پایگاه خبری وبدا

متخصص داخلی و فوق تخصص نفرولوژی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه بسیاری از بیماری‌های کلیه در مراحل اولیه بدون علامت هستند، گفت: انجام آزمایش‌های ساده‌ای مانند بررسی ادرار و سنجش کراتینین می‌تواند از پیشرفت بیماری و رسیدن به مرحله دیالیز پیشگیری کند.

دکتر عباسعلی زراعتی در گفتگو با وب دا با اشاره به علائم شایع بیماری‌های کلیوی اظهار کرد: ورم اندام‌ها به‌ویژه اطراف چشم و پاها، تغییر در حجم و رنگ ادرار، خستگی، کاهش اشتها و افزایش فشار خون از مهم‌ترین نشانه‌های هشداردهنده هستند. ورم ناشی از بیماری کلیوی معمولاً دوطرفه است و ورم یک‌طرفه اغلب منشأ کلیوی ندارد.

وی افزود: کاهش حجم ادرار به کمتر از ۴۰۰ سی‌سی در ۲۴ ساعت (الیگوری)، پرادراری، قرمز شدن ادرار به دلیل وجود خون و کدر شدن آن که می‌تواند نشانه عفونت باشد، از دیگر علائم مهم اختلال عملکرد کلیه است و در چنین شرایطی مراجعه سریع به متخصص ضروری است.

بیماری‌های کلیوی؛ تهدیدی خاموش

فوق تخصص نفرولوژی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه مشکل اصلی بیماری‌های کلیوی، بی‌علامت بودن آنها در مراحل ابتدایی است، تصریح کرد: گاهی بیماران برای یک چکاپ ساده مراجعه می‌کنند، اما مشخص می‌شود عملکرد کلیه به مرحله پیشرفته رسیده و حتی نیاز به آمادگی برای دیالیز دارند.

به گفته وی، در برخی موارد افزایش تدریجی سموم در بدن بدون هشدار قبلی باعث بروز علائمی مانند گیجی، خواب‌آلودگی، تهوع، کاهش هوشیاری و اختلال تمرکز می‌شود و پس از آزمایش‌ها، نارسایی کلیه تشخیص داده می‌شود؛ موضوعی که اهمیت آزمایش‌های دوره‌ای را دوچندان می‌کند.

افراد پرخطر باید تحت پایش منظم باشند

دکتر زراعتی تأکید کرد: افراد دارای سابقه خانوادگی بیماری کلیوی یا دیالیز، بیماران مبتلا به دیابت و فشار خون، مبتلایان به بیماری‌های مزمن کبدی مانند هپاتیت، بیماری‌های ریوی، سرطان‌ها، عفونت‌های مزمن یا HIV در گروه‌های پرخطر قرار دارند و باید به‌طور منظم آزمایش ادرار، کراتینین و کنترل فشار خون انجام دهند.

وی چاقی و تولد با وزن بسیار پایین را نیز از عوامل مؤثر بر افزایش خطر بیماری‌های کلیوی در بزرگسالی دانست و افزود: در بسیاری از موارد، ارزیابی اولیه با یک آزمایش ساده ادرار و سنجش کراتینین امکان‌پذیر است و در صورت نیاز، سونوگرافی برای بررسی ساختار کلیه توصیه می‌شود.

کراتینین؛ شاخص مهم عملکرد کلیه

این عضو هیأت علمی دانشگاه درباره شاخص‌های آزمایشگاهی گفت: کلیه‌ها وظیفه دفع موادی مانند اوره و کراتینین را بر عهده دارند و افزایش این مواد در خون می‌تواند نشانه اختلال عملکرد کلیه باشد. حد طبیعی کراتینین در خانم‌ها کمتر از ۱ و در آقایان کمتر از ۱.۳ میلی‌گرم در دسی‌لیتر است و افزایش مداوم آن نیازمند بررسی دقیق‌تر است.

وی افزود: کم‌آبی ناشی از اسهال شدید، استفراغ طولانی‌مدت یا خونریزی می‌تواند موجب افزایش کراتینین شود. همچنین مصرف بی‌رویه و خودسرانه مسکن‌هایی مانند ناپروکسن، پیروکسیکام و دیکلوفناک، به‌ویژه در شرایط کم‌آبی، خطر آسیب حاد کلیه و حتی نارسایی را افزایش می‌دهد؛ بنابراین به‌ویژه سالمندان و بیماران زمینه‌ای باید از مصرف خودسرانه این داروها خودداری کنند.

اهمیت بررسی آلبومین ادرار در دیابت

دکتر زراعتی با اشاره به نقش آزمایش آلبومین ادرار در بیماران دیابتی گفت: در دیابت نوع ۲، از زمان تشخیص بیماری باید بررسی آلبومین ادرار آغاز شود، زیرا آسیب کلیه ممکن است از همان ابتدا شروع شود. در دیابت نوع ۱ نیز معمولاً پنج سال پس از ابتلا این بررسی توصیه می‌شود. تشخیص زودهنگام دفع آلبومین می‌تواند از پیشرفت نارسایی کلیه جلوگیری کند.

وی افزود: حتی در صورت طبیعی بودن کراتینین، وجود خون، پروتئین یا گلبول سفید در ادرار می‌تواند نشانه بیماری باشد و نباید نادیده گرفته شود.

نقش تصویربرداری و تشخیص صحیح دردهای پهلو

این استاد نفرولوژی درباره نقش سونوگرافی گفت: برخی بیماری‌ها مانند سنگ، تومور یا کیست‌های کلیه در سونوگرافی قابل تشخیص هستند. کیست‌های ساده معمولاً خوش‌خیم‌اند، اما در بیماری‌های ارثی مانند کلیه پلی‌کیستیک که هر دو کلیه را درگیر می‌کند، احتمال نارسایی از حدود ۳۰ سالگی وجود دارد و این بیماران نیازمند پیگیری دقیق هستند.

وی همچنین خاطرنشان کرد: همه دردهای پهلو منشأ کلیوی ندارند و ممکن است ناشی از مشکلات عضلانی یا دیسک کمر باشند. در موارد درد شدید یک‌طرفه که سونوگرافی طبیعی است، سی‌تی‌اسکن بدون ماده حاجب می‌تواند وجود سنگ را مشخص کند که اغلب با خون در ادرار همراه است.

پیشگیری؛ کلید حفظ سلامت کلیه‌ها

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در جمع‌بندی گفت: تشخیص اولیه بیماری‌های کلیوی با آزمایش‌های ساده‌ای مانند بررسی ادرار، اوره و کراتینین امکان‌پذیر است و در صورت مشاهده علائمی مانند ورم، تغییرات ادراری، خستگی و بی‌اشتهایی باید بدون تأخیر به پزشک مراجعه شود. تشخیص زودهنگام و پیگیری منظم می‌تواند از پیشرفت بیماری، عوارض جدّی و در نهایت نیاز به دیالیز پیشگیری کند.