پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت‌علمی گروه طب اورژانس دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه نجات مصدومان حوادث به انتقال سریع به بیمارستان محدود نمی‌شود، گفت: کنترل به‌موقع خونریزی، حفظ راه هوایی، پرهیز از جابه‌جایی غیرضروری و انتخاب مرکز درمانی مناسب، حلقه‌های مهم زنجیره نجات هستند که می‌توانند در کاهش مرگ‌ومیرو پیشگیری از آسیب‌های ثانویه نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشند.

دکتر ایوب توکلیان در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: هدف اصلی در مدیریت تروما، کاهش مرگ‌ومیر قابل پیشگیری، جلوگیری از تشدید آسیب‌ها و حفظ عملکرد و کیفیت زندگی مصدوم است. دستیابی به این هدف به عملکرد هماهنگ شهروندان حاضر در صحنه، نیروهای اورژانس پیش‌بیمارستانی و تیم‌های درمانی بیمارستانی نیاز دارد.

رویکرد نوین به ساعت طلایی؛ انتقال سریع همراه با مراقبت مؤثر

وی با اشاره به مفاهیم «ساعت طلایی» (Golden Hour) و «دقایق پلاتینی» (Platinum Minutes) گفت: این مفاهیم بر اهمیت زمان در درمان مصدومان تأکید دارند، اما نباید آن‌ها را مهلت‌هایی قطعی و یکسان برای همه بیماران در نظر گرفت. اصل اساسی، انتقال سریع و ایمن همراه با انجام اقدامات حیاتی و ضروری است؛ نه انتقال به هر قیمت و نه توقف طولانی در صحنه برای اقدامات غیرضروری.

عضو هیأت‌علمی گروه طب اورژانس دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: در مواردی مانند خونریزی شدید و تهدیدکننده حیات، کنترل فوری خونریزی خارجی با فشار مستقیم و در شرایط مناسب استفاده از تورنیکه استاندارد توسط فرد آموزش‌دیده، می‌تواند اقدامی نجات‌بخش باشد. همچنین در صورت انسداد راه هوایی یا اختلال جدّی تنفس، اقدامات متناسب با وضعیت بیمار و سطح مهارت امدادگر اهمیت حیاتی دارد.

دکتر توکلیان ادامه داد: در مصدومان مشکوک به خونریزی داخلی، شوک یا آسیب‌های نافذ شدید، اقدامات پیش‌بیمارستانی باید هدفمند باشد و از تأخیر غیرضروری در انتقال جلوگیری شود. در آسیب‌های پیچیده نیز انتخاب مرکز درمانی متناسب با شدت آسیب، به‌ویژه مرکزی با امکانات جراحی تروما، اهمیت زیادی دارد.

وی با اشاره به دو رویکرد شناخته‌شده «Stay and Play» به معنای انجام اقدامات در صحنه و «Scoop and Run» به معنای انتقال سریع مصدوم، تصریح کرد: تصمیم‌گیری باید بر اساس وضعیت بیمار انجام شود. برخی اقدامات حیاتی باید پیش از حرکت انجام شوند، اما اقدامات طولانی و غیرضروری نباید فرصت دریافت درمان قطعی را از مصدوم بگیرند.

جابه‌جایی غیراصولی؛ یکی از خطاهای خطرناک در صحنه حادثه

دکتر توکلیان با اشاره به اشتباهات رایج شهروندان در مواجهه با مصدومان حوادث گفت: کشیدن مصدوم از دست‌وپا، نشاندن ناگهانی یا بلند کردن او بدون ضرورت، به‌ویژه در صورت احتمال آسیب ستون فقرات، لگن یا اندام‌ها، می‌تواند وضعیت بیمار را وخیم‌تر کند.

وی افزود: مصدوم باید تا حد امکان در وضعیت اولیه باقی بماند؛ مگر اینکه ماندن در محل، او را در معرض خطر فوری قرار دهد یا برای انجام اقدامات حیاتی مانند احیای قلبی‌ریوی، تغییر وضعیت او ضرورت پیدا کند.

این متخصص طب اورژانس، خوراندن آب، نوشیدنی یا غذا به مصدوم را از دیگر خطاهای مهم دانست و اظهار کرد: احتمال کاهش سطح هوشیاری، استفراغ، ورود محتویات معده به راه هوایی و نیاز به جراحی یا بیهوشی اورژانسی، از دلایل پرهیز از خوراندن مواد غذایی و نوشیدنی به مصدوم است.

وی همچنین با اشاره به خطر ازدحام در محل حادثه گفت: تجمع افراد می‌تواند دسترسی آمبولانس را دشوار کند، فضای کار امدادگران را کاهش دهد و خطر بروز حوادث ثانویه را افزایش دهد. بهتر است افراد حاضر، ضمن حفظ ایمنی خود، مسیر عبور نیروهای امدادی را باز نگه دارند و از ایجاد ازدحام و فیلم‌برداری در اطراف مصدوم خودداری کنند.

کنترل خونریزی؛ اقدامی که نباید تا رسیدن آمبولانس به تعویق بیفتد

عضو هیأت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت کنترل خونریزی شدید بیان کرد: خونریزی خارجی تهدیدکننده حیات ممکن است در مدت کوتاهی جان مصدوم را به خطر بیندازد؛ بنابراین افراد آموزش‌دیده باید در چارچوب آموزش‌های کمک‌های اولیه، با اعمال فشار مستقیم و محکم روی محل خونریزی به کنترل آن کمک کنند.

وی افزود: اگر خونریزی شدید اندام با فشار مستقیم کنترل نشود، استفاده از تورنیکه استاندارد ممکن است ضروری باشد؛ اما این اقدام باید مطابق آموزش‌های معتبر انجام شود. پس از بستن تورنیکه، نباید آن را خودسرانه شل یا باز کرد.

دکتر توکلیان تأکید کرد: در صورت وجود جسم فرو‌رفته در بدن، نباید آن را خارج کرد؛ زیرا ممکن است جسم تا حدی مانع خونریزی شده باشد و بیرون کشیدن آن وضعیت را وخیم‌تر کند. همچنین هنگام کنترل خونریزی، نباید پانسمان یا پارچه اولیه را مرتب برداشت؛ بلکه باید فشار را حفظ کرد و در صورت نیاز، لایه‌های بیشتری روی آن قرار داد.

راهنمای عملی شهروندان تا رسیدن نیروهای امدادی

دکتر توکلیان با تشریح اقدامات اولیه قابل انجام از سوی شهروندان گفت: نخستین گام، بررسی ایمنی صحنه و توجه به خطرهایی مانند ترافیک، آتش‌سوزی، نشت سوخت و سیم‌های برق است. اگر نزدیک شدن به مصدوم ایمن نیست، نباید وارد محدوده خطر شد.

وی افزود: در مرحله بعد، باید با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفت و محل دقیق حادثه، تعداد مصدومان، نوع حادثه و وضعیت هوشیاری و خونریزی آنان را اعلام کرد. قرار دادن تلفن همراه روی حالت بلندگو و اجرای دستورهای اپراتور می‌تواند به انجام صحیح اقدامات اولیه کمک کند.

این متخصص طب اورژانس ادامه داد: اگر مصدوم پاسخ نمی‌دهد و تنفس طبیعی ندارد یا فقط نفس‌های بریده و غیرطبیعی می‌کشد، باید طبق راهنمایی اپراتور اورژانس، احیای قلبی‌ریوی را آغاز کرد و در صورت دسترسی، از دستگاه شوک خودکار خارجی (AED) استفاده کرد. در چنین شرایطی، نگرانی از آسیب احتمالی ستون فقرات نباید مانع شروع احیا شود.

وی خاطرنشان کرد: پس از انجام اقدامات ضروری، باید مصدوم را تا حد امکان بی‌حرکت نگه داشت، با پوشاندن پتو از سرد شدن بدن او جلوگیری کرد و وضعیت هوشیاری و تنفس را تا رسیدن نیروهای امدادی زیر نظر داشت. در صورت استفراغ یا بروز مشکل در راه هوایی، اقدامات لازم باید بر اساس آموزش فرد و راهنمایی اپراتور انجام شود.

نبایدهای حیاتی در صحنه تصادف

دکتر توکلیان در پایان بر رعایت چند اصل مهم تأکید کرد و گفت: شهروندان نباید به مصدوم غذا، آب یا دارو بدهند، برای راحتی بیشتر او را بدون ضرورت جابه‌جا کنند، شکستگی یا دررفتگی را جا بیندازند یا جسم فرو‌رفته در بدن را خارج کنند.

وی افزود: هوشیاری مصدوم یا نبود آسیب ظاهری، به‌تنهایی احتمال خونریزی داخلی یا آسیب مغزی را رد نمی‌کند؛ بنابراین ارزیابی تخصصی و انتقال مناسب، حتی در برخی مصدومان با ظاهر نسبتاً پایدار، اهمیت دارد.

این عضو هیأت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطرنشان کرد: پیشگیری از مرگ و ناتوانی ناشی از تروما، حاصل عملکرد درست همه حلقه‌های زنجیره نجات است؛ از رفتار مسئولانه شهروندان و اقدامات حیاتی در صحنه گرفته تا انتقال به‌موقع و ارائه مراقبت تخصصی. در این مسیر، سرعت زمانی ارزشمند است که با اقدام صحیح، ایمنی و انتخاب مناسب‌ترین مسیر درمان همراه باشد.