بهداشت و پیشگیری

مدیر گروه بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اجرای ماده ۳ آئین‌نامه اجرایی پایگاه‌های تغذیه سالم در مدارس، هدف اصلی این برنامه را تأمین، حفظ و ارتقای سلامت جسمی، تغذیه‌ای، روانی و اجتماعی دانش‌آموزان عنوان کرد.

دکتر زهرا اباصلتی در گفت‌وگو با وب دا اظهار کرد: در قالب این طرح، بخشی از انرژی، پروتئین و مواد مغذی مورد نیاز برای رشد و سلامت دانش‌آموزان از طریق ارائه مواد غذایی سالم در مدارس تأمین خواهد شد.

وی افزود: جلوگیری از عرضه مواد غذایی کم‌ارزش، اصلاح الگوی تغذیه‌ای و ترویج فرهنگ تغذیه سالم در میان دانش‌آموزان، از دیگر اهداف مهم این برنامه است. این اقدام با فراهم کردن میان‌وعده‌های مناسب و در دسترس در محیط مدرسه دنبال می‌شود تا به بهبود سبک زندگی تغذیه‌ای نسل آینده کمک کند.

مدیر گروه بهبود تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر نظارت مستمر کارشناسان بهداشتی بر مواد غذایی عرضه‌شده در بوفه‌های مدارس خاطرنشان کرد: سلامت غذایی دانش‌آموزان از مهم‌ترین اولویت‌های این گروه است. به همین منظور، شرکت‌های مواد غذایی پیش از ورود به مدارس ملزم به دریافت مجوزهای لازم هستند و تنها در چارچوب دستورالعمل‌های ابلاغی اجازه فعالیت دارند.

وی تصریح کرد: در صورتی که شرکت‌های دارای مجوز، مواد غذایی خارج از دستورالعمل ارائه کنند، متخلف شناخته شده و با آن‌ها برخورد قانونی خواهد شد.

مدیر جوانی جمعیت، سلامت، خانواده و مدارس دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به فعالیت یک‌هزار و ۲۰۰ ماما در واحدهای بهداشتی مناطق تحت پوشش گفت: مراقبت‌های بهداشتی حوزه سلامت باروری برای داشتن دوران بارداری سالم و تجربه زایمانی ایمن، از زمان تصمیم به بارداری با مراقبت‌های پیش از بارداری آغاز می‌شود و در طول بارداری با ۹ مراقبت و پس از زایمان با ۳ نوبت مراقبت در مراکز و پایگاه‌های بهداشتی به بانوان ارائه می‌گردد.

دکتر محمد احمدیان در گفتگو با وب دا افزود: سال گذشته بیش از ۲۹۷ هزار مشاوره فرزندآوری در جمعیت ایرانی توسط همکاران ارائه شد که در پی آن و بر اساس تمایل مادر به بارداری، بیش از ۱۶۴ هزار مراقبت پیش از بارداری انجام شد. هدف این خدمات، تضمین یک بارداری موفق و ارتقای سلامت مادر و نوزاد است..

وی ادامه داد: در همین مدت، ۶۶ هزار و ۵۲۲ پرونده جدید بارداری تشکیل شد، بیش از ۳۷۷ هزار مراقبت حین بارداری و ۱۴۷ هزار و ۴۵۱ مراقبت پس از زایمان ارائه گردید. این آمار نشان‌دهنده حجم بالای خدمات مامایی در مراکز و پایگاه‌های بهداشتی دانشگاه است.

دکتر احمدیان افزود: بیش از ۲ هزار و ۸۰۰ مشاوره تلفنی از طریق سامانه ۴۰۳۰ برای مادران باردار انجام شد و افزون بر آن، بیش از چهار هزار مادر باردار در کلاس‌های آمادگی برای زایمان شرکت کردند.

مدیر جوانی جمعیت، سلامت، خانواده و مدارس دانشگاه علوم پزشکی مشهد تصریح کرد: پیشگیری از سقط‌های خودبه‌خودی، جلوگیری از سقط‌های خودخواسته و ارجاع مادران به مرکز نفس از رسالت‌های اصلی ماماها در مراکز بهداشتی است. همچنین ماما موظف است در صورت لزوم، مادران را برای دریافت مشاوره تغذیه یا مشاوره روانی به متخصصان مربوطه ارجاع دهد.

وی با اشاره به ارائه خدمات در مناطق روستایی گفت: در این مناطق، ماماها با همکاری پزشک خانواده و بهورزان مراقبت‌های لازم را ارائه می‌دهند تا موارد پرخطر شناسایی شده و برای درمان به موقع به سطوح بالاتر ارجاع شوند.

او ادامه داد: در مراکز بهداشتی شهری نیز علاوه بر مراقبت‌های مامایی، کلاس‌های آمادگی برای زایمان از هفته بیستم بارداری برگزار می‌شود تا مادران با اصول زایمان طبیعی و بدون عارضه آشنا شوند.

دکتر احمدیان در پایان خاطرنشان کرد: در ستاد معاونت بهداشت، موارد نیازمند ارجاع اورژانسی به بیمارستان‌ها از طریق سامانه مرکز پایش مراقبت‌های درمانی (MCMC) پیگیری می‌شود تا خدمات سریع و مؤثر به مادران ارائه گردد.

مسئول طب سنتی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به تغییرات جوی فصل پاییز و تأثیر آن بر جسم و روان، اعلام کرد: سالمندان و افرادی که مزاج سرد و خشک دارند بیش از دیگران در معرض بیماری‌های فصلی همچون تشدید دردهای مفصلی، افزایش آلرژی‌ها، شیوع سرماخوردگی و آنفلوآنزا و بروز افسردگی فصلی قرار دارند و نیازمند مراقبت‌های ویژه هستند.

دکتر زهرا نیک‌اختر در گفت‌وگو با خبرنگار وب‌دا اظهار کرد:فصل پاییز از دیدگاه طب سنتی ایرانی دارای مزاج سرد و خشک است، اگرچه عوامل جغرافیایی نظیر ارتفاع، عرض جغرافیایی، میزان بارندگی، رطوبت، فاصله از دریا، نوع بادها و جنس خاک می‌توانند بر شدت این ویژگی‌ها تأثیرگذار باشند. در نگاه حکمای طب ایرانی، پاییزی که بارندگی فراوان داشته باشد بهترین نوع پاییز است.

وی با تأکید بر اهمیت مراقبت از بدن در این فصل افزود:خواب کافی و منظم نقشی اساسی در حفظ سلامت دارد. در فصول سرد سال مانند پاییز، دیرخوابیدن شبانه، خواب در روز، خواب با معده پر و کم‌خوابی ممنوع است و سحرخیزی به‌ویژه برای دانش‌آموزان توصیه می‌شود.

مسئول طب سنتی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد:مصرف خوراکی‌هایی با طبیعت گرم و تر مانند نان گندم همراه با کره گاوی و مربای به، بالنگ، هویج، سیب، شیره انگور یا توت، کشمش، مویز، بادام، حریره بادام، آبگوشت، زرده تخم‌مرغ عسلی، آش بلغور یا ماش، هلیم، نخوداب، خوراک لوبیا و شیرینی‌های تهیه‌شده از بادام و پسته می‌تواند عوارض ناشی از سردی و خشکی پاییز را کاهش دهد. میوه‌هایی مانند به، سیب، گلابی و انار شیرین نیز برای این فصل مناسب هستند.

وی با اشاره به تقارن پاییز و آغاز مدارس گفت: تغذیه دانش‌آموزان به‌ویژه در وعده صبحانه اهمیت ویژه‌ای دارد. ترکیب‌هایی مانند نان و کره و مربا، نان و تخم‌مرغ آب‌پز یا نیمرو، نان و پنیر و سبزی، خوراک لوبیا و عدسی، انواع کوکوها، فرنی با آرد برنج و مغز بادام و شیر برنج از بهترین پیشنهادها برای صبحانه پاییزی دانش‌آموزان است.

دکتر نیک‌اختر افزود:غذاهایی مانند گوشت گاو، غذاهای سرخ‌شده و دودی، گوشت حیوانات پیر، غذاهای کنسروی و فریزری، خوراکی‌های حاوی افزودنی، بادمجان، عدس، قارچ، فست‌فودها، غذاهای شور، قهوه، پنیر و کشک شور، خانواده کلم‌ها و چای پررنگ به دلیل افزایش سردی و خشکی بدن برای این فصل مناسب نیستند. همچنین از پرخوری، پرنوشی و نوشیدن آب سرد یا یخ باید اجتناب کرد.

مسئول طب سنتی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت ورزش اظهار کرد:حکیم جرجانی ورزش را اساسی‌ترین عامل پاکسازی بدن از عوامل بیماری‌زا می‌دانست. ورزش باید متناسب با توان و علاقه هر فرد انتخاب شود، اما در فصل پاییز ورزش‌هایی که تعریق شدید ایجاد می‌کنند به‌ویژه برای افراد با مزاج خشک توصیه نمی‌شود. بهترین زمان ورزش در فصول سرد نیز هنگام اعتدال دمای هوا در نیمروز است.

وی در پایان خاطرنشان کرد:چرب کردن بدن با روغن بنفشه و بادام، به‌ویژه برای سالمندان و افراد دچار خشکی پوست، به‌خصوص پس از استحمام توصیه می‌شود.

رئیس گروه پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های واگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: بهترین زمان تزریق واکسن آنفلوانزا از شهریور تا آبان ماه است، اما در صورت عدم تزریق در این بازه، انجام واکسیناسیون تا پایان آذر و حتی دیرتر به‌ویژه برای افراد پرخطر همچنان توصیه می‌شود.

دکتر زهرا نهبندانی در گفتگو با وب دا با اشاره به اینکه علائم آنفلوانزا معمولاً از مهرماه آغاز شده و تا اردیبهشت ادامه دارد، اظهار کرد: آنفلوانزا یک بیماری ویروسی دستگاه تنفسی است که به‌طور گسترده در میان انسان‌ها و حیوانات شیوع دارد و با سرماخوردگی متفاوت است. این بیماری به شدت واگیردار بوده و عمدتاً از طریق عطسه و سرفه منتقل می‌شود.

وی افزود: واکسن آنفلوانزا از حدود ۸۰ سال پیش تولید می‌شود و اثربخشی آن به‌طور متوسط ۴۰ تا ۶۰ درصد گزارش شده است. تزریق این واکسن نقش مهمی در پیشگیری از ابتلا، کاهش شدت بیماری، کاهش مراجعات سرپایی و بستری‌های بیمارستانی دارد.

دکتر نهبندانی خاطرنشان کرد: سالانه بین ۳ تا ۵ میلیون نفر در جهان به آنفلوانزای شدید مبتلا می‌شوند که بین ۲۹۰ تا ۶۵۰ هزار مرگ در پی دارد. مطالعات نشان می‌دهد واکسن آنفلوانزا در بزرگسالان خطر مرگ ناشی از بیماری را ۳۱ درصد، نیاز به بستری در بخش مراقبت‌های ویژه را ۶۰ درصد و میانگین مدت بستری را چهار روز کاهش می‌دهد.

رئیس گروه پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های واگیر معاونت بهداشت دانشگاه، دو دلیل اصلی برای ضرورت تزریق سالانه این واکسن را «تغییرات مداوم ویروس آنفلوانزا» و «کاهش تدریجی سطح آنتی‌بادی‌ها» عنوان کرد و افزود: ایمنی حاصل از واکسن معمولاً دو تا سه هفته پس از تزریق ایجاد می‌شود و بین ۶ تا ۱۲ ماه پایدار می‌ماند.

وی با تأکید بر اولویت دریافت واکسن برای گروه‌های پرخطر گفت: کودکان ۶ ماه تا ۵ سال، بزرگسالان بالای ۵۰ سال، بیماران قلبی، ریوی، کبدی، دیابتی و مبتلایان به بیماری‌های متابولیک و عصبی، افراد دارای نقص ایمنی، زنان باردار یا افرادی که قصد بارداری در فصل سرد سال دارند، مصرف‌کنندگان آسپرین در سنین ۶ ماه تا ۱۸ سال، ساکنان خانه‌های سالمندان و افراد با شاخص توده بدنی بالای ۴۰ باید به‌طور جدی واکسینه شوند.

دکتر نهبندانی در خصوص دوز مصرفی واکسن توضیح داد: کودکان ۶ ماه تا ۸ سال که برای نخستین بار واکسینه می‌شوند، باید دو دوز با فاصله حداقل چهار هفته دریافت کنند، در حالی که برای کودکان بالای ۹ سال و بزرگسالان یک دوز کافی است.

وی در پایان با اشاره به اهمیت رعایت عادات بهداشتی در کنار واکسیناسیون تصریح کرد: پرهیز از تماس نزدیک با بیماران، رعایت فاصله حداقل یک متر، خودداری از دست دادن و روبوسی در هنگام بیماری، پوشاندن دهان و بینی هنگام عطسه و سرفه، شستن مکرر دست‌ها، پرهیز از لمس صورت با دست‌های آلوده، خواب کافی، تغذیه مناسب، نوشیدن مایعات، کاهش اضطراب و مراجعه به پزشک به‌جای خوددرمانی، از مهم‌ترین توصیه‌های ما برای پیشگیری از ابتلا به آنفلوانزا و بیماری‌های تنفسی است.