پایگاه خبری وبدا

عضو هیأت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و فلوشیپ فوق‌تخصصی اکولوپلاستی و استرابیسم، در تشریح مفهوم انحراف چشم (استرابیسم) و چگونگی تأثیر آن بر دید، گفت: این عارضه صرفاً یک مشکل ظاهری نیست، بلکه می‌تواند به کاهش دید و حتی تنبلی چشم منجر شود، به‌ویژه زمانی که در سنین رشد و کودکی رخ دهد.

دکتر محمد اعتضاد رضوی در گفت‌وگو با وب‌دا، انحراف چشم را وضعیتی تعریف کرد که در آن چشم‌ها هم‌راستا نیستند؛ یعنی در یک محور به یک نقطه نگاه نمی‌کنند. در این حالت، دو تصویری که از هر چشم تشکیل می‌شود، در مغز به‌درستی بر هم منطبق نمی‌شود و اگر محور دید چشم‌ها با یکدیگر متفاوت باشد، این وضعیت نشانه انحراف چشم است.

تأثیر انحراف چشم بر دید و تنبلی چشم

این متخصص چشم‌پزشکی در پاسخ به این پرسش که آیا انحراف چشم فقط یک مشکل ظاهری است یا بر دید نیز اثر می‌گذارد، گفت: قطعاً بر دید هم تأثیر دارد و این تأثیر به‌ویژه در سنین کودکی بیشتر است.

وی تشریح کرد: اگر کودک تنها با یک چشم مستقیم نگاه کند و چشم دیگرش منحرف باشد، چه به داخل، چه به خارج، بالا یا پایین، چشمی که منحرف است و کودک با آن تمرکز نمی‌کند، در معرض تنبلی قرار می‌گیرد. در واقع، انحراف چشم یک‌طرفه از عوامل اصلی بروز آمبلیوپی است؛ چراکه در غیر این صورت، فرد برای استفاده هم‌زمان از هر دو چشم مجبور به تحمل دوبینی خواهد بود.

مکانیسم ایجاد تنبلی چشم در کودکی

دکتر اعتضاد رضوی به قابلیت مغز کودکان در سنین پایین برای سرکوب یا محو کردن تصاویر دریافتی از چشم منحرف اشاره کرد و توضیح داد: در نتیجه این سرکوب، مراکز بینایی مربوط به آن چشم در مغز رشد کافی نمی‌کنند و تنبلی چشم ایجاد می‌شود. این عارضه می‌تواند در صورت درمان‌نشدن در همان سنین کودکی، ماندگار شود.

وی درمان تنبلی چشم در دوران کودکی را این‌گونه تشریح کرد: چشم سالم باید برای مدتی بسته شود تا دید چشم منحرف تقویت شود و پس از آن، در صورت نیاز، جراحی برای هم‌راستا کردن چشم‌ها انجام گیرد.

در پاسخ به پرسشی درباره ارتباط تنبلی چشم و انحراف چشم، دکتر اعتضاد رضوی تصریح کرد: وقتی چشم منحرف است، طبیعتاً تمرکز مؤثر ندارد و در نتیجه مغز تصویر آن را سرکوب می‌کند. در ادامه، سلول‌های مغزی مرتبط با آن چشم رشد مطلوبی نخواهند داشت؛ زیرا رشد قشر بینایی و کل سیستم بینایی وابسته به تجربیات بینایی در سنین رشد است.

سن طلایی درمان تنبلی چشم

دکتر اعتضاد رضوی یادآور شد: با توجه به اینکه پس از ۱۰ سالگی، مغز به تکامل بیشتری می‌رسد، درمان تنبلی چشم باید عمدتاً در سنین زیر سه تا پنج سال انجام شود. البته تا ۱۰ سالگی نیز ممکن است درمان تا حدودی مؤثر باشد، اما پس از آن، بر اساس مطالعات مختلف، درمان تنبلی چشم بسیار دشوار و گاه ناممکن می‌شود.

درمان انحراف چشم در بزرگسالان

دکتر اعتضاد رضوی در ادامه، درمان‌های غیرجراحی برای بزرگسالان را شامل موارد زیر برشمرد:

عینک مناسب: به‌ویژه برای افرادی که نمره چشم مثبت دارند و استفاده از عینک می‌تواند به کنترل انحراف کمک کند.

استفاده از منشور (پریزم): در برخی انواع خاص انحراف چشم.

ورزش‌های چشمی (ارتوپتیک): که بر حرکات چشم تأثیر گذاشته و به هم‌راستایی آن‌ها کمک می‌کند.

وی افزود: با این حال، اگر انحراف چشم قابل‌توجه و تثبیت‌شده باشد و زاویه انحراف نیز زیاد باشد، جراحی در هر سنی قابل انجام است.

زمان‌بندی درمان‌های انحراف چشم

دکتر اعتضاد رضوی همچنین گفت: انواع مختلفی از انحراف چشم وجود دارد، از جمله انحراف به داخل (ازوتروپیا) و انحراف به خارج (اگزوتروپیا) که از شایع‌ترین انواع محسوب می‌شوند. بسیاری از این انحرافات در ابتدا به‌صورت گهگاهی بروز می‌کنند و به‌مرور زمان دائمی می‌شوند.

وی اضافه کرد: پیش از دائمی شدن انحراف چشم، چه به داخل و چه به خارج، می‌توان از عینک‌هایی استفاده کرد که با کمک به تمرکز دید، دید دوچشمی را تقویت و فیوژن را بهبود می‌بخشند و در نتیجه، دفعات بروز انحراف را کاهش می‌دهند. این موضوع به‌ویژه در انحرافات تطابقی در کودکان اهمیت زیادی دارد.

دکتر اعتضاد رضوی تأکید کرد: اگر عینک به‌موقع تجویز شود، بسیاری از این موارد نیازی به جراحی نخواهند داشت و علاوه بر آن، تنبلی چشم نیز قابل درمان خواهد بود.

وی در پایان یادآور شد: جراحی‌های استرابیسم و انحراف چشم در سنین پایین موفق‌تر هستند؛ زیرا دید دوچشمی یا فیوژن در این سنین بهتر شکل می‌گیرد. در واقع، ثبات دید دوچشمی و توانایی نگه داشتن دو چشم در یک راستا، در دوران رشد بینایی بسیار بهتر ایجاد می‌شود. در مورد انحرافات مادرزادی نیز، معمولاً سن حدود دو سالگی برای جراحی توصیه می‌شود.