پایگاه خبری وبدا

روایت استاد پیشکسوت دانشگاه علوم پزشکی مشهد از اعتصاب غذای ۴۸ ساعته دانشگاهیان و پزشکان در روزهای هفتم و هشتم آبان ۱۳۵۷، از روزهایی حکایت دارد که باشگاه قدیمی دانشگاه در مجاورت بیمارستان قائم(عج)، به یکی از کانون‌های مهم مبارزات انقلابی مشهد تبدیل شد؛ مکانی که امروز با حفظ ساختار تاریخی خود، در قالب مسجد دانشگاه، یادآور نقش جامعه پزشکی و دانشگاهیان در آن دوران است.

دکتر سید حسین فتاحی معصوم، استاد پیشکسوت دانشگاه علوم پزشکی مشهد و از شاهدان عینی اعتصاب غذای دانشگاهیان در آبان‌ماه ۱۳۵۷، در گفت‌وگو با وب‌دا، با بازخوانی تاریخچه مسجد دانشگاه اظهار کرد: محل کنونی مسجد دانشگاه، پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، باشگاه دانشگاه مشهد بود؛ مکانی که در جریان مبارزات انقلابی دانشگاهیان و جامعه پزشکی، به یکی از کانون‌های مهم فعالیت‌های انقلابی در مشهد تبدیل شد.

وی که در سال ۱۳۵۷ دانشجوی سال آخر پزشکی بود، با اشاره به موقعیت این مجموعه در آن دوران گفت: پس از ساخت بیمارستان قائم(عج)، ساختمان مرکزی دانشگاه مشهد، باشگاه دانشگاه، سرای استادان و سرای دستیاران در مجاورت این بیمارستان و ابتدای خیابان احمدآباد قرار داشت. باشگاه دانشگاه نیز محل برگزاری بسیاری از مراسم دانشگاهی، به‌ویژه جشن‌های فارغ‌التحصیلی دانشجویان پزشکی بود.

آغاز اعتصاب غذای ۴۸ ساعته دانشگاهیان

دکتر فتاحی معصوم با اشاره به اوج‌گیری مبارزات مردمی در سال ۱۳۵۷ افزود: در پی حوادث و کشتارهای آن دوران، از جمله واقعه هفدهم شهریور و آتش‌سوزی سینما رکس آبادان، جمعی از دانشگاهیان دانشگاه مشهد تصمیم گرفتند در روزهای هفتم و هشتم آبان‌ماه ۱۳۵۷، اعتصاب غذای ۴۸ ساعته‌ای را در اعتراض به اقدامات رژیم پهلوی برگزار کنند.

وی ادامه داد: برگزارکنندگان اعتصاب از طریق برخی استادان با آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، که در آن زمان از رهبران مبارزات انقلابی در مشهد بودند، ارتباط برقرار کرده و از ایشان برای سخنرانی در این برنامه دعوت کرده بودند. پس از اطلاع از این تصمیم، به همراه چند تن از دوستان مذهبی خود به دیدار ایشان رفتیم و درباره جزئیات برنامه گفت‌وگو کردیم.

این استاد پیشکسوت دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: پس از بررسی برنامه و گفت‌وگو با برگزارکنندگان، مقرر شد در شورای تصمیم‌گیری اعتصاب حضور داشته باشیم تا هماهنگی‌های لازم برای برگزاری این حرکت اعتراضی انجام شود. در نهایت تصمیم گرفته شد اعتصاب غذا از صبح روز هفتم آبان‌ماه در باشگاه دانشگاه آغاز شود و شرکت‌کنندگان به مدت ۴۸ ساعت، جز آب، از خوردن هرگونه غذا خودداری کنند.

نصب تصویر امام خمینی(ره) و آغاز رسمی اعتصاب

دکتر فتاحی معصوم با یادآوری صبح روز هفتم آبان‌ماه ۱۳۵۷ اظهار کرد: صبح آن روز، آیت‌الله خامنه‌ای به همراه جمعی از استادان و دانشجویان از ورودی باشگاه دانشگاه در خیابان احمدآباد وارد محل شدند. نخستین اقدام ایشان، دستور پایین آوردن تصاویر شاه، فرح و فرزند شاه از دیوارهای باشگاه و جایگزین کردن تصویر امام خمینی(ره) به‌جای آن‌ها بود.

وی افزود: پس از آنکه برخی افراد تصاویر دیگری را در محل نصب کردند، آیت‌الله خامنه‌ای تأکید کردند که تنها تصویر امام خمینی(ره) در آنجا نصب باشد. به این ترتیب، اعتصاب غذا به‌صورت رسمی آغاز شد و با آماده شدن تریبون سخنرانی، خبر این حرکت اعتراضی به مردم رسید.

این شاهد عینی خاطرنشان کرد: به‌تدریج جمعیت زیادی از مردم در محوطه بیرونی باشگاه و بیمارستان قائم(عج) گرد آمدند. در حالی که دانشگاهیان و دانشجویان در طبقات مختلف ساختمان مستقر بودند، سخنرانی‌ها آغاز شد.

حضور چهره‌های انقلابی و اجتماع گسترده مردم در محوطه بیمارستان قائم(عج)

وی با اشاره به حضور روحانیون و شخصیت‌های دانشگاهی در این مراسم گفت: شهید کامیاب، مرحوم دکتر محمود روحانی، رئیس وقت دانشکده پزشکی، و دیگر روحانیون در جمع متحصنان سخنرانی کردند و در ادامه، شهید هاشمی‌نژاد و آیت‌الله خامنه‌ای نیز با سخنرانی‌های انقلابی خود، جمعیت حاضر را همراهی کردند.

دکتر فتاحی معصوم افزود: دانشگاهیان و دانشجویان در داخل باشگاه و مردم در محوطه بیرونی حضور داشتند و سخنرانی‌ها را دنبال می‌کردند. حتی برخی از هم‌کلاسی‌های ما با تهیه روسری، آن را در اختیار بانوانی قرار می‌دادند که برای حضور در مراسم به محل می‌آمدند.

وی با یادآوری برگزاری نماز جماعت در محوطه بیمارستان قائم(عج) تصریح کرد: هنگام اذان ظهر، نماز جماعت در فضای مقابل باشگاه برگزار شد و جمعیت گسترده‌ای از مردم در محوطه بیمارستان و اطراف آن به نماز ایستادند؛ این حضور در شرایطی بود که نیروها و تانک‌های حکومت نظامی در اطراف محل مستقر بودند.

شب‌مانی متحصنان و پخش سرود «خمینی ای امام»

این استاد پیشکسوت دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره ادامه اعتصاب غذا اظهار کرد: شرکت‌کنندگان شب نخست را در همان محل سپری کردند و در طول ۴۸ ساعت اعتصاب، تنها آب نوشیدند. خبر این حرکت به‌سرعت در مشهد پیچید و بازتاب آن به دیگر شهرها نیز رسید.

وی با اشاره به افزایش جمعیت در روز دوم اعتصاب، هشتم آبان‌ماه ۱۳۵۷، گفت: برنامه‌ها در روز دوم با حضور گسترده‌تر مردم ادامه یافت. به خاطر دارم که سرود «خمینی ای امام» برای نخستین بار در جریان این تحصن از بلندگو پخش شد و ظاهراً دوستان، نوار آن را به‌صورت مخفیانه تهیه کرده بودند.

دکتر فتاحی معصوم افزود: در آن روزها، فضای دانشگاه سرشار از شور و نگرانی بود. برخی استادان برای آمادگی در برابر احتمال حمله نیروهای حکومتی، چوب‌هایی تهیه کرده و میان متحصنان توزیع کرده بودند. گفت‌وگو درباره انقلاب، آینده نهضت امام خمینی(ره) و تحولات پیش رو نیز تا پاسی از شب ادامه داشت و تعدادی از افراد برای مراقبت از محل کشیک می‌دادند.

وی ادامه داد: در پایان روز هشتم آبان‌ماه، پس از اقامه نماز مغرب و عشا، برگزاری سخنرانی‌ها و پخش سرودهای انقلابی، آیت‌الله خامنه‌ای با سخنرانی پایانی خود، پایان تحصن را اعلام کردند تا مردم بتوانند با آرامش و سلامت به خانه‌های خود بازگردند.

از باشگاه دانشگاه تا مسجد؛ تداوم یک هویت تاریخی

این استاد پیشکسوت با اشاره به تداوم نقش این مکان پس از اعتصاب غذا اظهار کرد: از آن تاریخ به بعد، باشگاه دانشگاه به یکی از محل‌های اصلی برگزاری مراسم و تجمعات عمومی و انقلابی در مشهد تبدیل شد و میان مردم، دانشگاهیان، آیت‌الله خامنه‌ای و دیگر مبارزان جایگاه ویژه‌ای پیدا کرد.

وی افزود: پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با تغییر ساختار دانشگاه، ساختمان مرکزی پیشین به مسجد دانشگاه تبدیل شد و برگزاری نماز جماعت در آن، زمینه تثبیت هویت مذهبی و فرهنگی این مکان را فراهم کرد.

دکتر فتاحی معصوم خاطرنشان کرد: در سال‌های ابتدایی انقلاب، گروه‌های مختلف تلاش کردند از این مکان برای فعالیت‌های خود استفاده کنند؛ اما با تحولات بعدی و بازگشایی دانشگاه‌ها، مسجد دانشگاه جایگاه اصلی خود را بازیافت. این مکان در دوران دفاع مقدس نیز محل اعزام نیروهای دانشگاهی به جبهه بود.

مسجد دانشگاه؛ نمادی از پیوند جامعه پزشکی و مبارزات انقلابی

وی با تأکید بر ضرورت حفظ هویت تاریخی مسجد دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: در مقاطع مختلف، پیشنهادهایی برای تغییر کاربری یا تعطیلی این مکان با هدف ایجاد فضاهای اداری مطرح شد؛ اما با مخالفت افرادی که از ابتدا در جریان اهمیت تاریخی مسجد بودند، این پیشنهادها به اجرا درنیامد.

این استاد پیشکسوت دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: مسجد دانشگاه که با حفظ اسکلت اصلی ساختمان قدیمی باشگاه بازسازی شده است، یکی از یادگارهای کالبدی و نمادین مبارزات دانشگاهیان، به‌ویژه جامعه پزشکی مشهد، به شمار می‌رود. این مکان بیانگر پیوند اعتقادی دانشگاهیان، پزشکان، پرستاران، کارکنان دانشگاه و مردم انقلابی مشهد با اسلام و انقلاب اسلامی است و می‌توان آن را نمادی از وحدت حوزه و دانشگاه دانست.

وی با اشاره به فعالیت‌های کنونی مسجد اظهار کرد: امروز این مکان علاوه بر برگزاری نمازهای جماعت، جلسات قرآن، مراسم مذهبی، مجالس ترحیم و گردهمایی‌های دانشگاهیان و کارکنان، در مناسبت‌ها و تجمعات مختلف نیز میزبان اعضای جامعه دانشگاهی و مردم است.

ضرورت ثبت و مستندسازی خاطرات تاریخی مسجد دانشگاه

دکتر فتاحی معصوم در پایان بر ضرورت ثبت و نگهداری اسناد تاریخی این مکان تأکید کرد و گفت: ضروری است مسئولان دانشگاه، استادان، کارکنان و دانشجویان با توجه جدّی‌تر به تاریخ مسجد دانشگاه، برای جمع‌آوری، حفظ و مستندسازی اسناد، تصاویر و خاطرات مربوط به گذشته آن اقدام کنند.

وی افزود: این اقدام می‌تواند زمینه انتقال صحیح و مستند تاریخ مبارزات انقلابی دانشگاهیان و مردم مشهد به نسل‌های آینده را فراهم کند و یاد و خاطره حضور شخصیت‌های اثرگذار انقلاب اسلامی، به‌ویژه آیت‌الله خامنه‌ای، در پیشاپیش مبارزات مردم و دانشگاهیان را زنده نگه دارد.