پایگاه خبری وبدا

دانشیار گروه آمارزیستی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به نتایج یک مطالعه چندمرکزی در ایران گفت: برخلاف فرضیه اولیه، انعطاف‌ناپذیری روانی والدین ارتباط معناداری با تأخیر در تشخیص و مداخله کم‌شنوایی کودکان نداشت و یافته‌های این پژوهش بر ضرورت توجه بیشتر به موانع سیستمی، اجتماعی و ساختاری در مسیر دریافت به‌موقع خدمات تأکید دارد.

دانشیار گروه آمارزیستی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: این پژوهش با همکاری دکتر صادق جعفرزاده بجستانی، دانشیار گروه شنوایی‌شناسی دانشکده پیراپزشکی و توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، انجام شده و هدف آن بررسی نقش انعطاف‌ناپذیری روانی والدین در تأخیر تشخیص و مداخله کم‌شنوایی کودکان بوده است.

دکتر جمشید جمالی در گفتگو با وب دا با تأکید بر اهمیت زمان در سلامت شنوایی کودکان افزود: کم‌شنوایی مادرزادی یکی از شایع‌ترین اختلالات حسی است که می‌تواند پیامدهای قابل‌توجهی بر رشد زبانی، شناختی و اجتماعی ـ هیجانی کودکان داشته باشد؛ ازاین‌رو، برنامه‌های تشخیص و مداخله زودهنگام شنوایی (EHDI) به‌عنوان یکی از ارکان مهم سلامت عمومی برای کاهش این پیامدها مورد توجه قرار گرفته‌اند.

معیارهای ۱-۲-۳؛ اهمیت طلایی زمان در تشخیص و مداخله

دکتر جمالی ادامه داد: چارچوب بین‌المللی EHDI بر اساس معیارهای ۱-۲-۳ هدایت می‌شود که غربالگری شنوایی تا یک‌ماهگی، ارزیابی تشخیصی تا دوماهگی و آغاز خدمات مداخله زودهنگام تا سه‌ماهگی را شامل می‌شود.

وی تصریح کرد: رعایت این زمان‌بندی در سال‌های نخست زندگی، که مغز از انعطاف‌پذیری عصبی بالایی برخوردار است، برای فراهم شدن فرصت مناسب جهت رشد مهارت‌های شنیداری، گفتاری و زبانی متناسب با سن کودک اهمیت حیاتی دارد.

افزایش چشمگیر پوشش غربالگری؛ اما تداوم مسیر خدمات همچنان یک چالش است

دانشیار گروه آمارزیستی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به وضعیت خدمات شنوایی در کشور خاطرنشان کرد: در مناطق شمال شرقی ایران، از جمله خراسان رضوی، پوشش غربالگری شنوایی طی سال‌های گذشته رشد چشمگیری داشته و از کمتر از یک درصد در سال ۲۰۰۵ به بیش از ۹۸ درصد تولدهای زنده در سال‌های اخیر رسیده است.

وی افزود: با وجود این پوشش گسترده، اثربخشی نهایی برنامه EHDI تنها به شناسایی کم‌شنوایی محدود نمی‌شود و انتقال به‌موقع و بدون وقفه از مرحله غربالگری به تشخیص و سپس آغاز مداخله نیز اهمیت اساسی دارد.

دکتر جمالی بیان کرد: مطالعات نشان می‌دهد که با وجود پوشش بالای غربالگری، در بسیاری از موارد فاصله قابل‌توجهی میان تأیید کم‌شنوایی و شروع خدمات مداخله‌ای ایجاد می‌شود و همین فاصله می‌تواند بخشی از مزایای مورد انتظار برنامه‌های تشخیص و مداخله زودهنگام را کاهش دهد.

انتشار نتایج پژوهش مشترک در مجله BMJ Paediatrics Open

وی با اشاره به انتشار مقاله حاصل از این مطالعه گفت: مقاله‌ای با عنوان تأخیر در تشخیص و مداخله کم‌شنوایی کودکان: نقش انعطاف‌ناپذیری روانی والدین در یک مطالعه چندمرکزی ایران، حاصل همکاری دکتر صادق جعفرزاده بجستانی به‌عنوان نویسنده اول و اینجانب به‌عنوان نویسنده مسئول از دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در مجله BMJ Paediatrics Open منتشر شده است.

بررسی ۱۹۳ والد در سه مرکز توانبخشی شنوایی مشهد

دانشیار گروه آمارزیستی دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره روش اجرای این مطالعه اظهار کرد: این پژوهش به‌صورت مقطعی و چندمرکزی در سال ۱۴۰۴ در سه مرکز اصلی توانبخشی شنوایی در مشهد انجام شد که ارجاع‌های خود را از ۲۰ کلینیک تشخیصی دریافت می‌کردند.

وی افزود: در مجموع ۱۹۳ والد شامل ۷۱ پدر و ۱۲۲ مادر کودکان دارای کم‌شنوایی مادرزادی تأییدشده در این مطالعه شرکت کردند و اطلاعات مربوط به زمان تشخیص، شروع مداخله و وضعیت انعطاف‌پذیری روانی والدین مورد بررسی قرار گرفت.

دکتر جمالی گفت: میانگین سن تشخیص کم‌شنوایی ۱۶.۹۳ ± ۱۴.۶۳ ماه و میانگین سن آغاز مداخله ۲۳.۲۲ ± ۱۵.۳۵ ماه بود و میان تشخیص تا شروع مداخله نیز فاصله متوسط ۶.۴۳ ± ۹.۲۵ ماه مشاهده شد؛ فاصله‌ای که به‌طور قابل‌توجهی فراتر از جدول‌های زمانی توصیه‌شده بین‌المللی است.

وی خاطرنشان کرد: برای سنجش انعطاف‌ناپذیری روانی والدین از نسخه فارسی معتبر پرسشنامه پذیرش و عمل ـ مدیریت کم‌شنوایی کودک (AAQ-MCHL) استفاده شد؛ این ابزار شش‌گویه‌ای از سازگاری درونی مناسب (α=0.767) و پایایی آزمون ـ بازآزمون بسیار مطلوب (ICC=0.914) برخوردار است.

انعطاف‌ناپذیری روانی والدین؛ عاملی که برخلاف انتظار، با تأخیر خدمات ارتباط نداشت

دکتر جمالی با اشاره به یافته اصلی پژوهش بیان کرد: برخلاف فرضیه اولیه، میان نمرات پرسشنامه AAQ-MCHL و هیچ‌یک از شاخص‌های زمانی EHDI، شامل سن تشخیص، سن آغاز مداخله و فاصله میان تشخیص و مداخله، همبستگی معناداری مشاهده نشد.

وی افزود: تنها یک همبستگی ضعیف اما معنادار و منفی میان سن والدین و نمره AAQ-MCHL مشاهده شد r=−0.171، p=0.014 که نشان می‌دهد در این نمونه، والدین مسن‌تر نمرات انعطاف‌پذیری روانی اندکی بالاتری داشته‌اند؛ با این حال، این یافته ارتباطی با زمان‌بندی دریافت خدمات EHDI نشان نداد.

دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد تصریح کرد: یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که انعطاف‌ناپذیری روانی والدین عامل تعیین‌کننده‌ای در زمان‌بندی خدمات تشخیص و مداخله کم‌شنوایی نیست و در مقابل، توجه به موانع موجود در ساختار ارائه خدمات، عوامل اجتماعی و فرهنگی و فرآیند پیگیری بیماران اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

ضرورت تغییر نگاه از ویژگی‌های والدین به موانع مسیر دریافت خدمات

وی در تبیین اهمیت این یافته اظهار کرد: انعطاف‌ناپذیری روانی مفهومی برگرفته از درمان پذیرش و تعهد (ACT) است که به الگوی اجتناب از افکار و احساسات ناراحت‌کننده اشاره دارد و در ابتدا این فرض مطرح بود که چنین ویژگی‌ای ممکن است پیگیری اقدامات ارزش‌محور، از جمله استمرار فرآیند درمان و توانبخشی کودک، را دشوار کند.

دکتر جمالی افزود: مطالعات پیشین نشان داده‌اند والدینی که انعطاف‌ناپذیری روانی بیشتری دارند، ممکن است با علائم بیشتر اضطراب و افسردگی و بار مراقبتی بالاتری مواجه باشند، اما یافته‌های این مطالعه نشان داد این ویژگی روان‌شناختی با زمان تشخیص یا آغاز مداخله کم‌شنوایی ارتباط معناداری ندارد.

وی تأکید کرد: بر این اساس، پژوهش‌های آینده باید به‌جای تمرکز صرف بر ویژگی‌های روان‌شناختی والدین، موانع سیستمی، اجتماعی و فرهنگی موجود در مسیر تشخیص و مداخله به‌موقع را با دقت بیشتری بررسی کنند.

تمرکز بر رفع گلوگاه‌های نظام ارائه خدمات برای بهبود پیامدهای کودکان کم‌شنوا

دانشیار گروه آمارزیستی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان گفت: با توجه به اینکه حدود ۳۴ میلیون کودک در سراسر جهان با کم‌شنوایی ناتوان‌کننده زندگی می‌کنند و بخش قابل‌توجهی از موارد کم‌شنوایی کودکان از طریق پیشگیری، تشخیص و مداخله زودهنگام قابل مدیریت است، شناسایی عوامل واقعی ایجادکننده تأخیر از اهمیت بالایی برخوردار است.

وی خاطرنشان کرد: یافته‌های این پژوهش ضرورت تقویت مسیر ارائه خدمات از غربالگری تا تشخیص و مداخله، کاهش موانع ساختاری و بهبود هماهنگی میان اجزای نظام سلامت را برجسته می‌کند و می‌تواند زمینه‌ای برای طراحی مطالعات آینده با تمرکز بر عوامل سیستمی و اجتماعی مؤثر بر دسترسی به‌موقع کودکان کم‌شنوا به خدمات توانبخشی باشد.