جنگ شناختی با بهرهگیری از نقاط ضعف مغز، تفکر هیجانی را فعال و تصمیمگیری نقادانه را تضعیف میکند
مدیر گروه اعصاب دانشگاه علوم پزشکی مشهد و استاد حوزه تخصصی نوروفیزیولوژی با تشریح سازوکارهای مغز گفت: مغز مرکز تصمیمگیری، احساسات، حافظه، خلقوخو و فرمانده بدن است و اگر نقاط ضعف آن را بشناسیم، میتوانیم در برابر خطاهای شناختی، اطلاعات جعلی و جنگ شناختی بهتر عمل کنیم.
پروفسور علی گرجی در گفتوگو با وبدا، با بیان اینکه جنگ شناختی با هدف اثرگذاری بر افکار عمومی و با بهرهگیری از سوگیریهای مغزی و تحریک هیجان، تفکر انتقادی را غیرفعال میکند، افزود: مغز مرکز تصمیمگیری، احساسات، حافظه، خلقوخو و فرمانده بدن است.
وی با اشاره به جایگاه مغز در بدن تصریح کرد: مغز با همه پیچیدگیهای خود، نقاط ضعفی نیز دارد و اگر از این نقاط ضعف آگاه باشیم، این آگاهی میتواند کمک بزرگی به ما کند.
دو نوع تفکر در مغز؛ هیجانی و انتقادی
پروفسور گرجی با بیان اینکه انسان دو نوع تفکر دارد، آن را شامل «تفکر هیجانی» و «تفکر انتقادی» دانست و گفت: تفکر هیجانی برای این به وجود آمده که هنگام بروز خطر شدید، فرد بتواند سریع متوجه تهدید شود و واکنش نشان دهد. این بخش با ناحیهای در مغز به نام «هسته بادامی» یا آمیگدال مرتبط است.
وی افزود: در مقابل تفکر هیجانی، تفکر انتقادی قرار دارد؛ یعنی زمانی که موضوعی هیجانبرانگیز به فرد میرسد، سیستم هیجانی میتواند با بخشی از مغز که مسئول بررسی و تحلیل موضوع است ارتباط برقرار کند تا راهکارها دقیق سنجیده شوند و تصمیم درست اتخاذ شود.
این مرکز در بخش پیشپیشانی یا لوب پیشانی قرار دارد؛ جایی که تصمیمگیری منطقی انجام میشود. در غیر این صورت، هنگامی که تصمیمها بر پایه تفکر هیجانی باشند، احتمال خطا در زندگی بسیار افزایش مییابد.
استرس مزمن، مسیر خطا را باز میکند
دکتر گرجی با اشاره به اثر استرس مزمن بر عملکرد مغز تصریح کرد: وقتی استرس مزمن میشود، کارکرد بخش منطقی مغز تضعیف میشود و در این شرایط افراد میتوانند با تحریک هیجانی، دیگران را به سمت تصمیمهای نادرست سوق دهند.
وی این مسئله را یکی از نقاط ضعف مغز دانست و گفت: متأسفانه در عصر نوین از این ضعف برای تغییر ادراک و شناخت انسانها استفاده میشود و آشنایی با آن میتواند به داشتن زندگی بهتر و کمخطاتر کمک کند.
طراحی جنگ شناختی برای اثرگذاری بر افکار عمومی
مدیر گروه اعصاب دانشگاه علوم پزشکی مشهد با ورود به بحث جنگ شناختی گفت: این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا برای تحت تأثیر قرار دادن یک جامعه، باید افکار عمومی آن را هدف قرار داد.
وی افزود: در مراکز تحقیقاتی، طراحی جنگ شناختی بر پایه هدفگیری تفکر هیجانی استوار است. آنها با استفاده از سوگیریهای مغزی این هدف را دنبال میکنند. مغز هنگامی که خسته میشود، به سمت «میانبرهای ذهنی» میرود و همین مسئله در جنگ شناختی مورد بهرهبرداری قرار میگیرد.
دکتر گرجی در توضیح سوگیریهای مغزی گفت: یکی از این سوگیریها «سوگیری تأیید» است؛ یعنی انسانها اخباری را ترجیح میدهند که با باورهایشان هماهنگ باشد.
وی به سوگیری دیگری با عنوان «سوگیری لنگری» اشاره کرد و توضیح داد: در این حالت، نخستین خبری که فرد میشنود بهعنوان لنگر ذهنی عمل میکند و سایر اخبار بر اساس آن سنجیده میشوند.
او همچنین به «سندروم دانینگ–کروگر» اشاره کرد و گفت: در این پدیده، افراد با دانش کم، خود را بسیار دانا میپندارند و اعتمادبهنفس بالایی دارند، در حالی که تصمیمگیریهایشان به دلیل کمبود دانش، مستعد خطاست. به گفته وی، هدف اصلی این فرایندها آن است که تصمیمگیریافراد از مسیر سیستم هیجانی انجام شود.
نتیجه تحریک بیش از حد؛ فرسودگی ذهنی و بیحسی هیجانی
مدیر گروه اعصاب دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه سیستم هیجانی اگر بیش از اندازه تحریک و خسته شود، دچار فرسودگی میشود، افزود: این فرسودگی به بیحسی هیجانی و ذهنی منجر میشود و در چنین شرایطی، احتمال خطای تصمیمگیری افزایش مییابد.
دکتر گرجی همچنین گفت: برخی واژهها مانند «جنگ» و «دعوا» بهصورت ناخودآگاه مغز را هیجانزده میکنند. در این حالت، فرد با خبرهای امیدوارکننده آرام میشود، اما بلافاصله خبر دیگری منتشر میشود که دوباره او را وارد چرخه تنش میکند
وی تأکید کرد: این نوسان هیجانی نقش مؤثری در فرسودگی ذهن و خستگی شناختی دارد و در نهایت تفکر نقادانه را تضعیف میکند.
سه ویژگی اصلی اخبار جعلی
این استاد نوروفیزیولوژی درباره شگردهای اطلاعات جعلی افزود: این نوع اخبار معمولاً از همان سوگیریهای ذهنی بهره میبرند و سه ویژگی اصلی دارند:
نداشتن مرجع معتبر؛ بهگونهای که منبع مشخص و قابل اتکایی ارائه نمیشود.
ایجاد هیجان شدید؛ اخبار جعلی غالباً بسیار هیجانبرانگیز هستند.
القای حس اضطرار؛ این اخبار نوعی فوریت و اضطراب ایجاد میکنند.
وی افزود: درصد زیادی از افرادی که بیش از حد در این فضا حضور دارند، ممکن است دچار اختلالات روانی از جمله اضطراب، افسردگی، اختلال خواب و مشکلات روابط اجتماعی شوند.
محافظت از خود در برابر تهاجم اطلاعاتی
دکتر گرجی با تأکید بر ضرورت محافظت ذهنی در برابر این تهاجم گفت: باید نیت پشت هر خبر را بررسی کنیم. هیچ خبری بیدلیل منتشر نمیشود؛ بنابراین لازم است اخبار را با منطق تحلیل کنیم، نه با احساس.
وی افزود: توجه به الگوهای خبری و بررسی اینکه آیا واقعاً باید به یک خبر شک کرد یا نه، اهمیت زیادی دارد. همچنین باید مرز میان واقعیت و تفسیر را بشناسیم؛ توجه به خود خبر مهمتر از تحلیلها و برداشتهایی است که پیرامون آن شکل میگیرد.
مکث طلایی؛ راهکاری ساده برای مهار واکنش هیجانی
این استاد دانشگاه یکی از مهمترین روشهای مقابله با هیجانزدگی را «مکث» دانست و گفت: حتی چند ثانیه تأمل میتواند واکنش سیستم هیجانی مغز را مهار کند. بخشی از مغز که به بادام تشبیه میشود، اگر بیش از حد تحریک شود، زندگی را تحت تأثیر قرار میدهد. بنابراین تمرین مکث و داشتن برنامه مشخص برای پیگیری اخبار ضروری است.
وی با اشاره به تأثیر اخبار بر خواب و آرامش ذهنی گفت: بهتر است در یک ساعت نخست پس از بیدار شدن و نیز یک ساعت پیش از خواب به سراغ اخبار نرویم؛ زیرا اختلال در خواب، مقاومت سیستم هیجانی مغز را کاهش میدهد. با این حال، همچنان میتوان از لذتهای سادهای مانند قدمزدن در پارک یا نوشیدن چای زیر درخت بهره برد.
پروفسور گرجی در پایان تأکید کرد: اگر نقاط ضعف مغز را بشناسیم و آنها را در سطح فردی و اجتماعی مدیریت کنیم، میتوانیم زندگی شخصی و اجتماعی بهتری داشته باشیم و در برابر تهدیدها آگاهانهتر عمل کنیم.
درج نظر