پایگاه خبری وبدا

متخصص داخلی و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر نقش مهم خودمراقبتی در حفظ و ارتقای سلامت فرد و جامعه گفت: خودمراقبتی به معنای آگاهی، توانمندی و مهارت افراد برای پیشگیری از بیماری‌ها، ارتقای سلامت و مدیریت مشکلات مزمن است و با خوددرمانی تفاوت اساسی دارد.

دکتر مینا اکبری‌راد در گفتگو با وب دا  همزمان با روز جهانی خودمراقبتی، اظهار کرد: خودمراقبتی یکی از ارکان مهم نظام سلامت در جهان است و بر اساس تعریف سازمان جهانی بهداشت، به مجموعه توانایی‌ها و اقداماتی گفته می‌شود که افراد و جوامع برای حفظ سلامت، پیشگیری از بیماری‌ها و مدیریت شرایط سلامت خود انجام می‌دهند.

وی افزود: خودمراقبتی تنها به معنای توجه فرد به سلامت شخصی نیست، بلکه مراقبت از سلامت خانواده و در نهایت ارتقای سلامت جامعه را نیز دربرمی‌گیرد؛ در حالی که خوددرمانی، به‌ویژه مصرف خودسرانه دارو، می‌تواند پیامدهای نامطلوبی برای سلامت افراد داشته باشد.

تغذیه سالم؛ نخستین گام در خودمراقبتی

این متخصص داخلی، تغذیه سالم را یکی از مهم‌ترین پایه‌های خودمراقبتی دانست و گفت: مصرف کافی میوه‌ها، سبزیجات، حبوبات، منابع پروتئینی کم‌چرب و کاهش مصرف نوشیدنی‌های شیرین، غذاهای فرآوری‌شده و مواد غذایی حاوی قندهای افزوده، نقش مهمی در پیشگیری از بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت و برخی سرطان‌ها دارد.

دکتر اکبری‌راد با اشاره به اهمیت فعالیت بدنی در حفظ سلامت اظهار کرد: بر اساس توصیه‌های سلامت، افراد باید روزانه حدود ۳۰ دقیقه یا در مجموع ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت بدنی مناسب داشته باشند. فعالیت منظم بدنی در پیشگیری و کنترل بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت، اختلالات متابولیک و فشار خون مؤثر است.

وی با هشدار نسبت به پیامدهای کم‌تحرکی و نشستن طولانی‌مدت، به‌ویژه در محیط‌های اداری، تصریح کرد: بی‌تحرکی طولانی می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن را افزایش دهد، بنابراین افزایش فعالیت روزانه و کاهش زمان نشستن باید به بخشی از سبک زندگی افراد تبدیل شود.

خواب کافی؛ عامل مؤثر در سلامت جسم و روان

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، خواب کافی و باکیفیت را از دیگر مؤلفه‌های مهم خودمراقبتی برشمرد و گفت: افراد بزرگسال به‌طور متوسط به هفت تا ۹ ساعت خواب مناسب در شبانه‌روز نیاز دارند و رعایت اصول بهداشت خواب، کاهش مصرف مواد محرک در ساعات پایانی شب و محدود کردن استفاده از تلفن همراه پیش از خواب، می‌تواند کیفیت خواب را افزایش دهد.

وی افزود: خواب ناکافی یا بی‌کیفیت می‌تواند زمینه‌ساز اختلالات خلقی، افزایش استرس، تشدید برخی بیماری‌های مزمن، افزایش فشار خون و اختلال در کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت شود.

غربالگری و واکسیناسیون؛ ابزارهای مهم پیشگیری

دکتر اکبری‌راد با تأکید بر اهمیت پیشگیری فعالانه از بیماری‌ها گفت: انجام غربالگری‌های دوره‌ای متناسب با سن و جنس و دریافت واکسن‌های توصیه‌شده در برنامه ملی واکسیناسیون، از اقدامات مهم خودمراقبتی است که می‌تواند در شناسایی زودهنگام بیماری‌ها و جلوگیری از عوارض آن‌ها نقش مؤثری داشته باشد.

وی افزود: علاوه بر واکسیناسیون دوران کودکی، دریافت واکسن‌هایی مانند آنفلوآنزا و پنوموکوک در گروه‌های پرخطر، با نظر پزشک، می‌تواند از بروز بیماری‌های جدی پیشگیری کند.

سلامت روان؛ بخش جدایی‌ناپذیر خودمراقبتی

این متخصص داخلی با اشاره به نقش سلامت روان در سلامت عمومی اظهار کرد: سلامت روان بخش مهمی از سلامت انسان است و در شرایط افزایش فشارهای روانی و استرس‌های محیطی، افراد باید با اصلاح سبک زندگی، حفظ روابط اجتماعی سالم، فعالیت بدنی، تغذیه مناسب و پرهیز از دریافت اطلاعات نادرست و آسیب‌زا، از سلامت روان خود مراقبت کنند.

وی خاطرنشان کرد: مراجعه به روان‌شناس یا روان‌پزشک در صورت مواجهه با اضطراب، استرس شدید یا مشکلات روحی، اقدامی آگاهانه و ضروری برای حفظ سلامت است و نباید نسبت به دریافت خدمات تخصصی بی‌توجه بود.

ترک دخانیات و پرهیز از مصرف خودسرانه دارو

دکتر اکبری‌راد، پرهیز از رفتارهای پرخطر را یکی دیگر از ارکان مهم خودمراقبتی دانست و گفت: مصرف سیگار، قلیان، الکل و سایر مواد آسیب‌رسان می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن از جمله بیماری‌های قلبی، ریوی، سرطان‌ها و برخی اختلالات روانی را افزایش دهد.

وی همچنین با تأکید بر ضرورت پرهیز از مصرف خودسرانه داروها، به‌ویژه آنتی‌بیوتیک‌ها، افزود: استفاده نادرست از داروها می‌تواند سلامت فرد و جامعه را با مشکلاتی مانند مقاومت میکروبی مواجه کند؛ بنابراین مصرف دارو باید تنها بر اساس نظر پزشک و توصیه‌های علمی انجام شود.

دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان با بیان اینکه سلامت پیش از آنکه در بیمارستان‌ها شکل بگیرد، در خانه، خانواده، جامعه و محل کار ساخته می‌شود، گفت: هر اقدام کوچک برای تغذیه سالم، افزایش تحرک، خواب مناسب، پیشگیری از بیماری‌ها و اصلاح سبک زندگی، گامی مؤثر در مسیر ارتقای سلامت فردی و اجتماعی و ساختن آینده‌ای سالم‌تر برای جامعه است.