پایگاه خبری وبدا

در عصری که علم پزشکی با سرعتی سرسام‌آور در حال نوسازی است، تربیت پزشکانی که نه‌تنها «دانشمند»، بلکه «یادگیرندگانی مادام‌العمر» باشند، به دغدغه اصلی دانشگاه‌های پیشرو تبدیل شده است. در این میان، استادانی هستند که آموزش را از مرزهای خشک تئوری فراتر برده و با دمیدن روح «رول‌مدلینگ» در کالبد آموزش بالینی، معنای تازه‌ای به واژه «استاد موفق» بخشیده‌اند.

دکتر حمیدرضا ریحانی، متخصص طب اورژانس و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد که برای دومین سال به‌عنوان استاد برتر آموزشی معرفی شده است، تجسمی از همین پیوند میان تخصص بالینی و مهارت‌های والای معلمی است.

مسیر یک استاد؛ از مشهد تا قله‌های آموزشی

داستان حرفه‌ای دکتر ریحانی، روایت پیوستگی و استمرار است. ایشان که مسیر پزشکی عمومی خود را در سال ۱۳۷۸ در مشهد به پایان رساند، پس از تکمیل دوره تخصصی در دانشگاه علوم پزشکی ایران، در سال ۱۳۸۸ به زادگاه علمی خود بازگشت تا در گروه طب اورژانس، تجربیاتش را با نسل‌های جدید به اشتراک بگذارد.

اما چه چیزی یک متخصص را به یک «استاد برتر» تبدیل می‌کند؟ جشنواره شهید مطهری به‌عنوان مرجع ارزیابی اساتید، دو نگاه متفاوت دارد. نگاه اول شاخص‌های کمی و ملموس است؛ از طراحی دقیق درس و تدوین سرفصل‌های آموزشی گرفته تا برگزاری کارگاه‌های بین‌بخشی و پایش مستمر آزمون‌ها. اما در نگاه دکتر ریحانی، بخش طلایی ماجرا در جای دیگری نهفته است: شاخص‌های نرم؛ همان پیوند قلبی با دانشجو، انگیزه‌بخشی، ایجاد فرهنگ پرسشگری و در نهایت، ایفای نقش به‌عنوان یک الگوی رفتاری در تعامل با همکاران و بیماران.

پل زدن میان آموزش تئوری و بالین بیمار

وقتی از دکتر ریحانی درباره چالش اصلی آموزش پزشکی، یعنی «شکاف میان تئوری و عمل» می‌پرسیم، پاسخ او روشن است: «آموزش، خیابانی دوطرفه است.» او معتقد است اساتیدی که در کلاس‌های نظری سناریوهای واقعی بالینی را روایت می‌کنند و در مقابل، هنگام حضور بر بالین بیمار به مبانی فیزیولوژیک بیماری نیز می‌پردازند، در واقع در حال ساختن یک «ذهن یکپارچه» برای دانشجو هستند. به باور او، دانش تئوری ستون فقرات مهارت بالینی است؛ بدون دانش پایه، هیچ عمل پزشکی موفقی پایدار نمی‌ماند.

نهضت «یادگیری مادام‌العمر»؛ کلید ارتقای کیفیت

دکتر ریحانی اولویت اصلی برای ارتقای آموزش پزشکی را نه در تغییر بخشنامه‌ها، بلکه در تحول نگاه خودِ فراگیر می‌بیند. او تأکید می‌کند که علم پزشکی «دینامیک» است؛ آنچه امروز حقیقت تلقی می‌شود، ممکن است سال آینده با ویرایش‌های جدید کتاب‌های مرجع تغییر کند.

اولویت اصلی ما باید تبدیل کردن دانشجو به یک Lifelong Learner یا یادگیرنده مادام‌العمر باشد. ما باید بذر طلب علم را در وجود دانشجو بکاریم تا فارغ‌التحصیل ما هرگز از آموختن دست نکشد.

توصیه‌ای به نسل نو؛ پزشکی تنها دانش نیست، «منش» است

دکتر ریحانی در خطاب به اساتید جوان، حقیقتی را یادآوری می‌کند که شاید مهم‌ترین بخش کلام او باشد: «هر پزشک حاذقی الزاماً استاد خوبی نیست.» انتقال دانش مهارتی جداگانه می‌طلبد که ترکیبی از فن بیان، هوش ارتباطی و از همه مهم‌تر «عشق به تدریس» است.

او با تأکید بر اینکه دانشجویان همواره به «منش» استاد نگاه می‌کنند، می‌افزاید: «در پزشکی ما فقط درس نمی‌دهیم؛ ما با نحوه برخوردمان با بیمار، با احترام‌مان به پرستار و با مدیریت‌مان در بخش در حال درس دادن هستیم. اساتید جوان باید بدانند که در برابر چشمان کنجکاو دانشجو، آن‌ها یک رول‌مدل یا الگوی کامل از حرفه‌ای‌گری (Professionalism) هستند. اگر می‌خواهیم سطح سلامت جامعه بالا برود، ابتدا باید سطح منش آموزشی‌مان را ارتقا دهیم.»