پایگاه خبری وبدا

فلوشیپ فوق‌تخصصی جراحی پا و مچ پا و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح نقش ویتامین‌ها، مواد معدنی و مکمل‌های تغذیه‌ای در سلامت استخوان‌ها، عضلات و بافت‌های همبند پا، بر ضرورت شناسایی علت اصلی درد مچ پا پیش از مصرف مکمل‌ها تأکید کرد و گفت: اگرچه کمبود برخی ریزمغذی‌ها می‌تواند بر عملکرد عضلات و سلامت استخوان و اعصاب اثر بگذارد، مصرف مکمل به‌تنهایی درمان دردهای مزمن مچ پا نیست و باید بر اساس نیاز بدن و نظر پزشک انجام شود.

دکتر علیرضا موسویان در گفتگو با وب دا با بیان اینکه مچ پا ساختاری پیچیده و پرتحرک متشکل از استخوان‌ها، رباط‌ها، غضروف‌ها و تاندون‌هاست، اظهار کرد: درد این ناحیه می‌تواند دلایل متفاوتی از جمله کشیدگی و رگ‌به‌رگ شدن، التهاب تاندون‌ها، سندروم تونل تارسال، صافی کف پا، آرتروز و آسیب‌های استخوانی داشته باشد؛ بنابراین انتخاب روش درمان، از جمله مصرف مکمل‌های غذایی، به تشخیص علت درد بستگی دارد.

وی افزود: بازسازی بافت‌های همبند مانند تاندون‌ها و رباط‌ها به پروتئین‌هایی از جمله کلاژن وابسته است و سلامت استخوان‌ها نیز به دریافت کافی کلسیم، ویتامین D و سایر ریزمغذی‌ها نیاز دارد. از سوی دیگر، التهاب و فشارهای مکانیکی مداوم می‌توانند در تداوم درد نقش داشته باشند. به همین دلیل، تغذیه متعادل و تأمین نیازهای بدن اهمیت دارد، اما نباید از مکمل‌ها انتظار داشت بدون تشخیص و درمان علت زمینه‌ای، درد مچ پا را برطرف کنند.

ویتامین‌هایی که در سلامت استخوان، عضله و عصب نقش دارند

فلوشیپ فوق‌تخصصی جراحی پا و مچ پا با اشاره به نقش ویتامین D در سلامت استخوان‌ها و عملکرد عضلات خاطرنشان کرد: این ویتامین به جذب کلسیم و تنظیم متابولیسم کلسیم و فسفر کمک می‌کند و کمبود آن می‌تواند با ضعف عضلانی و اختلال در سلامت استخوان همراه باشد. دریافت کافی ویتامین D از طریق منابع غذایی مانند ماهی‌های چرب، زرده تخم‌مرغ و مواد غذایی غنی‌شده اهمیت دارد؛ با این حال، در صورت احتمال کمبود، بررسی وضعیت فرد و تصمیم‌گیری درباره مصرف مکمل باید با نظر پزشک انجام شود.

وی درباره ویتامین C نیز گفت: این ویتامین در ساخت کلاژن، که یکی از اجزای اصلی بافت همبند از جمله تاندون‌ها و رباط‌هاست، نقش ضروری دارد و به‌عنوان یک آنتی‌اکسیدان در بدن عمل می‌کند. مرکبات، توت‌فرنگی، فلفل دلمه‌ای، کلم بروکلی و گوجه‌فرنگی از منابع غذایی مناسب ویتامین C هستند. تأمین کافی این ویتامین برای سلامت بافت‌ها اهمیت دارد، اما مصرف مقادیر بیشتر از نیاز بدن لزوماً به معنای کاهش سریع التهاب یا تسکین درد مچ پا نیست.

دکتر موسویان با اشاره به ویتامین K۲ اظهار کرد: ویتامین K در فعال‌سازی برخی پروتئین‌های مرتبط با متابولیسم استخوان نقش دارد و در کنار سایر عوامل تغذیه‌ای به حفظ سلامت استخوان کمک می‌کند. این ویتامین در برخی محصولات تخمیری و مواد غذایی حیوانی یافت می‌شود. با این حال، شواهد موجود برای توصیه عمومی مکمل K۲ با هدف پیشگیری از رسوب کلسیم در عروق یا کاهش خطر شکستگی‌های مچ پا کافی نیست و مصرف آن باید با توجه به شرایط فرد انجام شود.

وی همچنین درباره ویتامین‌های گروه B، به‌ویژه B۶ و B۱۲، توضیح داد: این ویتامین‌ها در عملکرد طبیعی دستگاه عصبی نقش دارند و کمبود آن‌ها ممکن است با علائمی مانند گزگز، بی‌حسی، سوزش و اختلالات عصبی همراه باشد. در افرادی که درد مچ پا با علائم تحریک یا تحت فشار قرار گرفتن عصب، از جمله در سندروم تونل تارسال، همراه است، باید علت عصبی درد به‌درستی بررسی شود؛ زیرا مصرف ویتامین‌های گروه B در افرادی که کمبود ندارند، درمان اثبات‌شده‌ای برای این مشکلات محسوب نمی‌شود. گوشت، تخم‌مرغ، حبوبات، غلات کامل و مغزها از منابع غذایی این گروه از ویتامین‌ها هستند و ویتامین B۱۲ به‌ویژه در مواد غذایی حیوانی وجود دارد.

کلسیم، منیزیم و امگا۳؛ مکمل‌هایی با کاربردهای متفاوت

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت مواد معدنی در سلامت استخوان و عضله گفت: کلسیم یکی از اجزای اصلی ساختار استخوان است و دریافت کافی آن در کنار ویتامین D برای حفظ سلامت استخوان‌ها ضرورت دارد. لبنیات، کلم بروکلی، برخی سبزیجات برگ‌سبز، بادام و دانه چیا از منابع غذایی کلسیم به شمار می‌روند.

وی ادامه داد: منیزیم نیز در عملکرد طبیعی عضلات و اعصاب و واکنش‌های متابولیک بدن نقش دارد. دریافت ناکافی این ماده می‌تواند در برخی افراد با ضعف یا گرفتگی عضلات همراه باشد، اما هر گرفتگی یا درد عضلانی در ناحیه ساق و مچ پا به معنای کمبود منیزیم نیست. اسفناج، تخمه کدو، مغزها و غلات کامل از منابع غذایی این ماده معدنی هستند.

دکتر موسویان درباره اسیدهای چرب امگا۳ نیز اظهار کرد: این ترکیبات در تنظیم فرایندهای التهابی بدن نقش دارند و منابع غذایی آن‌ها، از جمله ماهی‌های چرب، می‌توانند بخشی از یک الگوی تغذیه سالم باشند. با این حال، امگا۳ را نمی‌توان جایگزین داروهای ضدالتهاب یا درمان‌های پزشکی دانست و اثربخشی مکمل آن برای انواع دردهای تاندونی و مفصلی مچ پا به‌طور قطعی اثبات نشده است.

وی افزود: مکمل‌های ترکیبی حاوی گلوکوزامین، کندرویتین و متیل‌سولفونیل‌متان (MSM) نیز با هدف حمایت از سلامت مفاصل عرضه می‌شوند، اما شواهد مربوط به میزان اثربخشی آن‌ها یکسان و قطعی نیست و نمی‌توان مصرف این ترکیبات را درمان ثابت‌شده‌ای برای آسیب غضروف یا درد مچ پا دانست. پیش از مصرف چنین مکمل‌هایی، به‌ویژه در افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای یا مصرف‌کنندگان داروهای دیگر، باید با پزشک مشورت شود.

تغذیه متعادل و اصلاح عوامل تشدیدکننده درد

فلوشیپ فوق‌تخصصی جراحی پا و مچ پا با تأکید بر نقش الگوی غذایی در سلامت عمومی بدن خاطرنشان کرد: استفاده متنوع از میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، مغزها، روغن‌های گیاهی مناسب و منابع پروتئینی می‌تواند به تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن کمک کند. در مقابل، بهتر است مصرف بیش از اندازه قندهای ساده، غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و چربی‌های نامناسب محدود شود.

وی با اشاره به وضعیت افراد دارای صافی کف پا گفت: در برخی افراد مبتلا به صافی کف پا، تغییر در راستای پا و نحوه توزیع فشار هنگام راه رفتن می‌تواند به تاندون تیبیال خلفی فشار وارد کند و زمینه درد یا اختلال عملکرد آن را فراهم سازد. در این شرایط، ارزیابی بیومکانیکی پا اهمیت دارد و ممکن است پزشک استفاده از کفی مناسب، تمرینات تقویتی و اصلاح الگوی حرکتی را توصیه کند. تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن نیز برای حفظ سلامت بافت‌ها مفید است، اما مصرف ویتامین C، ویتامین D، کلسیم یا امگا۳ به‌تنهایی جایگزین اقدامات اصلاحی و درمانی نخواهد بود.

چه افرادی بیشتر در معرض کمبود ریزمغذی‌ها هستند؟

دکتر موسویان با اشاره به تفاوت نیازهای تغذیه‌ای در گروه‌های مختلف اظهار کرد: برخی ورزشکاران، به‌ویژه افرادی که تمرین‌های سنگین و طولانی دارند، در صورت دریافت ناکافی مواد مغذی یا جبران‌نکردن مایعات و املاح ازدست‌رفته، ممکن است با اختلال در تعادل آب و الکترولیت‌ها مواجه شوند. با این حال، تعریق به‌تنهایی به معنای کمبود قطعی منیزیم، کلسیم یا روی نیست و گرفتگی عضلات نیز باید با توجه به عوامل مختلف بررسی شود.

وی افزود: افرادی که رژیم غذایی گیاه‌خواری دارند، به‌ویژه در صورت حذف کامل محصولات حیوانی و نداشتن منابع جایگزین یا مکمل مناسب، بیشتر در معرض کمبود ویتامین B۱۲ قرار می‌گیرند. کمبود این ویتامین می‌تواند به بروز علائم عصبی از جمله گزگز و بی‌حسی منجر شود. سالمندان نیز به دلیل تغییرات مرتبط با سن، کاهش دریافت برخی مواد مغذی و احتمال کمبود ویتامین D، ممکن است بیشتر در معرض مشکلات استخوانی و عضلانی قرار داشته باشند.

این متخصص ادامه داد: در دوران بارداری، نیاز بدن به برخی مواد مغذی افزایش می‌یابد و تأمین کافی آن‌ها برای سلامت مادر و جنین اهمیت دارد؛ با این حال، گرفتگی عضلات پا در این دوران الزاماً ناشی از کمبود کلسیم یا منیزیم نیست و مصرف مکمل باید بر اساس ارزیابی و توصیه مراقب سلامت انجام شود.

وی درباره بیماران مبتلا به دیابت نیز گفت: نوروپاتی دیابتی می‌تواند موجب درد، سوزش، گزگز و بی‌حسی در پاها شود. همچنین مصرف طولانی‌مدت متفورمین در برخی افراد با کاهش سطح ویتامین B۱۲ ارتباط دارد؛ از این رو، در صورت وجود علائم یا عوامل خطر، بررسی وضعیت این ویتامین می‌تواند ضرورت داشته باشد. کم‌آبی بدن نیز ممکن است در برخی شرایط به اختلال در تعادل الکترولیت‌ها و بروز گرفتگی عضلات کمک کند.

مصرف مکمل‌ها باید هدفمند و با نظر پزشک باشد

فلوشیپ فوق‌تخصصی جراحی پا و مچ پا دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان با هشدار درباره مصرف خودسرانه مکمل‌ها گفت: نیاز به مکمل، نوع آن و مقدار مصرف باید با توجه به وضعیت تغذیه‌ای، بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی و در صورت لزوم نتایج آزمایش‌ها تعیین شود. مصرف هم‌زمان چند مکمل بدون بررسی ترکیبات و دوز آن‌ها ممکن است موجب دریافت بیش از نیاز برخی مواد مغذی یا بروز تداخل دارویی شود.

دکتر موسویان خاطرنشان کرد: مصرف دوزهای بالای ویتامین D بدون تجویز و پایش پزشکی می‌تواند خطر افزایش کلسیم خون و آسیب کلیوی را به همراه داشته باشد. مقدار ۴۰۰۰ واحد بین‌المللی در روز، حد بالای قابل‌تحمل دریافت روزانه برای بیشتر بزرگسالان در شرایط معمول محسوب می‌شود، نه دوز پیشنهادی برای مصرف همگانی؛ بنابراین مصرف مقادیر بالاتر باید صرفاً با تشخیص و نظارت پزشک انجام شود. همچنین افراد مصرف‌کننده داروهای ضدانعقاد باید پیش از استفاده از مکمل‌هایی مانند امگا۳ یا دوزهای بالای ویتامین E با پزشک خود مشورت کنند.

وی تأکید کرد: درد مچ پا یک علامت با علل متعدد است و درمان مؤثر آن به تشخیص دقیق وابسته است. معاینه بالینی، بررسی وضعیت استخوان‌ها و تاندون‌ها، اصلاح فشارهای مکانیکی، استراحت متناسب با نوع آسیب، فیزیوتراپی و تمرینات مناسب ممکن است بخشی از برنامه درمانی باشند. مکمل‌های تغذیه‌ای نیز تنها در صورت وجود نیاز یا کمبود مشخص می‌توانند نقش حمایتی داشته باشند و نباید جایگزین تشخیص و درمان اصولی شوند.