پزشکی

فوق‌تخصص جراحی کبد، پانکراس، مجاری صفراوی و پیوند اعضا و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: کبد چرب درمان قطعی ندارد و سه اصل پیشگیری شامل کاهش وزن، فعالیت بدنی منظم و رژیم غذایی سالم بسیار حیاتی‌اند.

دکتر کیارش اشرف‌زاده در گفت‌وگو با وب‌دا با بیان اینکه کبد از حیاتی‌ترین اعضای بدن است که وظایف مهمی همچون پالایش مواد مضر، ذخیره ویتامین‌ها و مواد معدنی، تنظیم هورمون‌ها و متابولیسم را بر عهده دارد خاطر نشان کرد: ابتلا به کبد چرب نتیجه سبک زندگی ناسالم است و اصلاح الگوهای زندگی، غربالگری و پیشگیری می تواند در پیشگیری و کنترل این بیماری موثر باشد.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد بهترین راهکار را فعالیت منظم ورزشی دانست و توضیح داد: ۳۰ دقیقه فعالیت روزانه به مدت پنج تا شش روز در هفته – معادل ۱۵۰ تا ۲۴۰ دقیقه – می‌تواند ضربان قلب را ۱۰ تا ۲۰ درصد بالاتر از حالت استراحت ببرد و در پیشگیری از کبد چرب مؤثر باشد. پیاده‌روی، شنا، دویدن و ورزش‌های هوازی در کنار تمرینات قدرتی بهترین انتخاب هستند.

به گفته این متخصص، کبد چرب در سونوگرافی به سه گرید تقسیم می‌شود و هرچه گرید بالاتر باشد، تجمع چربی بیشتری در کبد وجود دارد. او افزود: کبد چرب غیرالتهابی و التهابی دو نوع اصلی بیماری هستند. نوع التهابی مرحله پیشرفته‌تر و پرخطرتر است. بالا بودن آنزیم‌های کبدی در سنین ۴۰ تا ۶۰ سالگی اغلب به کبد چرب مربوط می‌شود، هرچند در کودکان ۱۰ ساله هم دیده شده است.

دکتر اشرف‌زاده توضیح داد: دیابت نوع دو و مقاومت به انسولین می‌توانند باعث تشدید کبد چرب شوند و برعکس، کبد چرب نیز این مقاومت را تقویت می‌کند. اگر یک فرد از اعضای خانواده دچار کبد چرب با گرید بالا باشد، سایر اعضا نیز باید غربالگری شوند، زیرا علاوه بر عوامل ژنتیکی، سبک زندگی مشترک نقش مهمی در ابتلا دارد.

این فوق‌تخصص هشدار داد: کبد چرب می‌تواند به سیروز، نارسایی کبدی و نهایتاً پیوند کبد منجر شود؛ جراحی سنگین و پرهزینه‌ای که بیمار را تا پایان عمر ناگزیر به مصرف داروهای تضعیف‌کننده سیستم ایمنی می‌کند.

وی گفت: بر اساس پژوهش های انجام شده، فعالیت فیزیکی منظم علاوه بر بهبود کیفیت زندگی، باعث کاهش مقاومت به انسولین و کاهش مرگ‌ومیر ناشی از سندروم متابولیک و کبد چرب شده است؛ حتی جدا از بیماریهایی قلبی و عروقی  که یکی از فاکتورهای مهم مرگ و میر است اما سبک زندگی با فعالیت فیزیکی منظم ریسک ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی را کاهش داد حتی در افرادی که سابقه بیماری قلبی عروقی نداشتند نیز کیفیت عمر را افزایش داد.

استاد گروه ژنتیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به نقش ازدواج‌های فامیلی در بروز بیماری‌های ژنتیکی تأکید کرد: در برخی مناطق کشور تا ۴۲ درصد ازدواج‌ها فامیلی است و خطر بروز بیماری‌های ژنتیکی در این ازدواج‌ها تا شش برابر بیش از ازدواج‌های غیرفامیلی برآورد می‌شود.

دکتر محمد رضا عباس زادگان در گفتگو با وب دا خاطر نشان کرد: با انجام مشاوره‌های دقیق و بررسی ژنتیکی می‌توان پیش از بارداری میزان ریسک را مشخص کرد و در هفته دوازدهم یا پانزدهم بارداری از طریق نمونه‌گیری از جنین، سلامت او را بررسی نمود.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تصریح کرد: اگرچه والدین از نظر ظاهری سالم‌اند، اما در صورت ناقل بودن ژن‌های مغلوب بیماری، در هر بارداری ۲۵ درصد احتمال تولد فرزند مبتلا وجود دارد. در چنین شرایطی، مشاوره ژنتیک به زوجین کمک می‌کند تا در صورت ابتلای جنین، تصمیم آگاهانه در چارچوب شرع و قانون اتخاذ کنند.

استاد ژنتیک پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به پیشرفت‌های چشمگیر علم ژنتیک در دهه‌های اخیر گفت: از سال ۲۰۰۳ و با پایان پروژه ژنوم انسان، رمزهای ژنتیکی بشر رمزگشایی شد و از میان حدود ۲۲ هزار ژن انسانی، بسیاری از ژن‌ها به‌درستی شناسایی شده‌اند.

دکتر عباس‌زادگان در افزود: امروز می‌توانیم پیش از ازدواج یا بارداری، حتی در میان زوج‌های دارای نسبت فامیلی، تشخیص دهیم که آیا ناقل بیماری ژنتیکی هستند یا خیر. در صورت وجود جهش مشترک، با استفاده از روش‌های تشخیص پیش از تولد (PND) یا پیش از لانه‌گزینی (PGD)، می‌توان تولد فرزند سالم را تضمین کرد.

این استاد دانشگاه در ادامه افزود: در صورتی که والدین تمایل به سقط جنین نداشته باشند، می‌توانند از روش لقاح خارج از رحم (IVF) استفاده کنند. در این روش سه روز پس از لقاح، یک سلول از جنین جدا و بررسی ژنتیکی انجام می‌شود تا تنها جنین سالم در رحم مادر کاشته شود.

وی تصریح کرد: این روش علاوه بر اطمینان از سلامت ژنتیکی، در موارد خاص برای تعیین جنسیت یا پیشگیری از چندقلویی نیز کاربرد دارد و هم‌اکنون در مراکز تخصصی مشهد قابل انجام است.

دکتر عباس‌زادگان با اشاره به اهمیت غربالگری‌های دوران بارداری اظهار کرد: غربالگری‌های ژنتیکی از مؤثرترین ابزارهای پزشکی برای تضمین سلامت مادر و جنین هستند و با تأییدیه‌های بین‌المللی مانند FDA و CE اروپا، در کشور نیز به‌طور کامل قابل اجرا می‌باشند.

وی توضیح داد: این آزمایش‌ها برای شناسایی سندرم‌های ژنتیکی مانند سندرم داون کاربرد دارند. در این بیماری، به جای ۴۶ کروموزوم طبیعی، فرد دارای ۴۷ کروموزوم است که ناشی از وجود یک نسخه اضافه از کروموزوم ۲۱ است.

او افزود: در حدود ۹۶ درصد موارد، سندرم داون به‌صورت تصادفی رخ می‌دهد و از والدین منتقل نمی‌شود. در هفته دوازدهم بارداری با سونوگرافی NT و اندازه‌گیری مایع پشت گردن جنین، می‌توان ریسک ابتلا را برآورد کرد و در صورت بالا بودن ریسک (بیش از ۱ در ۲۵۰)، نمونه‌گیری از جنین برای تأیید قطعی انجام می‌شود.

دکتر عباس‌زادگان خاطرنشان کرد: این آزمایش‌ها کاملاً بی‌خطر هستند و هیچ تأثیری بر جنین ندارند؛ هدف اصلی، تشخیص زودهنگام و پیشگیری از تولد نوزاد مبتلاست.وی افزود: غربالگری معمولاً در دو مرحله ـ هفته ۱۲ و سپس هفته ۱۵ تا ۱۶ بارداری ـ انجام می‌شود و در صورت نتایج مشکوک، بررسی‌های ژنتیکی دقیق‌تر ضرورت دارد.

دکتر عباس‌زادگان افزود: مشاوره ژنتیک پیش از ازدواج و بارداری برای همه زوج‌ها ـ به‌ویژه ازدواج‌های فامیلی ـ ضروری است. استفاده از فناوری‌های PGD و PND تضمینی برای تولد نسل سالم و آینده‌ای بدون بیماری‌های ژنتیکی خواهد بود.

وی در پایان خاطرنشان کرد: ابزارهای علمی نوین مانند CVS، NIPT و غربالگری NT باید در نظام سلامت کشور تثبیت و تحت پوشش بیمه قرار گیرند. هماهنگی میان علم پزشکی، شرع و قانون، مسیر تحقق جامعه‌ای با جمعیت سالم را هموار می‌کند.

عضو هیأت علمی گروه اطفال دانشگاه علوم پزشکی مشهد عفونت‌های ویروسی را شایع‌ترین نوع عفونت در سراسر جهان برشمرد و گفت: در فصل پاییز و زمستان، ویروس سرماخوردگی به‌عنوان رایج‌ترین عامل عفونت تنفسی شناخته می‌شود و بطور معمول ۱۶۰ نوع ویروس مختلف می‌توانند عامل سرماخوردگی باشند.

دکتر عبدالکریم حامدی در گفتگو با وب دا با اشاره به شیوع عفونت های ویروسی و بویژه سرماخوردگی در فصل سرما گفت: مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک نه تنها کمکی به درمان سرماخوردگی نمی‌کند، بلکه می‌تواند روند بهبودی را طولانی‌تر سازد.

وی در خصوص آمار شیوع بیماری سرماخوردگی در بین اطفال و بزرگسالان هم گفت: کودکان معمولاً بین ۶ تا ۸ بار در این فصل‌ها به سرماخوردگی مبتلا می‌شوند، در حالی‌که والدین آنها ممکن است ۳ تا ۵ بار دچار این بیماری شوند.

دکتر حامدی بر این نکته نیز تأکید کرد که درمان سرماخوردگی اغلب خودبه‌خود و بدون نیاز به اقدامات درمانی خاصی صورت می‌گیرد و برای مدیریت علائم، تنها در صورت تب بالا می‌توان از استامینوفن استفاده کرد. همچنین، برای رفع گرفتگی بینی در کودکان خردسال که می‌تواند منجر به مشکلات تغذیه‌ای و بی‌قراری شود، استفاده از اسپری مخصوص کلوسیوم (هر ۶ تا ۸ ساعت برای زیر دو سال) یا تمیز کردن ملایم بینی با گوش‌پاک‌کن توصیه می‌شود.

متخصص بیماریهای اطفال بر پرهیز از مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها تأکید و عوارض استفاده نادرست از آن‌ها را شامل مقاومت بدن به آنتی‌بیوتیک‌ها: که سبب شدت بیماری یا کندی روند درمان در عفونت‌های بعدی می‌شود. طولانی‌تر شدن دوره بیماری: سرماخوردگی عادی که باید ۲ تا ۳ روز طول بکشد، با مصرف آنتی‌بیوتیک ممکن است تا ۸ روز ادامه یابد.ایجاد مشکلات جانبی: نظیر اسهال یا ظهور ضایعات پوستی که وضعیت عمومی بیمار را وخیم‌تر می‌کند.

عضو هیأت علمی گروه اطفال دانشگاه علوم پزشکی مشهد، همچنین گفت: از میان انواع ویروس‌های عامل سرماخوردگی، چهار گروه اصلی شامل راینوویروس، ویروس آنفولانزا، ویروس کرونا و آدنوویروس اهمیت بیشتری دارند. ضمن آنکه علائم این عفونت‌ها مشابه بوده و شامل تب، گلودرد، سوزش گلو و بینی، سرفه، قرمزی چشم‌ها (کانژکتیویت)، ترشح بینی، گرفتگی صدا و گرفتگی بینی است.

دکتر حامدی خاطرنشان کرد: داروهای ضدالتهاب مانند آسپرین یا ایبوپروفن نباید برای کودکان استفاده شود، زیرا ممکن است با تداخل در سیستم ایمنی، مانع از دفاع طبیعی بدن شوند.

متخصص ارتوپدی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اینکه درد لگن در سنین سالمندی می‌تواند ناشی از آرتروز یا صدمات استخوان دنبالچه باشد، گفت:درمان این عارضه معمولاً ترکیبی از دارو، فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی است و تشخیص دقیق آن از طریق بررسی کامل نواحی کمری و لگنی انجام می‌شود.

دکتر حمید فرزادفردر گفتگو با وب دا خاطر نشان کرد: بین هر دو مهره دیسکی غضروفی قرار دارد که مانند یک فنر طبیعی، فشارهای واردشده را جذب می‌کند. در حاشیه مهره‌ها نیز فضاهایی برای خروج اعصاب نخاعی وجود دارد؛ عصب‌های گردنی به اندام فوقانی و عصب‌های کمری به پاها عصب‌رسانی دارند، بنابراین هرگونه آسیب یا لغزش مهره می‌تواند موجب درد، بی‌حسی یا ضعف در اندام‌ها شود.

وی مهم‌ترین وظیفه ستون فقرات، حفظ تعادل، ایجاد پایداری و تشکیل کانالی محافظ برای نخاع است تا پیام‌های عصبی از مغز به اندام‌ها منتقل شود. مهره‌ها از طریق مفاصل و دیسک‌های بین‌مهره‌ای با یکدیگر در ارتباط هستند و این ساختار، ضمن حفظ استحکام، امکان خم شدن، چرخش و حرکت جانبی را فراهم می‌سازد.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت رعایت وضعیت بدن در فعالیت‌های روزمره گفت: ایستادن طولانی، نشستن نادرست و بی‌توجهی به زمان‌های استراحت از مهم‌ترین عوامل بروز آرتروز و دیسک کمری در بزرگسالان محسوب می‌شود.

دکتر فرزادفراظهار کرد:به دلیل راست‌قامتی انسان، ساختار ستون فقرات بسیار ظریف و حساس است. ستون فقرات از جمجمه آغاز و پس از عبور از هفت مهره گردنی، دوازده مهره پشتی، پنج مهره کمری و پنج مهره لگنی تا انتهای بدن امتداد می‌یابد.

وی افزود:برخلاف تصور عمومی، نوعی از کمردردها ماهیت التهابی دارد و معمولاً در سنین ۱۵ تا ۳۰ سال بروز می‌کند. این نوع دردها هنگام استراحت تشدید شده و با تحرک کاهش می‌یابد، بنابراین مراجعه به پزشک برای بررسی زمینه‌های ایمنی و ژنتیکی ضروری است.

دکتر فرزادفر توصیه کرد:افراد باید پس از هر ۴۵ تا ۵۰ دقیقه فعالیت مداوم ایستاده، دست‌کم ۱۰ دقیقه در وضعیت درازکش استراحت کنند تا فشار عمودی از روی مفاصل و دیسک‌ها کاهش یابد.

وی با تأکید بر اهمیت رعایت اصول صحیح نشستن افزود:در حالت نشسته، زانوها باید هم‌سطح یا کمی بالاتر از لگن قرار گیرند و گودی کمر با تکیه‌گاه پر شود. انجام ورزش‌های سبک و منظم مانند پیاده‌روی، شنا و نرمش‌های کششی، همچنین پرهیز از حمل بار سنگین و حرکات ناگهانی در حفظ سلامت ستون فقرات مؤثر است.

عضو هیأت علمی دانشگاه تصریح کرد:مفاصل تحتانی کمر بیشترین وزن بدن را تحمل می‌کنند، بنابراین ایستادن طولانی بدون استراحت باعث افزایش احتمال آرتروز و تخریب تدریجی دیسک‌ها می‌شود. استراحت افقی به احیای عملکرد عضلات و کاهش فشارهای فیزیکی کمک می‌کند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: ستون فقرات محور اصلی پایداری بدن است و باید با رعایت اصول زندگی سالم از آن مراقبت کرد. بسیاری از بیماری‌های کمری نتیجه‌ی فرسایش تدریجی و فشارهای مداوم‌اند؛ درحالی‌که کمردردهای التهابی در جوانان با تشخیص زودهنگام، فیزیوتراپی، کنترل وزن و اصلاح الگوهای حرکتی قابل درمان و پیشگیری هستند.