مسئول بهبود تغذیه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: کم خونی در سنین مختلف موجب بروز بیماریهای مختلف در فرد می شود از همین رو اجرای طرح آهن یاری؛ به عنوان یک مکمل غذایی لازم برای سلامتی افراد، محسوب می شود.
دکتر زهرا اباصلتی در گفتگو با وب دا، با بیان اینکه به تمامی كودكان از پایان ماه ششم یا همزمان با شروع تغذیه تکمیلی روزانه 35 قطره سولفات فرو یا یك قاشق cc5.3 شربت آهن باید داده شود، ابراز کرد: برای نوجوانان دختر و پسر دوز هفتگی 61 میلی گرم آهن المنتال یکبار در هفته به مدت 4 ماه در سال توصیه می شود.
وی تصریح کرد: در حال حاضر برنامه آهن یاری هفتگی در حال حاضر برای دختران دانش آموز دبیرستانی از طریق شبکه های بهداشتی درمانی كشور اجرا می شود و كلیه زنان باردار از پایان ماه چهارم بارداری تا 1 ماه پس از زایمان روزانه یك عدد قرص سولفات فرو یا فومارات فرو باید مصرف كنند.
تاخیر در رشد یکی از نتایج کم خونی ناشی از فقر آهن
وی با اشاره به اینکه كمبود آهن و كم خونی ناشی از آن می تواند در تمام مراحل زندگی سبب كاهش قدرت ادراک و یادگیری گردد، ابراز کرد: كم خونی فقرآهن در كودكان زیریک سال و كودكان سنین مدرسه با تاخیر رشد خفیف همراه است و درمان كم خونی موجب افزایش سرعت رشد می شود، كم خونی فقر آهن در كودكان سنین مدرسه موجب كاهش قدرت یادگیری می شود، ضریب هوشی این كودكان 5 تا 31 امتیاز كمتر از حد طبیعی برآورد شده است .
دکتر اباصلتی با بیان اینکه در كودكان مبتلا به فقر آهن زمینه ابتلا به بیماریهای عفونی بیشتر است، تصریح کرد: در این کودکان سیستم ایمنی آنان قادر به مبارزه با عوامل بیماری زا نیست، بنابراین ابتلا به بیماریهای عفونی بیشتر است؛ علاوه براین كودكان و دانش آموزانی كه دچار كم خونی، فقر آهن هستند همیشه احساس خستگی و ضعف می كنند؛ این افراد اغلب از ورزش و فعالیتهای بدنی دوری می كنند یا در هنگام ورزش خیلی زود خسته می شوند در این افراد تغییرات رفتاری بصورت بی حوصلگی و بی تفاوتی مشاهده می شود؛ كم خونی ناشی از فقرآهن به علت تأثیر بر قدرت یادگیری و كاهش آن، افت تحصیلی دانش آموزان را در پی دارد،همچنین كم خونی مادر باردار به دلیل كمبود آهن سبب تاخیر رشد جنین، تولد نوزاد با وزن كم و افزایش مرگ و میر در شرایط زایمان می شود.
تغذیه؛ نیاز کودک را به آهن برآورده نمی کند
مسئول بهبود تغذیه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی با تاکید براینکه در كودكان زیر 5 سال به ویژه در سال اول زندگی به دلیل سرعت رشد جسمی و تکامل مغزی نیاز به آهن بسیار بالاست، از سوی دیگر با توجه به حجم كوچك معده شیرخوار مقدار غذایی كه در هر وعده می تواند مصرف كند حتی اگر غذای كودک حاوی منابع غنی از آهن باشد نیاز سلولهای در حال رشد او را تامین نمی كند، ابراز کرد: مصرف مقادیر زیاد شیر در كودكان صفر تا سه ساله به نحوی كه شیر جایگزین سایر غذاهای حاوی آهن شود موجب بروز كم خونی در كودكان می شود.
وی افزود: در دوران بلوغ به دلیل جهش رشد، نیاز دختران و پسران نوجوان به آهن بیشتر از دوران قبل است بنابراین در شرایطی که از منابع غذایی حاوی آهن در برنامه غذایی روزانه به اندازه كافی استفاده نشود، نوجوان به سرعت در معرض خطر كمبود آهن و كم خونی ناشی از آن قرار می گیرد؛ در دوران بلوغ دختران علاوه بر جهش رشد به علت عادت ماهیانه و از دست دادن خون نسبت به كم خونی فقرآهن بسیار حساس تر و آسیب پذیرتر هستند.
عادات غذایی نادرست، زمینه ساز فقر آهن
دکتر اباصلتی با بیان اینکه عادات و رفتارهای غذایی خاص در دوران مدرسه و بلوغ اغلب موجب می شود كه كودكان و دانش آموزان بجای مصرف غذاهای خانگی از غذاهای خیابانی مانند انواع ساندویچها، سوسیس، كالباس، پیتزا و تنقلات غذایی كم ارزش مانند چیپس، نوشابه، شکلات و پفك استفاده نمایند و به این دلیل در معرض خطر كمبود آهن قرار می گیرند زیرا این غذاها اغلب از نظر آهن فقیرند، تصریح کرد: تغییرات خلق و خو در دوران بلوغ ممکن است موجب كم اشتهایی بشود و به همین علت مصرف ناكافی غذا، دریافت آهن و سایر مواد مغذی محدود می شود؛ علاوه براین افزایش نیاز در دوران بارداری و عدم تامین آهن كافی منجر به بروز كمبود آهن و كم خونی در زنان باردار خواهد شد.
مصرف ناکافی گوشت قرمز، مهم ترین علت کمبود آهن
مسئول بهبود تغذیه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی با تاکید براینکه مهمترین و شایعترین علل بروز كمبود آهن مصرف كم انواع گوشت بویژه گوشت قرمز است، اضافه کرد: مصرف مواد غذایی حاوی ویتامین C نیز احتمال بروز كمبود آهن را افزایش می دهد، این ویتامین كه بطور طبیعی در میوه ها و سبزیهای تازه و خام وجود دارد موجب افزایش جذب آهن غذا و كمبود دریافت ویتامین C موجب كاهش جذب آهن غذا و در نتیجه كمبود آهن می شود به عنوان مثال یك عدد پرتقال یا لیمو یا 311 گرم كلم خام جذب آهن را دو برابر می كند.
وی با بیان اینکه مصرف نان هایی كه در تهیه آنها از جوش شیرین استفاده می شود یکی دیگر از عوامل موثر در بروز كمبود آهن می باشد، ابراز کرد: جوش شیرین موجب باقی ماندن اسید فیتیك در نان می شود كه كاهش دهنده جذب آهن می باشد؛ بنابراین برای جبران کمبود آهن در برنامه غذایی روزانه از مواد غذایی حاوی آهن مثل انواع گوشت ها (گوشت قرمز، مرغ، ماهی)، جگر، حبوبات (مثل عدس ،لوبیا) و سبزیهای سبز تیره(گشنیز و جعفری …) بیشتر استفاده شود، علاوه براین همراه با غذا، سبزیهای تازه و سالاد (گوجه فرنگی، فلفل دلمه ای، كلم، گل كلم و...) كه حاوی ویتامین C است و جذب آهن را افزایش می دهد، مصرف شود.
دکتر اباصلتی با اشاره به اینکه در میان وعده ها، بجای استفاده از تنقلات غذایی كم ارزش (پفك نمکی، چیپس، شکلات و نوشابه ...) از انواع میوه ها خصوصا نارنگی، پرتقال، خشکبار(برگه هلو، آلو، زرد آلو، توت خشك، انجیر خشك، كشمش، خرما) و انواع مغزها (گردو، بادام، فندق و پسته) كه از منابع غذایی آهن هستند استفاده شود، گفت: برای كاهش عوارض جانبی ناشی از مصرف قرص آهن توصیه می شود كه قرص آهن را شب قبل از خواب یا پس از غذا میل نمایند، یکی از علائم بروز كم خونی فقرآهن در دختران نوجوانی كه عادت ماهیانه آنها شروع شده است و خونریزی زیاد دارند رنگ پوست سبزه مایل به زرد (كلروزیس) است.
وی خاطر نشان کرد: غنی سازی مواد غذایی با آهن یکی از روش های عمده و موثر برای كاهش كمبود آهن و كم خونی فقر آهن در جامعه می باشد، در این روش آهن را به مقدار معینی به مواد غذایی اصلی كه غذای عمده مردم است و هر روز مصرف می شود اضافه می كنند در كشور ما، غنی سازی آرد با آهن و اسید فولیك به اجرا گذاشته شده است و انواع نان تافتون، بربری و لواش با آهن و اسید فولیك غنی می شوند.
