داروساز؛ حلقهای کلیدی در تضمین اثربخشی درمان و ایمنی بیمار
از پیشگیری از خطاهای دارویی تا تولید دارو، مدیریت بحران و توسعه فناوریهای نوین
استاد و مدیرگروه فارماسیوتیکس دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، داروسازان را از ارکان مهم نظام سلامت و یکی از مدافعان اصلی ایمنی بیماران دانست و بر ضرورت تقویت جایگاه حرفهای آنان در تمام مراحل زنجیره دارو، از پژوهش و تولید تا کنترل کیفیت، توزیع، مشاوره و مصرف منطقی تأکید کرد.
دکتر شیوا گلمحمدزاده، همزمان با فرارسیدن روز داروساز، در گفتوگو با وبدا اظهار کرد: داروسازان در کنار پزشکان، پرستاران و سایر اعضای تیم سلامت، نقشی اساسی در تأمین سلامت بیماران دارند و فعالیت آنان به داروخانه محدود نمیشود؛ بلکه از مراحل تحقیق و طراحی فرمولاسیون دارو آغاز شده و تا تولید، کنترل کیفیت، تأمین، توزیع، تجویز و مصرف صحیح فرآوردههای دارویی ادامه پیدا میکند.
وی افزود: هدف مشترک تمام اعضای تیم سلامت این است که بیمار، داروی مناسب را با بیشترین اثربخشی و کمترین عارضه دریافت کند و در این مسیر، دانش و تخصص داروساز میتواند نقش تعیینکنندهای در ارتقای کیفیت و ایمنی درمان داشته باشد.
داروساز؛ حلقه اتصال نسخه و مصرف صحیح دارو
مدیرگروه فارماسیوتیکس دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشاوره دارویی را یکی از مهمترین نقشهای داروسازان در ارتباط مستقیم با بیماران دانست و گفت: بیمار باید بداند داروی خود را چگونه، چه زمانی و با چه مقداری مصرف کند، چه عوارضی ممکن است ایجاد شود، چه داروها یا مکملهایی نباید همزمان مصرف شوند و فرآورده دارویی چگونه باید نگهداری شود.
دکتر گلمحمدزاده ادامه داد: از این منظر، داروساز حلقهای مهم میان نسخه پزشک و مصرف صحیح دارو توسط بیمار است و ارائه اطلاعات دقیق و علمی میتواند ضمن افزایش اثربخشی درمان، از بسیاری از عوارض و خطاهای قابل پیشگیری جلوگیری کند.
وی با اشاره به اهمیت بررسی نسخهها خاطرنشان کرد: تشابه نام یا ظاهر داروها، اشتباه در مقدار و زمان مصرف، تداخلات دارویی، سابقه حساسیت، شرایط خاص دوران بارداری و بیماریهای زمینهای مانند مشکلات کلیوی و کبدی، از جمله مواردی هستند که باید هنگام ارائه دارو مورد توجه قرار گیرند.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: تعامل داروساز با پزشک و سایر اعضای تیم درمان و بررسی دقیق شرایط بیمار، میتواند در پیشگیری از خطاهای دارویی و ارتقای ایمنی بیمار نقش مؤثری داشته باشد.
مصرف منطقی دارو؛ ضرورتی برای سلامت فرد و جامعه
دکتر گلمحمدزاده، مصرف منطقی دارو را یکی از مهمترین مؤلفههای سلامت جامعه عنوان کرد و نسبت به مصرف خودسرانه داروها هشدار داد.
وی گفت: مصرف بدون مشورت با متخصصان، بهویژه در مورد آنتیبیوتیکها، مسکنها، داروهای لاغری، مکملهای ورزشی و فرآوردههای گیاهی، میتواند با عوارض ناخواسته، تداخلات دارویی و حتی کاهش اثربخشی درمان همراه باشد.
مدیرگروه فارماسیوتیکس دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: مصرف غیرضروری و نادرست آنتیبیوتیکها علاوه بر آسیب به فرد، موجب افزایش مقاومت میکروبی میشود؛ موضوعی که درمان عفونتها را دشوارتر، طولانیتر و پرهزینهتر کرده و به یکی از تهدیدهای مهم سلامت عمومی تبدیل شده است.
وی آموزش مردم را از وظایف مهم داروسازان دانست و اظهار کرد: آموزش نحوه صحیح مصرف و نگهداری دارو، توجه به تاریخ انقضا، استفاده صحیح از فرآوردههایی مانند اسپریهای تنفسی و توجه به شرایط ویژه کودکان و سالمندان، میتواند نقش مهمی در کاهش خطاهای دارویی داشته باشد.
داروسازی؛ از آزمایشگاه و دانشگاه تا صنعت و فناوریهای نوین
این عضو هیأت علمی دانشگاه با تأکید بر گستردگی حوزه فعالیت داروسازان گفت: داروسازان در دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی، شرکتهای دانشبنیان و صنایع دارویی در زمینههایی همچون طراحی فرمولاسیون، تولید، کنترل کیفیت، بررسی پایداری، انتخاب بستهبندی و توسعه فرآوردههای نوین فعالیت میکنند.
دکتر گلمحمدزاده افزود: امروزه حوزه فعالیت داروسازان با توسعه فناوریهایی مانند داروهای زیستی، واکسنها، نانوحاملهای دارویی، دارورسانی هدفمند و پزشکی شخصیسازیشده، ابعاد گستردهتری پیدا کرده است و تقویت این حوزهها میتواند به توسعه درمانهای نوین و افزایش دسترسی بیماران به داروهای پیشرفته کمک کند.
وی تأکید کرد: حضور متخصصان داروسازی در مراحل توسعه و تولید فرآوردههای دارویی، تضمینکننده توجه همزمان به کیفیت، ایمنی و اثربخشی محصولی است که در نهایت به دست بیمار میرسد.
تولید داخلی باکیفیت؛ پشتوانه امنیت دارویی کشور
استاد و مدیرگروه فارماسیوتیکس دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، توسعه صنعت دارویی و تجهیزات پزشکی را یکی از پایههای امنیت سلامت و تابآوری نظام درمان دانست و گفت: بخش قابل توجهی از نیازهای دارویی کشور در داخل تولید میشود و حفظ این ظرفیت نیازمند سرمایهگذاری مستمر در پژوهش، فناوری، تولید و کنترل کیفیت است.
وی افزود: تولید داخلی زمانی میتواند پشتوانه واقعی سلامت کشور باشد که کیفیت، ایمنی و اثربخشی در آن در اولویت قرار گیرد و محصولات تولیدی مطابق با استانداردهای علمی و فنی، پاسخگوی نیاز بیماران و مورد اعتماد جامعه پزشکی باشند.
دکتر گلمحمدزاده با تأکید بر ضرورت حمایت از شرکتهای دانشبنیان و ارتباط دانشگاه و صنعت اظهار کرد: توسعه فناوریهای دارویی، تسهیل مسیر تبدیل ایدههای پژوهشی به محصول، تقویت زیرساختهای کنترل کیفیت و حمایت هدفمند از نوآوری، میتواند وابستگی در اقلام حیاتی را کاهش داده و توانمندی کشور را در حوزه دارو افزایش دهد.
داروسازان در خط مقدم مدیریت بحران
وی نقش داروسازان را در شرایط بحرانی نیز بسیار مهم دانست و گفت: در همهگیریها، حوادث طبیعی، جنگ و سایر شرایط اضطراری، تداوم دسترسی بیماران به داروهای ضروری نیازمند مدیریت دقیق زنجیره تأمین، توزیع و مصرف است و داروسازان در تمامی این مراحل نقش مؤثری دارند.
دکتر گلمحمدزاده افزود: تجربه همهگیری کووید-۱۹ نشان داد که داروسازان در کنار سایر اعضای تیم سلامت، در تأمین و توزیع دارو و تجهیزات، ارائه مشاوره تخصصی و آموزش بیماران و همچنین مقابله با اطلاعات نادرست دارویی نقش مهمی دارند.
وی مقابله با شایعات و توصیههای غیرعلمی را در شرایط بحران ضروری دانست و اظهار کرد: دسترسی مردم به اطلاعات صحیح و مبتنی بر شواهد، از مصرف نادرست دارو و ایجاد اختلال در دسترسی بیماران به اقلام ضروری جلوگیری میکند.
گردشگری سلامت؛ فرصتی برای معرفی توانمندیهای دارویی و درمانی کشور
این استاد دانشگاه، توسعه توانمندیهای علمی و درمانی کشور را زمینهساز گسترش گردشگری سلامت دانست و گفت: امروز بسیاری از خدمات تخصصی مورد نیاز بیماران در داخل کشور ارائه میشود و بیماران کشورهای مختلف برای دریافت خدمات درمانی به ایران مراجعه میکنند.
وی افزود: حضور بیماران خارجی در مراکز درمانی کشور، علاوه بر ظرفیت اقتصادی، فرصتی برای معرفی توانمندیهای علمی و تخصصی ایران است و برخورد حرفهای و آگاهانه با این بیماران میتواند در تقویت اعتبار علمی و درمانی کشور مؤثر باشد.
دکتر گلمحمدزاده خاطرنشان کرد: توسعه گردشگری سلامت، در صورت برنامهریزی صحیح، میتواند به رونق صنعت دارو و تجهیزات پزشکی، توسعه شرکتهای دانشبنیان و افزایش تعاملات علمی و اقتصادی در حوزه سلامت نیز کمک کند.
پایداری اقتصادی داروخانهها؛ بخشی از امنیت زنجیره تأمین
مدیرگروه فارماسیوتیکس دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، پرداخت منظم مطالبات داروخانهها را از عوامل مهم پایداری زنجیره تأمین دارو دانست و گفت: داروخانهها یکی از اصلیترین نقاط دسترسی مردم به دارو و خدمات مشاورهای هستند و استمرار فعالیت پایدار آنها برای دسترسی بیماران به دارو اهمیت زیادی دارد.
وی افزود: فاصله میان زمان پرداخت هزینه دارو توسط بیماران و زمان دریافت مطالبات بیمهای، فشار اقتصادی قابل توجهی بر داروخانهها وارد میکند و در شرایطی که شرکتهای پخش نیز دارو را با شرایط مالی محدود در اختیار داروخانهها قرار میدهند، تأخیر طولانی در پرداخت مطالبات میتواند توان داروخانهها را برای تأمین بهموقع اقلام دارویی کاهش دهد.
دکتر گلمحمدزاده تأکید کرد: پرداخت بهموقع مطالبات داروخانهها، حمایت ساختاری از این مراکز و ایجاد ثبات اقتصادی در زنجیره تأمین، برای جلوگیری از اختلال در دسترسی بیماران به دارو ضروری است.
حفظ سرمایه انسانی؛ ضرورت آینده داروسازی
وی توجه به سرمایه انسانی حوزه داروسازی را یکی از الزامات توسعه پایدار این حوزه عنوان کرد و گفت: حفظ داروسازان، پژوهشگران، اعضای هیأت علمی و نیروهای جوان متخصص، نیازمند فراهمکردن محیط حرفهای مناسب، امنیت شغلی، فرصتهای پژوهشی و مسیرهای روشن برای رشد و نوآوری است.
این عضو هیأت علمی دانشگاه افزود: تقویت حمایتهای آموزشی، حرفهای، اقتصادی و پژوهشی از داروسازان و ایجاد زمینه مشارکت متخصصان ایرانی خارج از کشور در دانشگاه، صنعت، مراکز درمانی و شرکتهای دانشبنیان، میتواند به حفظ و تقویت سرمایه علمی کشور کمک کند.
وی همچنین بر ضرورت بهرسمیت شناختن خدمات تخصصی داروسازان، از جمله خدمات داروسازی بالینی، صنعتی و نظارتی تأکید کرد و گفت: تقویت نقش داروسازان در تیم سلامت، علاوه بر ارتقای کیفیت خدمات دارویی، میتواند به افزایش ایمنی بیمار و مصرف منطقی دارو منجر شود.
هوشمندسازی زنجیره دارو؛ از دسترسی عادلانه تا نظارت مؤثر
دکتر گلمحمدزاده، هوشمندسازی و ساماندهی فرآیند توزیع دارو را یکی از الزامات آینده نظام دارویی دانست و اظهار کرد: استفاده صحیح از فناوریهای دیجیتال میتواند به شفافیت بیشتر، توزیع عادلانهتر و دسترسی بهتر بیماران به داروهای خاص و حیاتی کمک کند.
وی افزود: در توسعه پلتفرمهای دیجیتال و عرضه دارو در فضای مجازی، باید اصالت دارو، ایمنی بیمار، حفظ زنجیره تأمین و نظارت مستقیم متخصصان داروسازی مورد توجه قرار گیرد و چارچوبهای قانونی و علمی روشنی برای این حوزه تدوین شود.
دانشجویان داروسازی؛ سرمایه آینده نظام سلامت
استاد و مدیرگروه فارماسیوتیکس دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، دانشجویان داروسازی را سرمایه آینده نظام سلامت دانست و گفت: نقش داروساز آینده تنها به تحویل دارو محدود نخواهد بود و مراقبت دارویی، تصمیمگیری مبتنی بر شواهد، ارتباط مؤثر با بیمار، پژوهش، تولید داروهای باکیفیت و بهرهگیری از فناوریهای نوین، بخش مهمی از مسئولیت حرفهای آنان را تشکیل میدهد.
وی به دانشجویان توصیه کرد: یادگیری عمیق علوم پایه، بهروزرسانی مستمر دانش، استفاده از منابع معتبر، تقویت زبان انگلیسی، مهارت جستوجو و ارزیابی منابع علمی و پایبندی به اخلاق حرفهای را جدّی بگیرند.
دکتر گلمحمدزاده با اشاره به ظرفیت هوش مصنوعی در داروسازی افزود: هوش مصنوعی میتواند ابزاری علمی و کمکی برای دسترسی به اطلاعات و تحلیل دادهها باشد، اما نتایج آن باید با منابع معتبر، دستورالعملهای علمی و شرایط هر بیمار تطبیق داده شود و هرگز جایگزین قضاوت حرفهای و مسئولیت داروساز نشود.
وی خاطرنشان کرد: آینده داروسازی در حوزههای متنوعی از جمله دانشگاه، پژوهش، صنعت، شرکتهای دانشبنیان، تولید، کنترل کیفیت، امور نظارتی، داروسازی بالینی و فناوریهای نوین رقم خواهد خورد و دانشجویان باید با نگاه گسترده و آیندهنگر، مسیر حرفهای خود را انتخاب کنند.
داروساز؛ از دارو تا سلامت
دکتر گلمحمدزاده در پایان با گرامیداشت روز داروساز، تأکید کرد: داروسازان در تمام مراحل چرخه دارو، از تولید و کنترل کیفیت تا تأمین، توزیع، مشاوره و مصرف صحیح، برای حفظ سلامت مردم نقشآفرینی میکنند و تقویت جایگاه علمی و حرفهای آنان، حمایت از تولید داخلی باکیفیت، توسعه پژوهش و فناوری، حفظ سرمایه انسانی و ارتقای فرهنگ مصرف منطقی دارو، از الزامات حرکت به سوی نظام سلامت ایمن، پایدار و دانشمحور است.
درج نظر