پزشکی

عضو هیأت  علمی گروه چشم‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر ممنوعیت استفاده از موبایل در کودکان زیر هشت سال و محدودیت یک تا دو ساعت برای سنین ۸ تا ۱۶ سال، رعایت قانون ۲۰-۲۰-۲۰، افزایش پلک‌زدن و اصلاح وضعیت نشستن را از راهکارهای اصلی کاهش خطر نزدیک‌بینی، خشکی چشم و عوارض اسکلتی ناشی از مصرف طولانی‌مدت صفحات دیجیتال عنوان کرد.

دکتر محمد اعتضاد رضوی در گفت‌وگو با وب‌دا با اشاره به اثرات مخرب استفاده طولانی از صفحات دیجیتال گفت: ارگانی که بیش از همه درگیر این مسئله می‌شود، چشم است و در عین حال سایر اندام‌ها نیز ممکن است در اثر نگاه مداوم به صفحه دچار مشکل شوند.

وی با بیان اینکه مدت‌زمان خیره شدن به صفحه تلفن همراه، لپ‌تاپ، تبلت و تلویزیون دیجیتال باید محدود شود، تصریح کرد: در علم چشم‌پزشکی، موضوعی به نام «زمان نگاه به صفحه دیجیتال» (Digital Screen Time) مطرح است که از نظر سلامت بینایی، به‌ویژه در سنین پایین و دوره رشد سیستم بینایی اهمیت ویژه‌ای دارد. سازمان‌ها و انجمن‌های علمی معتبر، نگاه کردن به صفحه موبایل را برای کودکان زیر ۸ سال ممنوع و برای سنین ۸ تا ۱۶ سال حداکثر ۱ تا ۲ ساعت در روز توصیه می‌کنند.

دکتر اعتضاد رضوی افزود: نگاه طولانی‌مدت به صفحه نزدیک، باعث فعال ماندن عضلات تطابق چشم می‌شود و این تثبیت تطابق، در طول زمان منجر به افزایش نزدیک‌بینی (میوپیا) می‌گردد. پژوهش‌های علمی نشان داده است که استفاده زیاد از موبایل و کامپیوتر رشد نزدیک‌بینی را تسریع می‌کند. بنابراین، به‌ویژه در کودکان باید محدودیت زمانی استفاده از صفحات دیجیتال رعایت شود. موبایل، به‌دلیل کوچک بودن صفحه، این تطابق را بیشتر تحریک می‌کند و خطرات بیشتری دارد.

وی با اشاره به سایر عوارض چشمی گفت: یکی از مشکلات شایع، خستگی و خشکی چشم در اثر خیره شدن طولانی‌مدت به صفحه است که به‌عنوان «سندروم نگاه به کامپیوتر» (Computer Vision Syndrome) شناخته می‌شود. برای پیشگیری از این پدیده، قانون معروف ۲۰-۲۰-۲۰ توصیه می‌شود؛ یعنی هر ۲۰ دقیقه، فرد باید به‌مدت ۲۰ ثانیه به نقطه‌ای در فاصله حدود ۶ متری (۲۰ فوت) نگاه کند تا چشم‌ها استراحت کنند.

دکتر اعتضاد رضوی ادامه داد: هنگام استفاده از موبایل یا کامپیوتر، افزایش تعداد پلک‌زدن ضروری است؛ زیرا تمرکز زیاد ممکن است باعث کاهش دفعات پلک‌زدن شود که منجر به خشکی چشم، سوزش و کاهش اکسیژن‌رسانی به قرنیه می‌گردد. به‌طور طبیعی، فرد باید حدود ۱۵ تا ۱۶ بار در دقیقه پلک بزند تا اشک سطح قرنیه را پوشش دهد.

وی درباره عوارض جسمی استفاده ناصحیح از دستگاه‌ها افزود: پوزیشن نامناسب بدن هنگام کار با موبایل، به‌ویژه زمانی که سر به سمت پایین قرار می‌گیرد، فشار زیادی به مهره‌های گردن وارد می‌کند. استفاده طولانی‌مدت از وضعیت‌های غیراستاندارد موجب آسیب به ستون فقرات، گردن و کمر می‌شود.

عضو هیأت  علمی گروه چشم‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان تأکید کرد: در کودکان، به‌دلیل انعطاف سیستم بینایی، نگاه طولانی‌مدت به موبایل ممکن است موجب اختلال در دید دو‌چشمی (فیوژن) و بروز انحراف چشم شود. گاهی کودکی که ساعت‌ها با موبایل کار می‌کند، به‌طور ناگهانی دچار انحراف می‌شود؛ این پدیده یکی از جدی‌ترین و سخت‌ترین عوارض مصرف طولانی‌مدت موبایل است.

روان‌شناس بالینی بیمارستان امام رضا (ع) با اشاره به فشارهای شغلی بالای حرفه پرستاری گفت: آموزش مهارت‌های زندگی می‌تواند نقش مؤثری در کاهش استرس، اضطراب و فرسودگی شغلی پرستاران داشته باشد و به ارتقای سلامت روان و کیفیت خدمات درمانی کمک کند.

هاجر یزدانی در گفت‌وگو با وب‌دا، سلامت روان را یکی از مهم‌ترین شاخص‌های رفاه فردی و اجتماعی عنوان کرد و افزود: در دنیای امروز، یکی از مهم‌ترین تهدیدهایی که انسان با آن مواجه می‌شود، آسیب به سلامت روان است؛ به‌گونه‌ای که افسردگی به عنوان دومین بیماری ناتوان‌کننده قرن شناخته شده و استرس نیز از عوامل اصلی بروز سکته‌های قلبی و مغزی محسوب می‌شود.

وی با اشاره به شرایط کاری پرستاران بیان کرد: پرستاران از جمله گروه‌های شغلی هستند که به دلیل ماهیت کار خود در معرض فشارهای روانی قابل توجهی قرار دارند. شیفت‌های کاری طولانی، تعامل مداوم با بیماران و همراهان آنان و مواجهه با شرایط بحرانی، از جمله عواملی است که می‌تواند زمینه‌ساز استرس، اضطراب و فرسودگی شغلی در این قشر شود. به همین دلیل، سازمان بهداشت جهانی حرفه پرستاری را در زمره مشاغل سخت طبقه‌بندی کرده است.

یزدانی با تأکید بر اینکه سلامت روان تنها به معنای نبود بیماری روانی نیست، گفت: سلامت روان شامل توانایی فرد در مدیریت هیجانات، برقراری ارتباط مؤثر با دیگران، مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی و انعطاف‌پذیری در برابر دشواری‌های زندگی است. وی افزود: طبق اعلام سازمان بهداشت جهانی، سلامت روان حالتی از رفاه روانی، اجتماعی و عاطفی است که در آن فرد می‌تواند توانایی‌های خود را شکوفا کرده و با فشارهای طبیعی زندگی سازگار شود

این متخصص روان‌شناسی با اشاره به ابعاد مختلف سلامت روان اظهار کرد: این مفهوم دارای ابعاد هیجانی، شناختی، رفتاری، اجتماعی و معنوی است. در بعد هیجانی، فرد توانایی مدیریت احساسات و کنترل هیجانات منفی مانند اضطراب و خشم را دارد و می‌تواند هیجانات مثبت مانند رضایت و شادی را تقویت کند. بعد شناختی شامل توانایی حل مسئله، تصمیم‌گیری و انعطاف‌پذیری ذهنی است. بعد رفتاری به رفتارهای اجتماعی و تعاملات روزمره با دیگران مربوط می‌شود و بعد اجتماعی به توانایی تعامل مؤثر با جامعه و نیازمند برخورداری از مهارت‌های اجتماعی قوی اشاره دارد. بعد معنوی نیز بر ارزش‌ها، باورها و هدفمندی فرد تأکید دارد و افرادی که برای زندگی خود معنا و هدف قائل‌اند، در برابر فشارهای روانی مقاوم‌تر بوده و انگیزه بیشتری در کار و فعالیت‌های روزمره دارند.

وی با تأکید بر اهمیت مهارت‌های زندگی افزود: بسیاری از افراد در مواجهه با چالش‌های زندگی، مهارت‌های لازم برای مدیریت هیجانات، برقراری ارتباط مؤثر و حل مسائل را در اختیار ندارند و همین موضوع می‌تواند آن‌ها را در برابر مشکلات روزمره آسیب‌پذیر کند. در حالی که آموزش مهارت‌های زندگی مانند خودآگاهی، همدلی، مدیریت استرس و مهارت‌های ارتباطی می‌تواند به بهبود سلامت روان کمک کند.

یزدانی با اشاره به اینکه مهارت‌های زندگی مجموعه‌ای از توانایی‌های قابل یادگیری است، گفت: این مهارت‌ها شامل مدیریت هیجانات و استرس، ارتباط مؤثر، خودآگاهی، خودکنترلی و توانایی تصمیم‌گیری و حل مسئله است. برای مثال، مهارت مدیریت هیجان به افراد کمک می‌کند فشارهای روانی را شناسایی کرده و واکنش‌های سالم‌تری نسبت به شرایط تنش‌زا نشان دهند.

وی خاطرنشان کرد: در محیط‌های درمانی، که پرستاران با شرایط پراسترس و مسئولیت‌های سنگین مواجه هستند، تقویت مهارت‌های ارتباطی اهمیت ویژه‌ای دارد. ارتباط مؤثر با بیمار، همراهان بیمار و همکاران می‌تواند به ایجاد فضای کاری سالم‌تر، کاهش تنش‌های درون‌بخشی و افزایش رضایت شغلی کمک کند.

مسئول واحد سایکوسوماتیک بیمارستان امام رضا (ع) با استناد به پژوهش‌های صورت‌گرفته گفت: نتایج این پژوهش‌ها نشان می‌دهد که آموزش مهارت‌های زندگی از طریق کارگاه‌های آموزشی، برنامه‌های روان‌شناختی و آموزش‌های گروهی می‌تواند به بهبود سلامت روان، افزایش خودکارآمدی و ارتقای عملکرد شغلی پرستاران منجر شود. به همین دلیل، توجه به آموزش این مهارت‌ها یکی از راهکارهای مؤثر در کاهش استرس، پیشگیری از فرسودگی شغلی و ارتقای کیفیت خدمات در نظام سلامت به شمار می‌رود.

یزدانی در پایان با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی سازمان‌یافته در این حوزه اظهار کرد: طراحی و اجرای مستمر دوره‌های آموزش مهارت‌های زندگی برای کادر پرستاری، باید به عنوان بخشی از برنامه‌های توسعه منابع انسانی در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی مورد توجه قرار گیرد تا ضمن حمایت از سلامت روان پرستاران، سطح کیفیت مراقبت از بیماران نیز به طور پایدار ارتقا یابد.      

متخصص روان‌شناسی بالینی بیمارستان ابن‌سینا، از مراکز درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ضمن تبریک روز روان‌شناس به همه روان‌شناسان، مشاوران و فعالان حوزه سلامت روان در ایران و جهان، با تأکید بر کاهش انگ مراجعه به روان‌شناس و روان‌پزشک و افزایش استقبال از تراپی، بر نقش مکمل این دو تخصص تأکید کرد.

صدیقه درافشان طباطبایی در گفت‌وگو با وب‌دا با اشاره به جایگاه مهم روان‌شناس در جامعه گفت: روان‌شناس نقش بسیار مهمی در زندگی فردی و اجتماعی دارد و حضور او می‌تواند به بهبود وضعیت روانی افراد و در نهایت به آرامش جامعه کمک کند. وی افزود: در سال‌های گذشته مراجعه به روان‌شناس برای برخی افراد با نوعی نگاه منفی و انگ اجتماعی همراه بود، اما خوشبختانه این دیدگاه در سال‌های اخیر تا حد زیادی تغییر کرده و مردم بیش از گذشته به تراپی و مراجعه به متخصصان سلامت روان تمایل نشان می‌دهند.

به گفته وی، پذیرش اجتماعی نسبت به روان‌درمانی افزایش یافته و این موضوع می‌تواند به ارتقای سلامت روان در جامعه کمک کند. این روان‌شناس کودک و نوجوان تأکید کرد: روان‌پزشک و روان‌شناس دو حوزه متفاوت اما مکمل هستند؛ روان‌پزشک عمدتاً در حیطه دارودرمانی فعالیت می‌کند، در حالی که روان‌شناس بر روان‌درمانی و گفت‌وگو درمانی تمرکز دارد و در بسیاری از موارد، همکاری این دو تخصص در کنار هم بهترین نتیجه را برای مراجعان به همراه دارد.

تراپی برای درمانگران، مطالعه مستمر و سوپرویژن منظم

این متخصص با تأکید بر ضرورت توجه روان‌شناسان به سلامت روان خود گفت: تراپی برای خود روان‌شناس بسیار مهم است و درمانگران نیز باید در صورت نیاز از خدمات روان‌درمانی استفاده کنند. او افزود: مطالعه مستمر، آموزش دیدن، شرکت در کلاس‌ها، خواندن کتاب و مقاله و داشتن استاد راهنمای خوب از ضروریات حرفه‌ای برای روان‌شناسان است.

طباطبایی با اشاره به اهمیت سوپرویژن توضیح داد: در قالب سوپرویژن، یک استاد به‌صورت منظم (مثلاً هفتگی) حضور دارد و چند نفر از همکاران، کیس‌های خود را مطرح می‌کنند تا از راهنمایی اساتید پیشکسوت بهره‌مند شوند. به دلیل سیال بودن روان انسان، ضروری است روان‌شناسان به‌طور مداوم در حال مطالعه، به‌روز کردن دانش و مرور مقالات و کتاب‌ها باشند تا هم درمان مؤثرتری ارائه دهند و هم از آسیب رساندن ناخواسته به مراجعان پیشگیری کنند.

اهمیت تعاملات حرفه‌ای در ارتقای سلامت روان درمانگران

این متخصص حوزه سلامت روان با اشاره به ماهیت شغلی روان‌شناسان گفت: به دلیل مواجهه مستمر با مشکلات مراجعان در بیمارستان‌ها، کلینیک‌های خصوصی و مراکز درمانی، توجه مضاعف به سلامت حرفه‌ای و شخصی درمانگران ضروری است.

وی تصریح کرد: سلامت روان فقط به مراجعان محدود نمی‌شود؛ خود روان‌شناسان نیز باید به حال روحی و سلامت روانشان توجه کنند. آنان مانند سایر افراد به استراحت، تفریح، مراقبت از خود و رسیدگی به نیازهای عاطفی و روانی نیاز دارند و نباید از این موضوع غافل شوند.

طباطبایی افزود: راهکارهایی مانند فعالیت بدنی منظم، تفریحات سالم، تقویت ارتباط با خانواده و دوستان و گسترش تعاملات حرفه‌ای میان همکاران، از مؤلفه‌های اصلی پیشگیری از فرسودگی شغلی است. تشکیل گروه‌های هم‌افزایی و گفت‌وگو میان روان‌شناسان، برگزاری نشست‌های منظم برای طرح نگرانی‌ها و چالش‌های حرفه‌ای و صحبت درباره فشارهای ناشی از کار با مراجعان، می‌تواند به‌مثابه نوعی گروه‌درمانی ویژه همکاران عمل کرده و نقش مهمی در ارتقای سلامت روان خودِ درمانگران داشته باشد.

وی تأکید کرد: بهره‌گیری از تجربه و راهنمایی اساتید پیشکسوت نیز در بهبود کیفیت درمان و خدمات‌رسانی به مراجعان بسیار کمک‌کننده است.

طباطبایی در پایان با اشاره به اهمیت حرفه روان‌شناسی در جامعه گفت: اگر حال دل افراد خوب باشد، خانواده‌ها آرام‌تر خواهند بود و در نهایت جامعه به سمت آرامش و ثبات بیشتری حرکت می‌کند.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر توجه ویژه به نیازهای درمانی و رفاهی جانبازان، از پیگیری جدی برای تأمین آمبولانس مورد نیاز آسایشگاه جانبازان مشهد و همچنین توسعه ظرفیت‌های خدمات درمانی ویژه این قشر خبر داد.

دکتر محمود شبستری در حاشیه بازدید از آسایشگاه جانبازان مشهد در گفت‌وگو با وبدا با اشاره به تلاش‌های انجام شده در این زمینه اظهار کرد: طی بیش از یک سال گذشته موضوع تأمین آمبولانس برای این مجموعه به طور جدی در حال پیگیری است و تلاش داریم این نیاز مهم در چارچوب تقویت ناوگان اورژانس استان و بدون ایجاد خلل در خدمات‌رسانی به مردم محقق شود.

وی با بیان اینکه آمبولانس‌هایی که وارد ناوگان اورژانس می‌شوند معمولاً برای جایگزینی خودروهای فرسوده پایگاه‌های اورژانس به کار گرفته می‌شوند، افزود: به همین دلیل اختصاص یک دستگاه آمبولانس به مجموعه‌ای خارج از چرخه جایگزینی نیازمند تأمین آمبولانس‌های جدید یا منابع مازاد است که در این زمینه رایزنی‌های لازم در سطح استان در حال انجام است.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: در حال حاضر با همکاری استانداری و ستاد مدیریت بحران استان، برنامه‌ای برای تأمین تعدادی آمبولانس در دستور کار قرار گرفته است. بر اساس این مصوبه، بخشی از هزینه تأمین آمبولانس‌ها از سوی استان و بخشی نیز از محل منابع دانشگاه علوم پزشکی مشهد تأمین خواهد شد.

وی خاطرنشان کرد: در صورت نهایی شدن این برنامه و ورود آمبولانس‌های جدید به ناوگان استان، امکان اختصاص یک دستگاه آمبولانس به آسایشگاه جانبازان فراهم خواهد شد تا خدمات فوریت‌های پزشکی برای این عزیزان با سرعت و کیفیت بیشتری ارائه شود.

دکتر شبستری همچنین به اقدامات انجام شده برای ارتقای خدمات درمانی به جانبازان اشاره کرد و گفت: دانشگاه علوم پزشکی مشهد همواره تلاش کرده است دسترسی جانبازان به خدمات تخصصی درمانی تسهیل شود و در همین راستا ظرفیت‌های جدیدی در بیمارستان‌های تحت پوشش دانشگاه در حال ایجاد است.

وی با اشاره به راه‌اندازی بخش ویژه برای ارائه خدمات به این بیماران در بیمارستان امام رضا(ع) افزود: در حال حاضر یک بخش با ظرفیت چند تخت فعال شده و برنامه‌ریزی برای افزایش تعداد تخت‌ها نیز در حال انجام است تا امکان ارائه خدمات تخصصی و مراقبت‌های ویژه برای جانبازان و بیماران نیازمند فراهم شود.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه پذیرش در بخش‌های مراقبت‌های ویژه مانند ICU و CCU در سطح استان بر اساس ضوابط «ستاد هدایت» انجام می‌شود، تصریح کرد: با این حال تلاش می‌کنیم با ایجاد هماهنگی‌های لازم و تعیین رابط مشخص، روند پذیرش جانبازان در بیمارستان‌ها تسهیل شده و خدمات درمانی مورد نیاز آنان در سریع‌ترین زمان ممکن ارائه شود.

وی در پایان تأکید کرد: خدمت به جانبازان و ایثارگران یک وظیفه ملی و اخلاقی است و دانشگاه علوم پزشکی مشهد تمام ظرفیت‌های خود را برای ارتقای خدمات درمانی و رفاهی این عزیزان به کار خواهد گرفت.