پایگاه خبری وبدا

دکتر محمدرضا هاتف، پیشکسوت و عضو هیأت علمی گروه داخلی و فوق‌تخصص روماتولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، از پزشکانی است که بخش مهمی از تاریخ آموزش و درمان پزشکی در مشهد با نام و تلاش‌های او گره خورده است؛ پزشکی که بیش از پنج دهه از عمر حرفه‌ای خود را در محیط بیمارستان امام رضا(ع) مشهد سپری کرده و از نزدیک شاهد شکل‌گیری، توسعه و استقلال تدریجی رشته‌های تخصصی و فوق‌تخصصی پزشکی بوده است.

دکتر هاتف متولد سال ۱۳۳۱ است. او در سال ۱۳۵۰ وارد دانشکده پزشکی دانشگاه مشهد شد و در سال ۱۳۵۶ دوره پزشکی عمومی را به پایان رساند. کسب رتبه ممتاز و قرار گرفتن در جایگاه نخست دانشکده موجب شد بلافاصله پس از پایان پزشکی عمومی، وارد دوره تخصص داخلی شود؛ دوره‌ای که چهار سال به طول انجامید و در سال ۱۳۶۰ با موفقیت به پایان رسید.

او در گفت‌وگو با وبدا، از سال‌های دانشجویی، علاقه‌مندی خود به محیط بیمارستان، دوران تخصص، خدمت سربازی در سال‌های جنگ، بازگشت به دانشگاه، شکل‌گیری نخستین بخش روماتولوژی مشهد و بیش از سه دهه فعالیت آموزشی، درمانی و پژوهشی خود روایت می‌کند.

علاقه‌ای که از سال‌های دانشجویی شکل گرفت

دکتر هاتف می‌گوید علاقه او به فضای بیمارستان تنها به زمان ورود به دوره تخصص محدود نمی‌شد و از سال‌های دوم و سوم دانشکده پزشکی شکل گرفت؛ زمانی که دروس علوم پایه را پشت سر گذاشته بود و حضور بیشتری در محیط بیمارستان پیدا می‌کرد.

او با یادآوری آن روزها اظهار می‌کند: به خاطر دارم ساعت‌ها میان درختان و فضای سبز بیمارستان می‌نشستم و مطالعه می‌کردم. آن منظره و آرامشی که میان درختان حاکم بود برایم بسیار دلپذیر بود و انگیزه مضاعفی برای یادگیری ایجاد می‌کرد.

این علاقه به محیط بیمارستان، بعدها به حضور مستمر او در بیمارستان امام رضا(ع) انجامید؛ مرکزی که به گفته خودش، امروز پس از گذشت بیش از ۵۰ سال، برای او چیزی فراتر از یک محل کار است.

از تخصص داخلی تا فوق‌تخصص روماتولوژی

دکتر هاتف پس از پایان دوره تخصص داخلی در سال ۱۳۶۰، به دلیل شرایط جنگی کشور و لغو روال معمول استخدام فارغ‌التحصیلان ممتاز، راهی خدمت سربازی شد و دوران خدمت خود را در ژاندارمری وقت در تهران گذراند.

او سرانجام در سال ۱۳۶۳ به عنوان متخصص داخلی و عضو هیأت علمی دانشگاه مشهد استخدام شد و پس از آن در آزمون فوق‌تخصص شرکت کرد.

دکتر هاتف با اشاره به این دوره می‌گوید: «مرحوم دکتر فریدون احمدی رشته خون‌شناسی را انتخاب کردند و من نیز در مسیر فوق‌تخصص روماتولوژی ادامه تحصیل دادم.»

وی دوره فوق‌تخصص روماتولوژی را در سال ۱۳۶۷ به پایان رساند و پس از بازگشت به مشهد، فعالیت‌های آموزشی، درمانی و دانشگاهی خود را در این شهر ادامه داد.

بیمارستان امام رضا(ع)، خانه دوم بیش از پنج دهه

این پیشکسوت دانشگاه علوم پزشکی مشهد می‌گوید از سال چهارم پزشکی، حضورش در بیمارستان پررنگ‌تر شد و اگرچه در مقاطعی کوتاه در مراکز درمانی دیگر از جمله بیمارستان قائم(عج) فعالیت داشت، اما محل اصلی خدمت او از دوران استخدام تا سال‌های بازنشستگی، بیمارستان امام رضا(ع) بوده است.

وی می‌افزاید: هشت سال پیش به افتخار بازنشستگی نائل شدم، اما اکنون بیش از ۵۰ سال است که رفت‌وآمدم به این بیمارستان ادامه دارد. این مکان برای من حکم خانه را پیدا کرده و خاطرات فراوانی از دوران تحصیل، طبابت و فعالیت دانشگاهی در آن دارم.

روزهایی که روماتولوژی در مشهد تنها دو متخصص داشت

دکتر هاتف یکی از مهم‌ترین بخش‌های روایت خود را به تاریخچه شکل‌گیری روماتولوژی در مشهد اختصاص می‌دهد.

به گفته وی، در سال ۱۳۶۷ که فعالیت تخصصی خود را در این حوزه آغاز کرد، تنها دو متخصص روماتولوژی در مشهد حضور داشتند؛ خودش و دکتر ثقفی. این در حالی است که امروز تعداد متخصصان روماتولوژی در مشهد به حدود ۱۸ نفر رسیده است.

وی با ابراز خرسندی از این تحول می‌گوید بسیاری از متخصصان کنونی این حوزه، دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی مشهد هستند و اکنون در نقاط مختلف کشور به ارائه خدمت مشغول‌اند.

راه‌اندازی نخستین بخش روماتولوژی مشهد

در اواخر دهه ۶۰، ساختار بخش‌های تخصصی بیمارستان‌ها با آنچه امروز وجود دارد تفاوت زیادی داشت و بسیاری از رشته‌های فوق‌تخصصی هنوز به‌صورت مستقل فعالیت نمی‌کردند.

دکتر هاتف با اشاره به شرایط آن دوران می‌گوید: در سال ۱۳۶۷ بیماران عمدتاً در بخش داخلی بستری می‌شدند و رشته‌هایی مانند گوارش، ریه، قلب، عفونی و روماتولوژی هنوز به شکل مستقل و گسترده امروز سازمان‌دهی نشده بودند.

به گفته وی، با حمایت مسئولان وقت دانشگاه و بیمارستان، از جمله دکتر بهرامی، بخشی برای فعالیت مشترک خون و روماتولوژی در اختیار او و مرحوم دکتر احمدی قرار گرفت.

این بخش در ساختمانی پیش‌ساخته که در محدوده پشت بخش قلب قدیم قرار داشت، راه‌اندازی شد و به تدریج مسیر استقلال خود را از بخش داخلی طی کرد و به عنوان نخستین بخش روماتولوژی مشهد شکل گرفت.

از بخش داخلی یکپارچه تا شکل‌گیری رشته‌های فوق‌تخصصی

دکتر هاتف معتقد است یکی از مهم‌ترین تحولات سال‌های گذشته در دانشگاه علوم پزشکی مشهد، تفکیک تدریجی زیرشاخه‌های تخصص داخلی بوده است.

وی توضیح می‌دهد که در سال‌های گذشته رشته‌هایی مانند قلب، گوارش، ریه، عفونی، نفرولوژی، غدد، خون و روماتولوژی در ساختاری نزدیک به بخش داخلی فعالیت می‌کردند، اما به مرور زمان و با توسعه دانش پزشکی و افزایش نیازهای درمانی، این رشته‌ها صاحب بخش‌ها و فضاهای تخصصی مستقل شدند.

او در این میان از نقش دکتر بهرامی در فراهم شدن زمینه استقلال بخش نفرولوژی و تلاش‌های دکتر نقیبی و همکارانش برای راه‌اندازی این بخش یاد می‌کند.

به گفته این پیشکسوت دانشگاه، همین روند توسعه و تخصصی‌شدن بخش‌ها موجب شده است مشهد امروز به یکی از مراکز مهم آموزش و درمان فوق‌تخصص‌های داخلی در کشور تبدیل شود.

تربیت حدود ۵۵ فلوشیپ روماتولوژی در مشهد

دکتر هاتف با اشاره به فعالیت بیش از دو دهه گروه روماتولوژی در زمینه آموزش فلوشیپ می‌گوید از اوایل دهه ۷۰، پذیرش فلوشیپ در این مرکز آغاز شد و به طور میانگین سالانه سه تا چهار نفر در این رشته فارغ‌التحصیل شده‌اند.

به گفته وی، تاکنون حدود ۵۵ فلوشیپ روماتولوژی از دانشگاه علوم پزشکی مشهد فارغ‌التحصیل شده‌اند که بسیاری از آنان اکنون در استان‌های مختلف کشور مشغول ارائه خدمت هستند.

وی با اشاره به نقش استادان مختلف در این مسیر می‌افزاید: حضور و همکاری متخصصان و استادان برجسته از مشهد، تهران، آذربایجان، اصفهان و دیگر نقاط کشور، در شکل‌گیری و توسعه آموزش روماتولوژی در مشهد مؤثر بوده است.

از یک بخش کوچک تا یک مجموعه علمی شناخته‌شده

این استاد پیشکسوت با مرور روند توسعه گروه روماتولوژی می‌گوید پس از آغاز فعالیت این بخش در سال‌های ۱۳۶۷ و ۱۳۶۸، مسئولیت ریاست بخش را بر عهده داشته و تا زمان بازنشستگی در این جایگاه فعالیت کرده است.

وی از استادانی همچون دکتر شریعتی، دکتر رضایی یزدی، دکتر میرفیضی و دکتر جوکار به عنوان چهره‌هایی یاد می‌کند که در سال‌های بعد به این مجموعه پیوستند و در ارتقای سطح آموزش و درمان نقش داشتند.

به گفته دکتر هاتف، امروز دانش‌آموختگان روماتولوژی مشهد در سراسر کشور حضور دارند و در کنگره‌ها، سمینارها و مجامع علمی، جایگاه قابل توجهی دارند.

بیش از دو دهه فعالیت پژوهشی و انتشار آثار علمی

دکتر هاتف با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی گروه روماتولوژی می‌گوید بخش قابل توجهی از تحقیقات این مجموعه با همکاری سایر دانشگاه‌ها، به‌ویژه دانشگاه تهران، انجام شده است.

وی از موضوعاتی مانند بیماری بهجت، کمردرد، پوکی استخوان و بیماری‌های متابولیک و التهابی به عنوان بخشی از محورهای پژوهشی این گروه نام می‌برد و تأکید می‌کند بسیاری از این فعالیت‌ها در قالب مقالات علمی و کتاب‌های تخصصی منتشر شده است.

او همچنین از نقش دکتر میرفیضی در تداوم فعالیت‌های پژوهشی و توسعه امکانات تحقیقاتی بخش یاد می‌کند و نسل جدید اعضای هیأت علمی را ادامه‌دهنده مسیر علمی استادان پیشین می‌داند.

تشخیص روماتولوژی همچنان بر معاینه بالینی استوار است

این فوق‌تخصص روماتولوژی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، بر اهمیت معاینه بالینی در تشخیص بیماری‌های روماتیسمی تأکید می‌کند.

وی می‌گوید برخلاف تصور عمومی، روماتولوژی مانند برخی رشته‌های پزشکی وابستگی شدیدی به تجهیزات بسیار گران‌قیمت ندارد و «معاینه و ارزیابی بالینی» همچنان یکی از پایه‌های اصلی تشخیص در این حوزه است.

دکتر هاتف با اشاره به تجهیزات مورد نیاز این رشته می‌افزاید: برای مواردی مانند نمونه‌برداری از مفاصل، تجهیزات تخصصی تهیه شده و برای تشخیص پوکی استخوان نیز دستگاه دانسیتومتری استخوان در مراکز درمانی بزرگ در دسترس است.

وی همچنین تأکید می‌کند بسیاری از آزمایش‌های مورد نیاز برای تشخیص بیماری‌های روماتیسمی امروزه در مراکز دولتی و خصوصی کشور قابل انجام است.

فاصله علمی روماتولوژی ایران با جهان زیاد نیست

این استاد پیشکسوت دانشگاه علوم پزشکی مشهد که در دوره‌های آموزشی کوتاه‌مدت و کنگره‌های تخصصی در کشورهای مختلف شرکت کرده است، معتقد است فاصله علمی روماتولوژی ایران با مراکز معتبر جهان زیاد نیست.

وی با اشاره به حضور در کنگره‌های روماتولوژی آسیا ـ اقیانوسیه و اروپا می‌گوید: پژوهش‌های انجام‌شده در ایران، به‌ویژه در حوزه بیماری‌های منطقه‌ای مانند بهجت، در مجامع علمی بین‌المللی مورد توجه قرار می‌گیرد.

دکتر هاتف بیماری بهجت را از جمله بیماری‌هایی می‌داند که در ایران، ترکیه و برخی کشورهای منطقه شیوع بیشتری دارد و تحقیقات انجام‌شده در ایران در این زمینه از نظر حجم و گستره علمی قابل توجه است.

وی تأکید می‌کند که بسیاری از فعالیت‌های علمی و تحقیقاتی پزشکان ایرانی در سطح قابل قبول و در برخی حوزه‌ها حتی برجسته است و دستاوردهای پژوهشگران کشور هر سال در مجامع علمی بین‌المللی ارائه می‌شود.

آزمونی که پزشکان ایرانی را به مطالعه منابع انگلیسی ترغیب می‌کرد

یکی از خاطرات جالب دکتر هاتف به سال ۱۹۷۶ میلادی و شرکت او در آزمون بین‌المللی ECFMG بازمی‌گردد؛ آزمونی که در آن زمان در نقاط مختلف جهان برگزار می‌شد و در چند شهر ایران نیز امکان شرکت در آن وجود داشت.

وی می‌گوید حد نصاب قبولی این آزمون ۷۵ بود و خود توانسته است نمره ۸۱ را کسب کند.

به گفته دکتر هاتف، قبولی در این آزمون در آن دوران فرصت مهمی برای ادامه فعالیت علمی و حرفه‌ای در آمریکا فراهم می‌کرد و از سوی دیگر، مطالعه منابع پزشکی به زبان انگلیسی را در میان دانشجویان و پزشکان تقویت می‌کرد.

وی معتقد است احیای آزمون‌هایی با چنین استانداردهایی می‌تواند از نظر علمی ارزشمند باشد، هرچند شرایط بین‌المللی و محدودیت‌های موجود، امکان تکرار چنین تجربه‌ای را دشوار کرده است.

انتخاب ماندن در ایران به جای مهاجرت

دکتر هاتف در سال‌های جوانی، با توجه به رتبه ممتاز تحصیلی و موفقیت در آزمون ECFMG، امکان ادامه مسیر حرفه‌ای در خارج از کشور را داشت، اما تصمیم گرفت در ایران بماند.

او درباره این انتخاب می‌گوید: «ایران را بیش از هر جای دیگری دوست دارم و ترجیح می‌دهم به مردم کشورم خدمت کنم.»

این انتخاب، مسیر زندگی حرفه‌ای او را به بیمارستان‌ها و دانشگاه‌های ایران پیوند زد؛ مسیری که بیش از چهار دهه فعالیت آموزشی و درمانی و تربیت نسل‌های مختلف پزشکان را به همراه داشته است.

پزشکی؛ حرفه‌ای که هر روز یک تجربه تازه دارد

وقتی صحبت از خاطرات سال‌های طبابت به میان می‌آید، دکتر هاتف معتقد است نمی‌توان تنها یک خاطره را به عنوان مهم‌ترین تجربه حرفه‌ای انتخاب کرد.

او می‌گوید در پزشکی، بسیاری از بیماران با یک مشکل ساده مراجعه می‌کنند، اما بررسی‌های پزشکی گاهی به تشخیص‌هایی منجر می‌شود که در ابتدا قابل پیش‌بینی نبوده است.

این استاد پیشکسوت می‌افزاید: «تقریباً هر روز در مطب، بیمارستان، در کنار دانشجویان، همکاران و بیماران، خاطرات فراوانی شکل گرفته است.»

نیم‌قرن تجربه؛ میراثی برای نسل‌های آینده

روایت دکتر محمدرضا هاتف، تنها خاطرات یک پزشک از دوران تحصیل و طبابت نیست؛ بخشی از تاریخ تحول پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد را نیز در خود جای داده است؛ از روزهایی که بخش‌های تخصصی هنوز استقلال امروزی را نداشتند و روماتولوژی در مشهد تنها دو متخصص داشت، تا امروز که ده‌ها متخصص و ده‌ها فلوشیپ این رشته در مشهد و سراسر کشور مشغول خدمت هستند.

شاید مهم‌ترین بخش این روایت، تداوم یک مسیر باشد؛ مسیری که از علاقه یک دانشجوی جوان به فضای آرام بیمارستان آغاز شد، با تخصص و فوق‌تخصص ادامه یافت و در نهایت به سال‌ها آموزش، درمان، پژوهش و تربیت نسل‌های جدید پزشکان انجامید؛ مسیری که برای دکتر هاتف، بیمارستان امام رضا(ع) را پس از بیش از پنج دهه همچنان به خانه‌ای آشنا و سرشار از خاطره تبدیل کرده است.