دانش

گروهی از محققان دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در یک مطالعه کوهورت و با استفاده از داده‌های 213 نوزاد نارس، دریافتند که تحمل تغذیه در نوزادان تغذیه شده با شیر مادر و شیر اهدایی بیشتر است.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفتگو با وب دا، ضمن اشاره به انتخاب طرح مطالعاتی" بررسی مقایسه ای تأثیر تغذیه با شیر مادر، شیر اهدایی و فرمولا بر تحمل تغذیه و وزن گیری نوزادان نارس"، به عنوان یکی از پژوهش های برتر دانشگاه گفت: نتایج این تحقیق نشان می دهد که تغذیه  با شیر مادر و بعد از آن، شیر اهدایی می تواند جزو اولویت‌های مراقبت‌های بهداشتی نوزادان نارس قرار گیرد.

دکتر منیره رمضانی، استاد گروه پرستاری کودکان و مراقبتهای ویژه نوزادان دانشکده پرستاری و مامایی و پژوهشگر برتر دانشگاه در سال 1403 که پژوهش های متعددی را در حوزه کودکان و نوزادان به سرانجام رسانده و نتایج اکثر این مطالعات در مجلات معتبر بین المللی منتشر شده ، در توضیح فرایند انجام طرح پژوهشی "بررسی مقایسه ای تأثیر تغذیه با شیر اهدایی، شیر مادر و فرمولا بر تحمل تغذیه و وزن گیری نوزادان نارس" گفت: این طرح مطالعاتی، پایان نامه یکی از دانشجویان ایشان در مقطع کارشناسی ارشد می باشد که با همکاری خانم نسرین طهماسبی، دکتر محمد حیدرزاده و دکتر جمشید جمالی انجام شده است.

استاد دانشکده پرستاری و مامایی در خصوص دلیل انتخاب این موضوع جهت پژوهش یاد شده گفت:  سالانه حدود 15 میلیون نوزاد نارس در سراسر جهان متولد می شوند و شیوع جهانی تولد زودرس حدود 11 درصد است، در همین راستا نوزادان نارس در معرض خطراتی از جمله نارسایی رشد، تأخیر در رشد و انتروکولیت نکروزان هستند و لذا مراقبت تغذیه ای، بررسی شاخصهای رشد و حمایت از رشد بهینه مغز در نوزادان نارس حایز اهمیت است.

وی ادامه داد: در این خصوص، تغذیه با شیر انسان فوایدی را برای نوزادان نارس از جمله تسریع بلوغ روده و کاهش میزان عفونت فراهم و هنگامی که شیر مادر به مقدار کافی و یا در دسترس نباشد، شیر اهدایی و شیر خشک، به عنوان منابع غذایی جایگزین مد نظر هستند. همچنین در دهه اخیر، در صورتی که شیر خود مادر (MOM) در دسترس نباشد، استفاده از شیر انسانی اهداکننده پاستوریزه (DHM) جهت نوزادان بویژه نوزاد VLBW در سراسر جهان توصیه شده است. اما مزایای شیر اهدایی نسبت به شیر خشک تعریف نشده است و لذا نگرانی های مادران در رابطه با تأثیرات استفاده از شیر اهدایی، بر تمایل ایشان نسبت به استفاده از آن برای نوزادشان مؤثر است.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در خصوص فرایند اجرای این مطالعه اظهار کرد: این پژوهش، یک مطالعه کوهورت موازی آینده‌نگر بود و 213 نوزاد نارس بستری در بخشهای مراقبت ویژه نوزادان در 3 گروه: شیر مادر، شیر اهدایی و فرمولا تحت مطالعه قرار گرفتند و بطور کلی، نتایج مطالعه حاضر بیانگر آن بود که تحمل تغذیه در نوزادان تغذیه شده با شیر مادر و شیر اهدایی نسبت به فرمولا بیشتر است.

دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد در جمع بندی سخنان خود گفت: این پژوهش با هدف کلی مقایسه تأثیر تغذیه با شیر مادر، شیر اهدایی و فرمولا بر تحمل تغذیه و وزن‌گیری نوزادان نارس توانست فرضیه‌های تداوم تغذیه با شیر مادر و شیر اهدایی را از طریق افزایش تحمل تغذیه در نوزادان نارس تقویت نماید. لذا تغذیه با شیر مادر و شیر اهدایی به عنوان یکی از روش‌های مراقبتی و حمایتی بسیار کارآمد می‌تواند مادرانی را که تجربۀ تولد نوزاد نارس دارند و دچار سردرگمی در انتخاب نوع تغذیۀ نوزاد خود می‌شوند را مورد حمایت قرار داده و در بالا رفتن قدرت انتخاب نوع تغذیه مؤثر باشد. همچنین با توجه به این‌که در کشور ما بانک‌های شیر مادر بسیار محدود است و بسیاری از مادران اطلاعی از وجود بانک شیر و مزیت‌های استفاده از شیر اهدایی ندارند، خانواده حین بستری نوزاد نارس دچار چالش‌هایی در رابطه با عوارض نارسی و عدم تحمل تغذیه نوزاد می‌شود که این موضوع باعث بیشتر شدن زمان بستری، عدم موفقیت در شیردهی و افزایش احتمال بروز عوارض در نوزاد می‌شود.

استاد دانشکده پرستاری و مامایی اضافه کرد: با توجه به این نتایج توصیه می‌شود که تغذیه با شیر مادر و بعد از آن، شیر اهدایی جزو اولویت‌های مراقبت‌های بهداشتی نوزادان نارس قرار گیرد و در خصوص وزن‌گیری نوزادان نارس نیز، به نظر می‌رسد با توجه به اثرات و فواید چشمگیر شیر مادر برای نوزادان، با افزودن غنی کننده‌ها به شیر انسانی، به وزن‌گیری مطلوب در نوزادان نارس دسترسی حاصل نمود.

دانشجوی دکترای دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با اشاره به موضوع پایان نامه ‌ی خود گفت: طراحی یک رجیستری دقیق و یکپارچه می‌تواند به ایجاد سیستم‌های پشتیبان تصمیم و هوش مصنوعی کمک و از اتلاف هزینه‌ها و زمان در درمان‌های غیرمؤثر جلوگیری کند.
سید فاطمه موسوی بایگی که پایان نامه مقطع دکترای خود را با عنوان «طراحی و ارزیابی مجموعه حداقل داده و فرهنگ داده برای رجیستری توانبخشی سرپایی» نگارش کرده است در گفتگو با وبدا، پیرامون جزئیات تحقیق خود اظهار کرد: پژوهش فوق با هدف طراحی یک زیرساخت یکپارچه برای جمع‌آوری داده‌های توانبخشی در مراکز درمانی کشور و ارتقاء کیفیت تصمیم‌گیری‌های درمانی، انجام شده و این پروژه که با همکاری متخصصان حوزه‌های مختلف توانبخشی و فناوری اطلاعات سلامت پیش رفته، می‌تواند به بهبود فرآیندهای درمانی و کاهش هزینه‌ها در بخش سلامت کشور کمک کند.

وی ادامه داد: سازمان بهداشت جهانی توصیه کرده است که تا سال 2030، باید سیستم‌های اطلاعات بیمارستانی با سیستم‌های اطلاعات توانبخشی یکپارچه شوند. یکی از مشکلات اصلی که در حال حاضر در کشور ما وجود دارد،  این است که سیستم‌های اطلاعات بیمارستانی هیچ‌گونه اطلاعاتی در مورد توانبخشی جمع‌آوری نمی‌کنند. این در حالی است که کشورهای توسعه‌یافته مانند ایالات متحده، استرالیا و کانادا ده‌ها سال قبل سیستم‌های اطلاعات توانبخشی خود را طراحی کرده‌اند و در حال حاضر اطلاعات جمع‌آوری‌شده در این سیستم‌ها را به فروش می‌گذارند و از این راه برای کشورهای خود درآمدزایی می‌کنند.

سید فاطمه موسوی بایگی تصریح کرد :در این پایان‌نامه، ابتدا قصد طراحی یک رجیستری را نداشتیم،  بلکه هدف ما طراحی مجموعه حداقل داده و فرهنگ داده بود. اما با پیشرفت‌های خوبی که داشتیم، طراحی رجیستری نیز انجام شد.

وی اضافه کرد: رجیستری‌ها در واقع سیستم‌های ثبت اطلاعات سلامت هستند که اطلاعات بیماران از زمان ورود به بیمارستان یا مرکز درمانی تا زمان مراجعه به منزل جمع‌آوری می‌شود. این اطلاعات برای فالوآپ‌های بعدی استفاده می‌شود و می‌توانیم بررسی کنیم که آیا درمان انجام‌شده نتایج مورد نظر را داشته یا خیر.

دانشجوی دکترای دانشگاه علوم پزشکی مشهد همچنین گفت: سیستم‌های اطلاعات بیمارستانی معمولا تنها اطلاعات بالینی بیماران را ثبت می‌کنند، اما رجیستری‌ها اطلاعات بیشتری را برای پیگیری در آینده جمع‌آوری می‌کنند. برای مثال، در سیستم‌های رجیستری، می‌توانیم بررسی کنیم که آیا درمان انجام‌شده برای فرد با ویژگی‌های خاصی مانند تاریخچه بیماری یا عوامل خطر خاص مؤثر بوده است یا خیر.

موسوی بایگی یادآوری کرد: در این پایان‌نامه، ما ابتدا مجموعه حداقل داده‌ها را طراحی کردیم. این مجموعه شامل اطلاعاتی است که باید جمع‌آوری شوند، مانند فشار خون، تاریخچه بیمار و سایر فاکتورها. سپس در فرهنگ داده، نحوه جمع‌آوری این داده‌ها را مشخص کردیم، به‌طور مثال، فشار خون باید با چه وسیله‌ای، توسط چه فردی و با چه پارامترهایی اندازه‌گیری شود و در گام بعدی، با انجام مرورهای هدفمند در سطح ملی و بین‌المللی، اطلاعات موجود را جمع‌آوری کرده و یک پرسش‌نامه طراحی کردیم. پس از آن، با استفاده از تکنیک دلفی و مشورت با متخصصان حوزه‌های مختلف، از جمله گفتار درمانی، شنوایی‌شناسی، فیزیوتراپی و مدیریت اطلاعات سلامت، مجموعه حداقل داده و فرهنگ داده را طراحی کردیم و در نهایت، با استفاده از زیرساخت سیستم تحقیقات سلامت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، رجیستری توانبخشی سرپایی را طراحی کردیم. این سیستم امکان جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت یکپارچه در مراکز توانبخشی را فراهم می‌کند.

دانشجوی دکترای دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: این پایان‌نامه توانست من را در زمینه‌های مختلف توانبخشی و طراحی سیستم‌های اطلاعاتی توانبخشی با چالش‌ها و مقالات متعددی آشنا کند. طراحی یک رجیستری دقیق و یکپارچه می‌تواند به ایجاد سیستم‌های پشتیبان تصمیم و هوش مصنوعی کمک کند و از اتلاف هزینه‌ها و زمان در درمان‌های غیرمؤثر جلوگیری کند و در نهایت، این پایان‌نامه می‌تواند به گسترش سیستم‌های اطلاعات توانبخشی در سطوح مختلف (سرپایی، بستری، حاد و تحت حاد) کمک کند و به تحقق هدف سازمان بهداشت جهانی برای طراحی سیستم‌های اطلاعاتی یکپارچه منجر شود.

وی در پایان گفت: از اساتید محترم راهنما و مشاور این پایان‌نامه، جناب آقای دکتر خلیل کیمیافر، سرکار خانم دکتر معصومه سرباز و جناب آقای دکتر داوود سبحانی‌راد، کمال تشکر را دارم که راهنمایی‌های شایانی در انجام این پروژه به من ارائه دادند. همچنین افتخار دارم که در دانشگاه علوم پزشکی مشهد، که دو بار در سطح کشور رتبه اول را در زمینه طراحی رجیستری‌ها کسب کرده است، این کار را انجام داده‌ام.

استاد گروه آموزش پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اجرای طرح تحقیقاتی " بررسی تأثیر آموزش خود مراقبتی بر سواد سلامت سالمندان مبتلا به فشار خون" گفت: این تحقیق از جمله طرح های پژوهشی کاربردی در راستای پیشگیری از عوارض فشار خون ویژه سالمندان است که به همت اساتید و پژوهشگران گروه آموزش پزشکی اجرایی گردیده است.

دکتر سید مسعود  حسینی در گفتگو با وبدا، نقش اساسی آموزش جامعه نگر در نظام سلامت ارتقاء شاخص های سلامت را در بین همه اقشار جامعه و افزایش آگاهی افراد در مورد بیماریها و راه های کاهش عوارض و مشکلات وابسته به آنهاست مهم دانست و افزود: عمده هدف ما از اجرای این طرح تعیین تأثیر آموزش خودمراقبتی بر سواد سلامت سالمندانی بود که مبتلا به فشار خون بالا هستند و گاهی خودشان هم  مطلع نیستند و این فشار خون بالا می تواند عوارض جدی بر سلامت آنان مانند مشکلات کلیوی، مغزی، قلبی و چشمی داشته باشد و شاخص ارتقاء آگاهی آنان می تواند در موضوع سواد سلامت تجلّی یابد.

وی افزود:  برنامه خودمراقبتی مبتنی بر دستورالعملهای وزارت بهداشت، درمان آموزش پزشکی در بازه زمانی مشخص برای گروه هدف که حدود 60 نفر از سالمندان  مبتلا به فشار خون تحت پوشش نظام سلامت بودند،  اجرایی  شد و آموزش های لازم ارائه گردید و پس از مدتی  با استفاده از پرسش نامه، سواد سلامت سالمندان مورد ارزیابی قرار گرفت و داده های مرتبط استخراج و تحلیلهای آماری لازم انجام شد. یافته ها حاکی از این بود که سواد سلامت سالمندان گروه مورد بررسی در مقایسه با گروه کنترل که صرفاً تحت آموزش و مراقبتهای مرسوم مراکز بهداشتی قرار گرفته بودند تفاوت قابل ملاحظه ای داشت.

دکتر حسینی خاطرنشان کرد: چنین برنامه هایی اگر به صورت گسترده در سطح مراکز خدمات جامع سلامت اجرایی گردد قطعاً با ارتقای شاخص های سلامت، کمک قابل توجهی در کاهش عوارض بیماریها و انطباق بهتر افراد با شرایط پیش آمده خواهد کرد.

گفتنی است؛ مطالعه بررسی سلامت سالمندان با کد 981269 در زمره طرحهای پژوهشی پایان یافته در دانشگاه علوم پزشکی مشهد است که نتایج آن برای عموم مردم قابل انتشار و استفاده است.

مرضیه راعی مهنه ، متولد تیر ماه سال 1376 ، دانشجوی مقطع دکترای دانشگاه علوم پزشکی مشهد، یکی از دانشجویان برتر حوزه پژوهش است که به سبب نگارش مقالات علمی و چاپ شماری از آنها در مجلات و ژورنال های معتبر در سال 1403 به عنوان دانشجوی پژوهشی برتر دانشکده معرفی و مورد تقدیر قرار گرفت، اما آنچه که دلیل مصاحبه پایگاه خبری وب دا با این دانشجوی پرتلاش قرار گرفت، طراحی و ساخت یک برنامه کاربردی (اپلیکیشن ) در حوزه پزشکی است که به عنوان پایان نامه کارشناسی ارشد خانم راعی مهنه ارائه و مورد تأیید قرار گرفته است، در ادامه شرح گفتگوی وبدا با این دانشجوی برتر علمی را می خوانید:

وب دا:  ضمن سپاس از حضور شما در این گفتگو،  لطفاً بیوگرافی مختصری از خود عنوان بفرمایید؟

من تحصیلات مقطع متوسطه را، دردبیرستان فرزانگان در رشته ی علوم تجربی تحصیل کردم و قبل از کنکور با تحقیقاتی که انجام دادم با رشته ی فناوری اطلاعات سلامت آشنا شدم و بعد از آزمون کنکور در همین رشته در دانشگاه علوم پزشکی وارستگان مشهد پذیرفته شدم.

فارغ از التحصیلی من با همه گیری کرونا در یک زمان رخ داد و یک وقفه یکساله ایجاد شد، البته این امر مرا در ادامه تحصیل متوقف نکرد و بعد از این یک سال، در مقطع ارشد دانشگاه علوم پزشکی مشهد در رشته ی فناوری اطلاعات سلامت با رتبه ی 6 پذیرفته شدم و علاقه من به این رشته سبب شد، در کنکور دکتری هم شرکت کرده و با رتبه دو، در رشته مدیریت اطلاعات سلامت دانشگاه علوم پزشکی پذیرفته شوم و اکنون دانشجوی ترم یک دکتری هستم.

وب دا : لطفاً در مورد انتخاب رشته فناوری اطلاعات سلامت مختصری توضیح بفرمایید؟

با  توجه به تحقیقات و مشاوره تحصیلی که داشتم، متوجه شدم که این رشته بازار کار خیلی خوبی دارد. در واقع این رشته ترکیبی از دو حوزه کامپیوتر و اطلاعات سلامت بود و من به هر دو حوزه علاقه مند بودم، لذا با وجود اساتید مجرب، شرکت در همایش های مختلف من مقاله نویسی را شروع کردم و چندین مقاله ارائه دادم و همین سبب شد علاقه من به این رشته بیشتر شود.

وب دا: لطفاً از فعالیت های آموزشی و پژوهشی خود توضیحاتی بیان نمایید؟

با توجه به علایق شخصی خودم سعی کردم با یادگیری از اساتید و حضور فعال در همایش ها و مقاله نویسی را در خود تقویت کنم و توانستم در مقطع کارشناسی ارشد چند طرح  ارائه دهم و چند مقاله در مجلات و ژرنال های معتبر به چاپ برسانم و بحمدالله تلاش های من به رزومه ای قوی تبدیل شد که من توانستم در سال 1403 به عنوان دانشجوی پژوهشی برتر دانشکده انتخاب شدم و جوایزی ارزنده دریافت کنم.

وب دا: لطفاً در خصوص اپلیکیشن طراحی شده توضیحی بفرمایید؟

پایان نامه من در مقطع کارشناسی ارشد بررسی تأثیر استفاده از اپلیکیشن موبایل برای مدیریت عوارض در بیماران مبتلا به سرطان پستان بود که اپلیکیشن این طرح را خودم طراحی کردم. چون یک کار RTT و مداخله ای بود من باید این را ثبت سامانه ی RCT می کردم و از RCT کشوری یک کد اخلاق و یک کد تأیید می گرفتم و به عنوان اولین کار RCT گروه ما ثبت شد .

وب دا: لطفاً برای ما از شرایط و نحوه اجرایی این طرح بفرمایید؟

تمامی مراحل این طرح از صفر تا صد توسط من انجام شد. محتوای اپلیکیشن از یک مطالعه قبلی که توسط خانم منوچهری انجام شده بود، بهره‌برداری شد و اطلاعات آن با همکاری یک گروه متخصص ( شامل رادیو انکلوژیست، متخصص مدیریت اطلاعات سلامت، متخصص انفورماتیک پزشکی و آماری زیستی) بروزرسانی گردید.

 اپلیکیشن با استفاده از زبان‌های برنامه‌نویسی جاوا اسکریپت و HTML طراحی شد. طبق نتایجی که از مطالعه ی به دست آوردیم،  درصد زیادی از بیماران مبتلا به سرطان توانسته بودند با این اپلیکیشن ارتباط برقرار کنند و از اطلاعات و توصیه های آن استفاده کنند. به صورت کلی اپلیکیشن دارای 20 تا ماژول بود که مهم ترین عوارض استفاده از شیمی درمانی را برای بیماران لیست کرده بود و افراد می توانستند وارد اپلیکیشن شوند و آنها مطالعه کنند.

 در طرف دیگر اپلیکیشن یک پنل مدیریتی بود که ادمین یا خود من می توانستم دسترسی داشته باشم. در حین استفاده از این اپلیکشن به راحتی می توانستند از طریق فضاهای مجازی و یا شماره تلفن و ایمیل با من ارتباط برقرار کنند و مشکلاتشان در میان بگذارند.

حقیقتاً کار با بیماران بسیار کار چالش زایی بود، چون بیماران سرطانی علی الخصوص خانم های جوانی هستند که با سرطان پستان درگیر هستند و دردهای زیادی را متحمل می شوند و اینکه بتوانید آن ها را مجاب به استفاده از اپلیکیشن کنید و همچنین اپلیکیشن باید دارای جذابیت هاب خاصی باشد تا بتواند مخاطب را جذب کند .

در زمان نصب اپلیکیشن  و استفاده  از آن دارای پشتیبانی فعال بود، در نهایت خروجی کار 20/87% افراد رضایت کلی داشتند و بیان کرده بودند که استفاده از این اپلیکیشن توانسته بود در کاهش اضطراب های اجتماعی، کاهش استرس و تنش های منفی که در دوران درمانشان با آن درگیر بودن، تاثیر به سزایی بگذارد و مقاله مروری کار من چاپ شد و مقاله پروتکلش هم در ISI چاپ شد.

وب دا: چه توصیه ای برای افراد علاقه مند به این رشته داریدتوضیح بفرمایید؟

این رشته دارای بخش‌های جذاب و متنوعی است. از کارهای بیمارستانی تا طراحی اپلیکیشن، برنامه‌نویسی و انجام پروژه‌های آنلاین و... این رشته فرصت‌های زیادی برای رشد دارد. با تلاش و پشتکار، به ویژه در زمینه‌های پژوهشی، می‌توانیم در این رشته تأثیرگذار باشیم. پیشنهاد می‌کنم این رشته را جدی بگیرید و برای پیشرفت‌های بیشتر در آن تلاش کنید.

سخن آخر ....

از اساتید گرامی گروه، آقای دکتر کیمیافر، خانم دکتر سرباز، دکتر معروضی و خانم دکتر معراجی که همواره مرا در این مسیر دشوار همراهی کردند و از پشتیبانی‌های بی‌دریغ آن‌ها بهره بردم، تشکر ویژه دارم.