پایگاه خبری وبدا

جراح مغز و اعصاب، فوق‌تخصص جراحی ستون فقرات و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، همزمان با روز جهانی آگاهی از اسکولیوز، بر اهمیت تشخیص زودهنگام، غربالگری و درمان به‌موقع این ناهنجاری تأکید کرد و گفت: شناسایی زودرس اسکولیوز در دوران رشد، نقش تعیین‌کننده‌ای در جلوگیری از پیشرفت انحراف ستون فقرات، کاهش نیاز به جراحی و بهبود نتایج درمانی بیماران دارد.

دکتر حمید رضایی در گفت‌وگو با وبدا، با اشاره به نام‌گذاری آخرین شنبه ماه ژوئن به‌عنوان روز جهانی آگاهی از اسکولیوز، اظهار کرد: این مناسبت فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی و تخصصی درباره یکی از شایع‌ترین بدشکلی‌های ستون فقرات در کودکان و نوجوانان است؛ بیماری‌ای که تشخیص به‌موقع آن می‌تواند مسیر درمان را به شکل قابل توجهی تغییر دهد.

وی افزود: اسکولیوز یک بیماری پیشرونده است که علاوه بر ایجاد تغییرات ظاهری، می‌تواند بر عملکرد ستون فقرات، وضعیت اسکلتی ـ عضلانی، سلامت روان و در موارد شدید حتی عملکرد دستگاه تنفسی نیز اثر بگذارد. از این‌رو آموزش خانواده‌ها، اجرای برنامه‌های غربالگری و درمان به‌موقع از ارکان اصلی مدیریت این بیماری به شمار می‌رود.

اسکولیوز؛ انحراف سه‌بعدی ستون فقرات

فوق‌تخصص جراحی ستون فقرات دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح ماهیت این بیماری گفت: اسکولیوز نوعی بدشکلی سه‌بعدی ستون فقرات است که برخلاف کایفوز یا قوز، تنها به افزایش انحنای ستون فقرات محدود نمی‌شود، بلکه با انحراف جانبی ستون فقرات و چرخش مهره‌ها همراه است. این تغییرات می‌تواند تعادل تنه و بیومکانیک ستون فقرات را مختل کرده و در موارد پیشرفته، عملکرد دستگاه تنفسی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

وی درباره علائم هشداردهنده این بیماری اظهار کرد: نامتقارن بودن شانه‌ها، برجستگی یک سمت قفسه سینه یا پشت، عدم تقارن لگن و انحراف تنه به یک سمت از مهم‌ترین علائمی هستند که از نمای پشت یا روبه‌رو قابل مشاهده‌اند و باید مورد توجه خانواده‌ها قرار گیرند.

دکتر رضایی افزود: از آنجا که اسکولیوز معمولاً در دوران رشد و به‌ویژه در سنین بلوغ بروز می‌کند، بسیاری از والدین به دلیل استقلال بیشتر فرزندان در انجام امور شخصی، متوجه تغییرات ستون فقرات آن‌ها نمی‌شوند؛ به همین دلیل در بسیاری از موارد، این ناهنجاری نخستین‌بار توسط معلمان ورزش یا مربیان ورزشی شناسایی می‌شود.

۸۵ درصد موارد اسکولیوز از نوع ایدیوپاتیک است

وی با اشاره به علل بروز این بیماری گفت: اسکولیوز دارای انواع مختلفی است که شایع‌ترین آن، اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان است و حدود ۸۵ درصد موارد را شامل می‌شود؛ نوعی که علت مشخصی برای آن شناخته نشده است.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: اسکولیوزهای مادرزادی که در اثر ناهنجاری‌های تکاملی مهره‌ها ایجاد می‌شوند و همچنین اسکولیوزهای نوروماسکولار که با بیماری‌های عصبی ـ عضلانی ارتباط دارند، از دیگر انواع این بیماری هستند.

پیشرفت‌های نوین، درمان اسکولیوز را متحول کرده است

دکتر رضایی با اشاره به تحولات درمانی این بیماری اظهار کرد: اگرچه درمان اسکولیوز از دوران باستان مورد توجه بوده و حتی بقراط نیز از ابزارهای کششی برای اصلاح انحراف ستون فقرات استفاده می‌کرد، اما پیشرفت‌های چند دهه اخیر در شناخت بیومکانیک ستون فقرات و توسعه فناوری‌های جراحی، نتایج درمانی را به‌طور چشمگیری بهبود بخشیده است.

وی افزود: انتخاب روش درمان به عواملی مانند شدت انحراف ستون فقرات، سن بیمار، میزان رشد باقی‌مانده و بلوغ استخوانی بستگی دارد و بر همین اساس، برای هر بیمار برنامه درمانی اختصاصی تدوین می‌شود.

بریس، از پیشرفت بیماری جلوگیری می‌کند نه اصلاح آن

این فوق‌تخصص جراحی ستون فقرات درباره درمان‌های غیرجراحی گفت: در موارد خفیف، معمولاً پایش دوره‌ای انجام می‌شود و در انحراف‌های با شدت متوسط، استفاده از بریس توصیه می‌شود.

وی تأکید کرد: هدف از استفاده از بریس، اصلاح انحنای ستون فقرات نیست، بلکه جلوگیری از پیشرفت آن تا پایان دوران رشد است. مطالعات علمی نشان داده‌اند که استفاده صحیح و منظم از بریس در بیماران واجد شرایط، احتمال پیشرفت دفورمیتی و نیاز به جراحی را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد

دکتر رضایی خاطرنشان کرد: بریس تنها در بیمارانی کاربرد دارد که هنوز در سن رشد هستند و شدت انحراف آن‌ها در محدوده‌ای است که نیاز به جراحی ندارند؛ بنابراین تجویز آن پس از تکمیل رشد استخوانی، اندیکاسیون علمی ندارد.

ورزش و فیزیوتراپی؛ درمان مکمل، نه جایگزین

وی درباره نقش ورزش و فیزیوتراپی نیز اظهار کرد: تمرینات اصلاحی و فیزیوتراپی می‌توانند به بهبود کنترل عصبی ـ عضلانی، افزایش قدرت عضلات اطراف ستون فقرات و اصلاح الگوهای حرکتی کمک کنند، اما این روش‌ها به‌تنهایی قادر به اصلاح اسکولیوز نیستند و صرفاً به‌عنوان درمان مکمل مورد استفاده قرار می‌گیرند.

جراحی در موارد پیشرفته با نتایج مطلوب انجام می‌شود

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: در بیمارانی که انحراف ستون فقرات شدید یا پیشرونده است، جراحی به‌ویژه فیوژن ستون فقرات با استفاده از سیستم‌های مدرن اینسترومنتیشن و مانیتورینگ عصبی ـ عضلانی انجام می‌شود که موجب بهبود نتایج درمانی و کاهش عوارض شده است

وی خاطرنشان کرد: این اعمال جراحی سال‌هاست به‌صورت فوق‌تخصصی در بیمارستان قائم(عج) مشهد و در بخش جراحی اعصاب با موفقیت انجام می‌شود.

دکتر رضایی در پایان با اشاره به محورهای روز جهانی آگاهی از اسکولیوز گفت: تشخیص زودهنگام، مداخله به‌موقع و حمایت همه‌جانبه از بیماران، سه محور اصلی این مناسبت جهانی است. وی تأکید کرد: اسکولیوز تنها یک مشکل ظاهری نیست، بلکه به دلیل بروز در دوران حساس بلوغ می‌تواند بر اعتمادبه‌نفس، سلامت روان و کیفیت زندگی نوجوانان نیز اثر بگذارد. از این‌رو، افزایش آگاهی خانواده‌ها و اجرای برنامه‌های غربالگری، مهم‌ترین راهکار برای تشخیص زودرس و پیشگیری از پیشرفت این بیماری محسوب می‌شود.