پزشکی

مدیر گروه گفتاردرمانی دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: گفتاردرمانگران نقش مؤثری در بهبود تعاملات و برقراری ارتباط کودکان مبتلا به شکاف لب و کام دارند و می‌توانند در رفع مشکلات تغذیه‌ای، گفتاری و ارتباطی این کودکان نقش مهمی ایفا کنند.

دکتر نسیبه سلطانی‌نژاد، مدیر گروه گفتاردرمانی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در گفت‌وگو با وبدا و همزمان با اول اردیبهشت، روز ملی گفتاردرمانی، اظهار کرد: مشکلات تغذیه‌ای و گفتاری کودکان مبتلا به شکاف لب و کام با کمک گفتاردرمانگران قابل رفع است و این متخصصان نقش مهمی در بهبود تعاملات اجتماعی و ارتباطی کودکان دارند.

وی با اشاره به همکاری گروه گفتاردرمانی دانشکده علوم پیراپزشکی و توانبخشی مشهد با گروه گوش، حلق و بینی دانشکده پزشکی در برنامه کاشت حلزون افزود: در نظر داریم همکاری مشابهی نیز با گروه شکاف کام و لب دانشکده دندانپزشکی مشهد ایجاد کنیم تا در زمینه درمان اختلالات گفتاری کودکانی که جراحی شکاف کام و لب را پشت سر گذاشته‌اند خدمات تخصصی‌تری ارائه شود.

مدیر گروه گفتاردرمانی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه شکاف لب و کام از شایع‌ترین ناهنجاری‌های مادرزادی است، گفت: این ناهنجاری به دلیل اختلال در رشد جنین ایجاد می‌شود؛ به‌گونه‌ای که لب‌ها بین هفته‌های چهارم تا هفتم و کام بین هفته‌های ششم تا نهم بارداری شکل می‌گیرند و در صورتی که اجزای صورت جنین به طور کامل به هم متصل نشوند، شکاف لب، شکاف کام یا هر دو ایجاد می‌شود. به گفته وی، بروز این ناهنجاری می‌تواند ناشی از عوامل ژنتیکی و محیطی باشد و بر اساس مطالعات مختلف، شیوع آن در ایران حدود ۳.۱ مورد در هر هزار تولد گزارش شده است.

دکتر سلطانی‌نژاد با اشاره به اینکه شکاف لب و کام در بیشتر موارد قابل درمان است، افزود: اغلب کودکان مبتلا در سال اول زندگی تحت عمل جراحی قرار می‌گیرند، اما این ناهنجاری‌ها علاوه بر تأثیر بر ظاهر نوزاد، می‌توانند مشکلاتی در تغذیه، رشد و عملکرد حفره دهان ایجاد کنند و در مراحل بعدی نیز موجب اختلال در رویش دندان‌ها، غذا خوردن، شنوایی و گفتار و زبان شوند.

وی تأکید کرد: درمان این کودکان نیازمند حضور یک تیم درمانی چندتخصصی است که می‌تواند شامل جراح پلاستیک، جراح فک و صورت، جراح کودکان و نوزادان، متخصص گوش و حلق و بینی، گفتاردرمانگر، متخصص ارتودنسی، دندانپزشک کودکان، متخصص پروتزهای دندانی، متخصص ژنتیک، پرستار، روانشناس و مددکار اجتماعی باشد.

مدیر گروه گفتاردرمانی دانشکده علوم پیراپزشکی و توانبخشی مشهد درباره نقش آسیب‌شناس گفتار و زبان در این فرآیند گفت: از بدو تولد نوزاد مبتلا به شکاف کام، گفتاردرمانگر می‌تواند در زمینه تغذیه مناسب به خانواده کمک کند. در برخی موارد، به‌ویژه در شکاف کامل لب و کام، استفاده از شیشه‌شیرها و سرشیشه‌های مخصوص برای تغذیه نوزاد ضروری است.

وی افزود: گفتاردرمانگران پس از انجام جراحی نیز نقش مهمی در اصلاح مشکلات گفتاری دارند؛ از جمله تقویت عضلات گفتاری، اصلاح اختلالات تلفظی و بهبود کیفیت صدا. در برخی کودکان به دلیل اختلال در عملکرد دریچه کامی-حلقی، هنگام صحبت کردن هوا از راه بینی خارج می‌شود و گفتار حالت «تودماغی» یا هایپرنازال پیدا می‌کند که با مداخلات گفتاردرمانی قابل اصلاح است.

دکتر سلطانی‌نژاد خاطرنشان کرد: هرچه جراحی در سنین پایین‌تر انجام شود احتمال بروز اختلالات گفتاری کمتر خواهد بود، اما در صورت تأخیر در جراحی، مشکلات گفتار و زبان بیشتر مشاهده می‌شود.

وی در ادامه با اشاره به مشکلات شنوایی در برخی از این کودکان گفت: به دلیل عفونت‌های مکرر گوش میانی، برخی کودکان مبتلا به شکاف لب و کام ممکن است در درک و استفاده از زبان نیز دچار مشکل شوند و با تأخیر در رشد گفتار، محدودیت در دایره واژگان یا استفاده از جملات کوتاه‌تر مواجه باشند.

مدیر گروه گفتاردرمانی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان افزود: در برخی موارد شکاف لب و کام همراه با سندرم‌های ژنتیکی مانند سندرم پیر رابین، تریچر کالینز، وندروود و ولوکاردیوفاشیال دیده می‌شود که در این شرایط احتمال بروز اختلالات گفتار و زبان نیز بیشتر خواهد بود.

متخصص اعصاب و روان بیمارستان امید با تأکید بر نقش حیاتی تاب‌آوری در حفظ سلامت روان، اعلام کرد که این توانایی مهم‌ترین عامل تمایز افراد در مواجهه با سختی‌ها و بحران‌های زندگی است.

دکتر حمیدرضا پوریوسف، متخصص اعصاب و روان بیمارستان امید، با اشاره به واکنش‌های متفاوت افراد در برابر مشکلات و چالش‌های زندگی اظهار کرد: اگر به رفتار اطرافیان توجه کنیم، می‌بینیم که واکنش افراد در مواجهه با سختی‌ها یکسان نیست؛ برخی به سرعت دچار فروپاشی می‌شوند، اما برخی دیگر آرام، منطقی و مطمئن عمل می‌کنند. به گفته وی، علت اصلی این تفاوت، قابلیتی به نام تاب‌آوری است.

وی تاب‌آوری را ظرفیتی برای مقاومت در برابر استرس و رویدادهای آسیب‌زا توصیف کرد و افزود: این توانایی نه‌تنها به سازگاری و غلبه بر سختی‌ها کمک می‌کند، بلکه در بازسازی زندگی پس از بحران نقش مؤثری دارد.

پوریوسف با بیان اینکه تاب‌آوری به معنای نبود استرس یا درد در زندگی نیست، تأکید کرد: تاب‌آوری در واقع نوعی انعطاف‌پذیری در برابر واقعیت‌های دشوار و هیجانات ناشی از آن است. وی افزود: این توانایی زمینه‌ساز رشد فردی و کسب مهارت‌های خودمدیریتی است و در شرایط بحران، چالش یا تنگنا به فرد کمک می‌کند تا یکپارچگی روانی خود را حفظ کرده و توان مدیریت موقعیت را داشته باشد.

او در ادامه به عوامل مؤثر بر ارتقای تاب‌آوری اشاره کرد و این موارد را برشمرد:داشتن روابط اجتماعی مناسب با خانواده و دوستان

،نگرش مثبت به خود و باور به توانایی‌ها و نقاط قوت فرد،توانایی مدیریت هیجانات منفی،قابلیت درخواست کمک و بهره‌گیری از منابع حمایتی،نگاه به خود به‌عنوان فردی دارای اراده، نه قربانی شرایط،استفاده از روش‌های انطباقی در مقابله با استرس به جای پرخاشگری، سرزنش خود یا دیگران و یا پناه بردن به مواد مخدر،کمک به دیگران در حد توان،یافتن معنای مثبت در زندگی با وجود مشکلات.

این روان‌پزشک تصریح کرد: افراد تاب‌آور نسبت به موقعیت‌ها آگاهانه رفتار می‌کنند، هیجانات خود را می‌شناسند و نه خود و نه دیگران را به خاطر این احساسات سرزنش یا قضاوت نمی‌کنند. به گفته وی، افراد تاب‌آور می‌پذیرند که موانع بخشی طبیعی از زندگی است و در چنین موقعیت‌هایی مسئولیت و نقش خود را بر عهده می‌گیرند.

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد از اجرای طرح ملی «هم‌قدم با دانشجویان در بحران جنگ و پس از جنگ» با هدف ارائه حمایت‌های روانی–اجتماعی و حفظ ارتباط با دانشجویان خبر داد؛ طرحی که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ با محوریت تماس تلفنی مستقیم با دانشجویان اجرا شد.

به گزارش وبدا، دکتر حمیده صمدی، مدیر مرکز مشاوره دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با اشاره به پیامدهای روانی، اجتماعی و جسمی بحران جنگ اخیر بر خانواده‌های ایرانی و دانشجویان اظهار کرد: این شرایط ضرورت اجرای طرح ملی «هم‌قدم با دانشجویان در بحران جنگ و پس از جنگ» را ایجاد کرد و این طرح با هدف همدلی، شناسایی افراد در معرض خطر و ارائه حمایت‌های روانی–اجتماعی از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ اجرا شد.

وی افزود: به دلیل استرس‌های اولیه و احتمال بروز تروما در پی رخدادهای اخیر، این طرح با رویکرد پیشگیری از آسیب‌های جدی طراحی شد و اجرای آن به صورت مصاحبه تلفنی مستقیم توسط روان‌شناسان، مشاوران و کارشناسان مجرب مراکز مشاوره انجام گرفت.

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه با بیان اینکه پیام اصلی این طرح «دانشجو تنها نیست» است، گفت: در این برنامه تلاش شد احساس همراهی و حمایت برای دانشجویان ایجاد شود تا بدانند در شرایط بحرانی امکان ارتباط و دریافت کمک وجود دارد. به همین دلیل این طرح بدون اتکا به فضای مجازی یا پرسشنامه‌های آنلاین و صرفاً از طریق گفت‌وگوی تلفنی زنده اجرا شد تا دانشجویان از احساس تنهایی و انزوا فاصله بگیرند.

دکتر صمدی با تأکید بر اینکه هدف طرح «هم‌قدم» سنجش درصد اختلالات روانی نبوده است، افزود: تمرکز این برنامه بر حفظ ارتباط، ایجاد حس اتکا و همراهی با دانشجویان است. برخی دانشجویان که وارد دوره‌های کارآموزی و بالینی می‌شوند، گاه فراموش می‌کنند که خدمات رایگان روان‌شناسی و روان‌پزشکی مرکز مشاوره در طول دوران تحصیل در دسترس آنان است؛ از همین رو این طرح تلاش کرد فاصله ایجاد شده میان دانشجویان و دانشگاه را کاهش دهد.

وی ادامه داد: کارشناسان مرکز مشاوره در خوابگاه‌ها، فضای ستادی و دانشکده‌ها حضور دارند، اما به دلیل نبود فضای فیزیکی در پاویون بیمارستان‌های آموزشی، در محیط‌های درمانی مستقر نیستند؛ موضوعی که می‌تواند دسترسی دانشجویان دوره‌های بالینی به خدمات مشاوره را محدود کند. برای رفع این مسئله علاوه بر اجرای طرح «هم‌قدم»، اطلاع‌رسانی درباره خطوط آنکال ۲۴ ساعته برای دریافت خدمات مشاوره تلفنی و ارجاع حضوری نیز انجام شده است.

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه اظهار کرد: در این طرح کارشناسان مرکز مشاوره به صورت روزانه با دانشجویان تماس برقرار می‌کنند. این تیم متشکل از روان‌شناسان، مشاوران و مددکاران اجتماعی با مهارت‌های ارتباطی تخصصی است و در صورت پاسخ ندادن دانشجو، تماس‌ها در زمان‌های بعدی تکرار می‌شود تا وضعیت روان‌شناختی و نیازهای احتمالی وی بررسی شود.

به گفته وی، گفت‌وگوی تلفنی با هر دانشجو معمولاً ۱۰ تا ۱۵ دقیقه زمان می‌برد و در صورت مشاهده نشانه‌هایی از اضطراب یا افسردگی، مدت تماس افزایش می‌یابد و در صورت نیاز دانشجو برای دریافت خدمات مشاوره تلفنی، آنلاین یا حضوری دعوت می‌شود.

دکتر صمدی با تأکید بر محرمانه بودن اطلاعات دانشجویان گفت: تمامی یادداشت‌های کارشناسان درباره وضعیت دانشجویان کاملاً محرمانه نگهداری می‌شود و جای نگرانی در این زمینه وجود ندارد.

وی با اشاره به بازخوردهای دریافتی از دانشجویان افزود: گزارش‌ها نشان می‌دهد این طرح با استقبال گسترده دانشجویان مواجه شده است. بسیاری از دانشجویان در تماس‌ها عنوان کرده‌اند که پیگیری وضعیت آنان در شرایط بحرانی موجب ایجاد حس آرامش و رضایت شده است و حتی والدین نیز از این اقدام ابراز خرسندی کرده‌اند.

مدیر مرکز مشاوره دانشگاه خاطرنشان کرد: ارزیابی‌ها نشان داد برخی دانشجویان نیازمند دریافت کمک هستند و این طرح توانسته پل ارتباطی لازم را میان آنان و مرکز مشاوره ایجاد کند. در واقع مرکز مشاوره در این برنامه منتظر تماس دانشجو نمانده و خود برای برقراری ارتباط پیش‌قدم شده است تا نقش خدمات روان‌شناسی در حفظ سلامت روان و مدیریت مشکلات تحصیلی بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.

روانشناس بالینی بیمارستان ابن‌سینا از مراکز زیر پوشش دانشگاه علوم پزشکی مشهد  با اشاره به ابعاد روانی بیماری‌های مزمن گفت: خودکارآمدی یا باور فرد به توانایی مدیریت مراقبت‌های درمانی، مهم‌ترین عامل در سازگاری بیماران با بیماری‌های مزمن و حفظ کیفیت زندگی آنان به شمار می‌رود.

فاطمه کاشی‌پزان جوان، در گفتگو با وب دا  سازگاری روانی با بیماری‌های مزمن را فرایندی پویا و چندبعدی توصیف کرد که با هدف حفظ تعادل روانی و کیفیت زندگی، علی‌رغم محدودیت‌های جسمی شکل می‌گیرد.

وی اظهار کرد: عوامل استرس‌زایی مانند مشکلات مالی، بیماری‌های طبی و اختلالات شناختی می‌توانند این تعادل را مختل کرده و تنش‌های قابل توجهی در زندگی روزمره بیماران ایجاد کنند.

کاشی‌پزان جوان با اشاره به چارچوب اختلالات سازگاری افزود: مشکلات مربوط به سازگاری معمولاً تا سه ماه پس از شروع عامل استرس‌زا بروز می‌کنند و انتظار می‌رود ظرف شش ماه برطرف شوند. در صورتی که این وضعیت تداوم یابد، ممکن است اختلالات سازگاری با نشانه‌هایی مانند خلق افسرده، اضطراب، آشفتگی یا سوگ بروز پیدا کند.

وی ادامه داد: در بیماری‌های مزمن، محور اصلی سازگاری روانی مقابله با ترس از عود بیماری و تغییر در مفهوم خود است. بیمارانی که سازگاری موفق‌تری دارند معمولاً مسئولیت درمان خود را می‌پذیرند و به‌صورت فعال سبک زندگی خود را مدیریت می‌کنند.

این متخصص روان‌شناسی با مقایسه بیماری‌های مزمن مانند دیابت با بیماری‌های ناگهانی همچون سرطان گفت: دیابت به دلیل ماهیت مداوم و ۲۴ ساعته خود می‌تواند خستگی روانی بیشتری نسبت به بیماری‌های ناگهانی ایجاد کند. در چنین شرایطی، سازگاری به معنای توانایی مدیریت شکست‌های مقطعی مانند افزایش ناگهانی قند خون، بدون از دست دادن انگیزه است.

وی با اشاره به نظریه آلبرت بندورا تأکید کرد: خودکارآمدی مهم‌ترین عامل در سازگاری با بیماری‌های مزمن است. باور فرد به توانایی انجام مراقبت‌های روزمره مانند تزریق دارو، مراجعه منظم به پزشک، رعایت رژیم غذایی و فعالیت بدنی، علاوه بر کاهش عوارض جسمی بیماری، احساس کنترل و توانمندی بیشتری در بیمار ایجاد می‌کند.

کاشی‌پزان جوان در ادامه چهار مؤلفه مشترک در سازگاری موفق بیماران را برشمرد و گفت: پردازش عاطفی، مقابله مسئله‌مدار، حمایت اجتماعی و بهره‌گیری از درمان‌های روان‌شناختی از مهم‌ترین عوامل در این زمینه هستند.

وی توضیح داد: در پردازش عاطفی، تجربه طبیعی غم و سوگواری نسبت به سلامت از دست‌رفته بدون سرکوب احساسات اهمیت دارد. همچنین در مقابله مسئله‌مدار، تمرکز بر اقدامات عملی مانند اصلاح رژیم غذایی و پایبندی به مصرف داروها، به‌جای درگیری با پرسش‌های بی‌پاسخ، نقش مؤثری در سازگاری دارد.

این متخصص روان‌شناسی افزود: حضور در شبکه‌های حمایتی خانوادگی یا گروه‌های همسان نیز می‌تواند به تقویت روحیه بیماران کمک کند و حتی بر پاسخ ایمنی بدن تأثیر مثبت بگذارد.

وی با اشاره به نقش درمان‌های روان‌شناختی گفت: گروه‌درمانی به‌ویژه برای بیمارانی که با استرس‌های مشابهی روبه‌رو هستند بسیار مؤثر است. برای نمونه، افرادی که تحت دیالیز کلیوی یا جلسات شیمی‌درمانی قرار دارند می‌توانند از این نوع مداخلات بهره‌مند شوند.

کاشی‌پزان جوان ادامه داد: روان‌درمانی فردی نیز فرصتی فراهم می‌کند تا بیماران معنای بیماری را در زندگی خود بهتر درک کنند. در برخی موارد مشاهده می‌شود بیمارانی که فرایند سازگاری را طی کرده‌اند، پس از درمان حتی از نظر روانی مقاوم‌تر از پیش از ابتلا به بیماری می‌شوند.

وی در پایان تأکید کرد: روان‌درمانی نه‌تنها به بیماران کمک می‌کند با عامل استرس‌زا سازگار شوند، بلکه در صورت عود بیماری نیز می‌تواند نقش پیشگیرانه ایفا کند.