیفیت تصمیم‌گیری و کیفیت عمل دانشجو را بهتر و دقیق‌تر می‌کند.

وی به یک اصل آموزشی می‌رسد و آن را مثل یک کلید توضیح می‌دهد: آموزش موفق آن است که استاد بتواند در ذهن دانشجو سؤال تولید کند. وقتی فکر ساخته می‌شود و سؤال شکل می‌گیرد، دانشجو خودش مسیر پاسخ را پیدا می‌کند؛ خودش می‌گردد و جواب‌ها را دنبال می‌کند. همین اتفاق باعث می‌شود یادگیری از حالت سطحی خارج شود و عمیق‌تر درونی شود و آن‌وقت آموزش واقعاً دقیق‌تر رخ می‌دهد.

کیفیت آموزشی منحصر به تدریس خوب نیست!

بعد از صحبت درباره کلاس، سخنان دکتر شیبانی به سطح دانشگاه می‌رسد. او می‌گوید یکی از چیزهایی که کیفیت آموزشی را می‌سازد، تعداد کافی استادان است و توضیح می‌دهد که در سال‌های اخیر، جذب دانشجو در بعضی رشته‌ها زیاد شده، اما در بسیاری موارد، به همان اندازه استادان مورد نیاز جذب نشده‌اند و این عدم توازن، به شکل مستقیم روی کیفیت آموزش اثر می‌گذارد.

آموزش تخصصی کافی نیست؛ رشد چندبعدی لازم است

استاد برتر آموزشی دانشگاه همچنین تأکید می‌کند که برنامه آموزشی فقط نباید در محدوده درس و تخصص خلاصه شود و به نظرش باید «برنامه‌های جانبی» هم وجود داشته باشد؛ برنامه‌هایی که کمک کند دانشجو در سایر ابعاد زندگی هم رشد کند.

دکتر شیبانی در ادامه می‌گوید: هدفش رشد تک‌بعدی نیست، بلکه رشد چندبعدی است؛ آشنایی با مهارت‌های زندگی، ارتباط مؤثر، مدیریت استرس، تفکر خلاق و نقاد، مهارت تصمیم‌گیری و حتی خودآگاهی نسبت به نقاط قوت و ضعف.

او در جمع‌بندی این بخش تأکید می‌کند: موفقیت فقط به مدرک و دانشگاه نیست. چیزی که در بلندمدت بیشتر تضمین‌کننده موفقیت است، این است که فرد هوش هیجانی خود را چقدر پرورش داده و چقدر یاد گرفته با دیگران تعامل و همکاری کند.

سخنی با استادان جوان؛ گذر زمان مسیر را هموار می‌کند

در ادامه گفت‌وگو، دکتر شیبانی به استادان جوان توصیه می‌کند: چالش‌های ورود به دانشگاه را دست‌کم نگیرید، چون وقتی یک نفر تازه وارد هیأت علمی می‌شود، حجم فعالیت‌ها بالاست و کارها بسیار...

استاد برتر آموزشی دانشگاه، در عین حال تأکید می‌کند در این مسیر باید به خود زمان داد تا کم‌کم با شرایط جدید سازگار شویم و صدالبته که مشورت گرفتن از استادان باتجربه می‌تواند مسیر را پربارتر کند.

بازخورد از دانشجو؛ یک ابزار واقعی برای بهتر شدن

دکتر شیبانی همچنین معتقد است: تعامل با دانشجو فقط یک وظیفه نیست، بلکه یک فرصت است.

 او تأکید می‌کند بازخوردهایی که دانشجوها می‌دهند، می‌تواند به ارتقای کیفیت آموزش یک استاد کمک کند و راه اصلاح را روشن‌تر کند.

وی در روایتش یک خط واحد را دنبال می‌کند: استاد برتر آموزشی کسی است که هم علم را جدّی می‌گیرد، هم ارتباط انسانی را. کسی که آموزش را از مسیر حفظ کردن به سمت فهم عمیق می‌برد و با ایجاد سؤال در ذهن دانشجو، یادگیری را درونی و پایدار می‌کند.

دکتر شیبانی همچنین به ساختار دانشگاه (از تعداد استادان تا برنامه‌های جانبی رشد) توجه می‌کند و باور دارد که موفقیت دانشجو فقط با مدرک تعریف نمی‌شود، بلکه با هوش هیجانی، مهارت‌های زندگی و توان تعامل نیز ساخته می‌شود.