کودکی و نوجوانی؛ فرصت طلایی برای پیشگیری از اعتیاد و رفتارهای پرخطر
روانپزشک مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی شهید هاشمینژاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر ضرورت آغاز پیشگیری از اعتیاد و رفتارهای پرخطر از سالهای ابتدایی زندگی، گفت: آموزش مهارتهای زندگی، تقویت ارتباط میان والدین و فرزندان و ایجاد محیطهای امن و حمایتگر در خانواده و مدرسه، از مهمترین عوامل محافظتکننده در برابر آسیبهای اجتماعی دوران نوجوانی است.
دکتر ملیحه ارجمندی در گفتوگو با خبرنگار وبدا اظهار کرد: کودکی و نوجوانی از مهمترین مراحل شکلگیری شخصیت، نگرشها، مهارتها و عادتهای فرد است و پیشگیری از آسیبهای اجتماعی و رفتارهای پرخطر باید از سالهای ابتدایی زندگی آغاز شود، نه زمانی که مشکل ایجاد شده باشد.
وی افزود: خانواده، مدرسه و محیط اجتماعی در این سالها نقش تعیینکنندهای در شکلگیری انتخابها و رفتارهای آینده کودکان و نوجوانان دارند و هرچه آموزش، حمایت عاطفی و ارتباط مؤثر زودتر آغاز شود، زمینه رشد سالم و کاهش آسیبپذیری در برابر رفتارهای پرخطر نیز بیشتر خواهد شد.
خانواده؛ نخستین سنگر پیشگیری
روانپزشک مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی شهید هاشمینژاد، خانواده را نخستین و مهمترین محیط تربیتی کودک دانست و گفت: محبت و توجه، گفتوگوی صمیمانه، تعیین قوانین روشن، نظارت مناسب و در عین حال ایجاد اعتماد، به کودک کمک میکند احساس امنیت و ارزشمندی داشته باشد.
دکتر ارجمندی ادامه داد: کودکی که بتواند بدون ترس از سرزنش، قضاوت، دعوا یا تنبیه درباره نگرانیها و مشکلات خود با والدین صحبت کند، در مواجهه با فشار همسالان و موقعیتهای پرخطر آمادگی بیشتری برای تصمیمگیری صحیح و مقاومت در برابر رفتارهای آسیبزا خواهد داشت.
وی تأکید کرد: والدین باید شنونده خوبی برای فرزندان خود باشند و به جای واکنشهای شدید و قضاوتگرانه، فضایی ایجاد کنند که نوجوان بتواند مسائل و حتی اشتباهات خود را با والدین در میان بگذارد؛ زیرا ارتباط مؤثر و اعتماد متقابل، از مهمترین عوامل محافظتکننده در برابر آسیبهای دوران نوجوانی است.
نوجوانی؛ دوران حساس استقلال و انتخاب
این روانپزشک با اشاره به ویژگیهای دوران نوجوانی اظهار کرد: در این دوره، نیاز به استقلال، پذیرفتهشدن و تعلق به گروه همسالان افزایش مییابد و به همین دلیل آموزش مهارتهای زندگی اهمیت ویژهای پیدا میکند.
وی افزود: مهارت «نه گفتن»، تصمیمگیری، حل مسئله، کنترل خشم و هیجانات، مدیریت فشار همسالان، برقراری ارتباط مؤثر و انتخاب دوست مناسب، از جمله مهارتهایی است که باید پیش از قرار گرفتن نوجوان در موقعیتهای پرخطر به او آموزش داده شود.
دکتر ارجمندی خاطرنشان کرد: نوجوان باید بیاموزد که هر انتخابی پیامدهایی دارد و برای حفظ سلامت جسم و روان و ساختن آیندهای سالم، لازم است تصمیمهای آگاهانه بگیرد و در موقعیتهایی که احتمال آسیب وجود دارد، توانایی مراقبت از خود را داشته باشد.
مدرسه؛ محیط مهم برای پیشگیری از آسیبهای اجتماعی
وی مدرسه را یکی دیگر از محیطهای مهم در پیشگیری از اعتیاد و رفتارهای پرخطر دانست و گفت: ایجاد محیطی امن، حمایتگر و عاری از خشونت، آموزش مهارتهای اجتماعی و زندگی و شناسایی زودهنگام مشکلات رفتاری و عاطفی، میتواند از بسیاری از آسیبها پیشگیری کند.
روانپزشک مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی شهید هاشمینژاد تصریح کرد: همکاری مستمر والدین، معلمان، مشاوران و متخصصان سلامت روان، از جمله روانشناسان و روانپزشکان، میتواند به شناسایی بهموقع مشکلات و ارائه حمایت و مداخلات مناسب کمک کند.
وی افزود: نباید منتظر بروز بحران یا رفتار پرخطر بمانیم و سپس برای حل آن اقدام کنیم؛ بلکه شناسایی عوامل خطر و تقویت عوامل محافظتی باید از سالهای کودکی مورد توجه قرار گیرد.
پیشگیری مؤثر، فراتر از ترساندن از مواد مخدر است
دکتر ارجمندی با تأکید بر اینکه پیشگیری از اعتیاد صرفاً با گفتن جملاتی مانند «مواد مخدر بد است» یا ایجاد ترس در کودکان و نوجوانان محقق نمیشود، اظهار کرد: پیشگیری مؤثر به معنای پرورش نسلی توانمند، آگاه، برخوردار از مهارتهای زندگی و بهرهمند از حمایت عاطفی و اجتماعی است.
وی ادامه داد: کودکان و نوجوانان زمانی بهتر میتوانند در برابر فشارهای محیطی مقاومت کنند که احساس ارزشمندی داشته باشند، مهارتهای لازم برای تصمیمگیری را آموخته باشند و در خانواده و جامعه از حمایت کافی برخوردار باشند.
سرمایهگذاری امروز برای ساختن فردایی سالمتر
این روانپزشک در پایان تأکید کرد: کودکی و نوجوانی فرصتی طلایی برای آموزش، ارتباط، حمایت و پیشگیری است و اگر امروز برای سلامت روان، آموزش مهارتهای زندگی، ارتباط مؤثر و شکلگیری روابط سالم فرزندانمان سرمایهگذاری کنیم، میتوانیم زمینهساز فردایی سالمتر و کمخطرتر برای آنان باشیم.
دکتر ارجمندی خاطرنشان کرد: پیشگیری از اعتیاد و رفتارهای پرخطر، مسئولیتی مشترک است و خانواده، مدرسه، جامعه و نظام سلامت باید در کنار یکدیگر برای ارتقای سلامت روان و افزایش توانمندی کودکان و نوجوانان تلاش کنند.
درج نظر