پزشکی

متخصص رادیولوژی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با اشاره به شیوع بالای سرطان پستان در میان زنان، اظهار کرد: سرطان پستان شایع‌ترین سرطان در زنان است، اما در صورت تشخیص زودهنگام، یک بیماری کاملاً قابل درمان محسوب می‌شود و بسیاری از بیماران می‌توانند پس از درمان، سال‌های طولانی زندگی سالمی داشته باشند.

دکتر مریم توکلی در گفتگو با وب دا با تأکید بر اهمیت تشخیص زودرس افزود: شرط اصلی درمان موفق سرطان پستان، شناسایی بیماری در مراحل اولیه است و این امر تنها از طریق غربالگری منظم و مراجعه به‌موقع محقق می‌شود. تصور نادرستی وجود دارد که سرطان پستان بیماری لاعلاجی است، در حالی که پیشرفت‌های علمی امروز نشان داده‌اند این بیماری، در صورت تشخیص زودهنگام، قابل درمان قطعی است.

دکتر توکلی با اشاره به سن ابتلا به سرطان پستان تصریح کرد: برخلاف باور عمومی، این بیماری محدود به سنین بالا نیست و در سال‌های اخیر موارد ابتلا در سنین پایین‌تر نیز مشاهده می‌شود. بنابراین، وجود علائم هشداردهنده بدون توجه به سن باید جدی گرفته شود. لمس توده، تغییر در شکل یا رنگ پوست پستان، ترشحات غیرطبیعی به‌ویژه ترشحات خونی، از جمله علائمی هستند که نیاز به بررسی فوری پزشکی دارند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره غربالگری استاندارد سرطان پستان گفت: توصیه می‌شود تمام زنان از سن ۲۰ سالگی معاینه ماهانه پستان توسط خود فرد را انجام دهند و به‌صورت سالانه نیز توسط پزشک یا ماما معاینه شوند. همچنین تمام زنان بالای ۴۰ سال، حتی در صورت نداشتن هیچ علامتی، باید به‌طور منظم ماموگرافی انجام دهند. این موضوع یکی از اصول اساسی پیشگیری و تشخیص زودهنگام سرطان پستان است.

وی با رد نگرانی‌های رایج درباره اشعه ماموگرافی تأکید کرد: میزان اشعه دریافتی در ماموگرافی بسیار ناچیز و بی‌خطر است و در مقایسه با فواید آن در تشخیص زودهنگام سرطان، قابل چشم‌پوشی محسوب می‌شود. این میزان اشعه حتی با اشعه‌ای که افراد به‌طور طبیعی در محیط زندگی روزمره دریافت می‌کنند قابل مقایسه است و هیچ پایه علمی برای ترس از ماموگرافی وجود ندارد. محروم کردن خود از این روش تشخیصی به دلیل نگرانی از اشعه، می‌تواند سلامت زنان را به خطر بیندازد.

دکتر توکلی در توضیح نقش روش‌های تصویربرداری گفت: ماموگرافی، استانداردترین و اصلی‌ترین روش غربالگری سرطان پستان است و سونوگرافی بیشتر نقش تکمیلی دارد؛ به‌ویژه در زنان زیر ۴۰ سال یا در مواردی که ماموگرافی به‌تنهایی پاسخ قطعی ارائه ندهد. سونوگرافی همچنین در افتراق توده‌های کیستیک از توده‌های جامد نقش مهمی ایفا می‌کند.

وی افزود: وجود کیست در پستان، حتی در صورت تعدد یا اندازه بزرگ، به‌هیچ‌وجه خطر ابتلا به سرطان پستان را افزایش نمی‌دهد و اغلب تنها در صورت ایجاد علائم شدید یا عفونت نیاز به اقدام درمانی دارد. این موضوع نباید موجب نگرانی غیرضروری در زنان شود.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به نقش رادیولوژی در درمان سرطان پستان بیان کرد: امروزه تصویربرداری پزشکی تنها به تشخیص محدود نمی‌شود، بلکه در مراحل مختلف درمان از جمله نمونه‌برداری هدفمند، تعیین وسعت بیماری، پایش پاسخ به درمان و کمک به جراحی‌های دقیق حفظ پستان نقش اساسی دارد. این پیشرفت‌ها موجب شده است در بسیاری از موارد، پستان حفظ شود و کیفیت زندگی بیماران به‌طور چشمگیری افزایش یابد.

دکتر توکلی در پایان با تأکید دوباره بر اهمیت پیشگیری گفت: ترس از مراجعه یا به تعویق انداختن بررسی‌ها، بزرگ‌ترین مانع تشخیص زودهنگام است. بسیاری از مشکلات پستان در مراحل اولیه با درمان‌های ساده و کم‌هزینه قابل کنترل هستند. انجام منظم غربالگری، نه‌تنها موجب کاهش مرگ‌ومیر ناشی از سرطان پستان می‌شود، بلکه آرامش خاطر و سلامت پایدار بانوان و خانواده‌ها را به همراه دارد.

دانشیار گروه جراحی دانشگاه علوم پزشکی مشهد و فلوشیپ فوق‌تخصصی جراحی ترمیمی و سوختگی، با اشاره به فرارسیدن هفته پیشگیری از سوختگی هم‌زمان با آغاز فصل زمستان، بر لزوم توجه جدی به اصول ایمنی و آموزش همگانی در این زمینه تأکید کرد.

دکتر علی احمدآبادی در گفت‌وگو با خبرنگار وب‌دا،  با بیان اینکه سوختگی حادثه‌ای است که در یک لحظه رخ می‌دهد اما عوارض آن ممکن است تا پایان عمر همراه بیمار باقی بماند، اظهار داشت: متأسفانه بسیاری از سوختگی‌های شدید، آثار جسمی و روانی ماندگاری دارند که در اغلب موارد به‌طور کامل قابل اصلاح نیستند؛ از این‌رو پیشگیری، مهم‌ترین و مؤثرترین راهکار در مواجهه با این آسیب‌هاست و می توان با چند راهکار ساده از 90 درصد سوختگی ها پیشگیری کرد. 

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با دعوت از دانشگاهیان برای نقش‌آفرینی فعال در حوزه آموزش پیشگیری از سوختگی افزود: از اساتید، کارکنان و دانشجویان تقاضا داریم ضمن رعایت اصول ایمنی در زندگی شخصی، این نکات را به اطرافیان، دانشجویان و مراجعه‌کنندگان نیز آموزش دهند.

دکتر احمدآبادی در ادامه، به برخی از ساده‌ترین اما مؤثرترین اقدامات پیشگیرانه اشاره کرد و گفت: اطمینان از شارژ بودن کپسول آتش‌نشانی در واحدهای مسکونی، آموزش نحوه استفاده از آن به تمامی اعضای خانواده، بررسی عملکرد سنسورهای دود، اطلاع از محل نازل و آمادگی سیستم آب پرفشار ساختمان، از جمله مواردی است که باید به‌صورت مستمر مورد توجه قرار گیرد.

وی همچنین با تأکید بر لزوم بررسی دوره‌ای وسایل گازسوز افزود: شلنگ‌ها و اتصالات گاز پکیج و اجاق گاز پس از سال‌ها استفاده ممکن است فرسوده شوند و نشت گاز و انفجار ایجاد کنند. توجه به این نکات ساده می‌تواند از بروز حوادث جبران‌ناپذیر جلوگیری کند.

این فلوشیپ جراحی ترمیمی و سوختگی با هشدار نسبت به استفاده نادرست از بنزین تصریح کرد: بنزین به هیچ عنوان وسیله‌ای برای روشن کردن آتش نیست. این ماده به‌صورت انفجاری می‌سوزد و در بسیاری از موارد، هنگام ریختن بنزین روی آتش، شعله به سمت ظرف بازمی‌گردد و موجب سوختگی شدید فرد می‌شود. متأسفانه موارد متعددی از سوختگی‌های شدید در پیک‌نیک‌ها، محیط منزل و حتی هنگام گرم کردن وسایل گزارش شده که علت اصلی آن استفاده از بنزین بوده است.

وی همچنین برق‌های فشار قوی شهری را از دیگر عوامل بسیار خطرناک برشمرد و گفت: کابل‌های برق توزیع شهری دارای ولتاژ حدود ۲۰ هزار ولت هستند و عبور آن‌ها از مجاورت ساختمان‌های مرتفع، به‌ویژه در صورت نداشتن روکش مناسب، می‌تواند خطرات جدی ایجاد کند. کارگران ساختمانی، نماکاران و حتی ساکنان این ساختمان‌ها در صورت تماس با اجسام فلزی ممکن است دچار سوختگی‌های الکتریکی شدید و گاه منجر به قطع عضو شوند.

دکتر احمدآبادی با اشاره به توانمندی‌های درمانی مرکز سوختگی بیمارستان امام رضا(ع) اظهار داشت: خوشبختانه این مرکز با برخورداری از اساتید مجرب، کادر درمانی متخصص و امکانات مناسب، روزانه به‌طور متوسط ۵ تا ۶ عمل جراحی پیچیده برای بیماران سوختگی انجام می‌دهد و به‌عنوان یکی از مراکز برتر کشور شناخته می‌شود. با این حال، آرزوی ما این است که هیچ‌یک از هموطنان نیازمند دریافت خدمات درمانی سوختگی نباشند.

و ی در پایان با تأکید بر بُعد انسانی و اجتماعی سوختگی، از عموم مردم درخواست کرد: از نگاه‌های خیره و پرسش‌های آزاردهنده نسبت به افرادی که آثار سوختگی یا اسکار در صورت و بدن خود دارند، خودداری کنند. این رفتارها موجب رنج مضاعف بیماران می‌شود و شایسته است با احترام و درک متقابل با این عزیزان برخورد شود.

متخصص روان‌پزشکی و فلوشیپ فوق‌تخصص سالمندان بیمارستان ابن‌سینا، از مراکز درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با تأکید بر اهمیت تغذیه سالم در پیشگیری از اختلالات روان‌پزشکی به‌ویژه آلزایمر، دمانس‌های عروقی و افسردگی گفت: بیماری آلزایمر یکی از اختلالاتی است که حوزه شناخت انسان از جمله حافظه، توجه، تمرکز و عملکردهای اجرایی مغز مانند برنامه‌ریزی، حل مسئله و تصمیم‌گیری را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار می‌دهد.

دکتر علی‌اکبر اسماعیلی در گفت‌وگو با وبدا اظهار کرد: آلزایمر شایع‌ترین علت دمانس و زوال عقل محسوب می‌شود، هرچند علل دیگری از جمله بیماری‌های عروقی مغز، عوارض ضربه‌های شدید مغزی، عوامل عفونی و ویروسی و همچنین کمبودهای تغذیه‌ای نیز می‌توانند در بروز زوال عقل نقش داشته باشند.

وی با اشاره به دمانس عروقی به‌عنوان یکی از انواع مهم زوال عقل افزود: دمانس‌های عروقی ارتباط مستقیمی با بیماری‌های زمینه‌ای نظیر فشار خون بالا، دیابت و اختلالات چربی خون دارند. بنابراین، همان توصیه‌ها و پروتکل‌هایی که برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی–عروقی ارائه می‌شود، به‌طور مستقیم در کاهش خطر اختلالات عروقی مغز و پیشگیری از دمانس‌های عروقی نیز مؤثر است.

این متخصص روان‌پزشکی ادامه داد: آلزایمر یک بیماری تخریب پیشرونده سلول‌های مغزی است که در آن سلول‌های عصبی، به‌ویژه در نواحی مرتبط با حافظه و تمرکز، به‌تدریج دچار تحلیل و در نهایت مرگ می‌شوند. هرچند عواملی مانند سن، جنسیت و زمینه‌های ژنتیکی از عوامل غیرقابل پیشگیری محسوب می‌شوند، اما حدود ۴۵ درصد از عوامل خطر آلزایمر قابل پیشگیری هستند.

دکتر اسماعیلی با اشاره به نقش فرایندهای اکسیداتیو در تخریب سلول‌های عصبی مغز گفت: افزایش مواد اکسیداتیو در بافت مغز می‌تواند زمینه‌ساز کاهش عملکرد شناختی و بروز انواع دمانس شود. یکی از مهم‌ترین راهکارهای کاهش این آسیب‌ها، استفاده از رژیم غذایی سرشار از آنتی‌اکسیدان‌هاست. مصرف منظم میوه‌ها و سبزیجات تازه، به‌ویژه میوه‌های خام و رنگی، نقش مؤثری در محافظت از بافت مغز و کاهش روند تخریب سلول‌های عصبی دارد.

وی با اشاره به ارتباط تغذیه و سلامت روان تصریح کرد: مصرف مغزهایی مانند پسته، گردو و بادام به دلیل دارا بودن ترکیبات غنی از تریپتوفان اهمیت ویژه‌ای دارد. تریپتوفان در بدن به سروتونین تبدیل می‌شود و می‌تواند در پیشگیری از افسردگی، به‌خصوص در افراد مستعد، نقش مؤثری ایفا کند. این ترکیبات همچنین در کاهش خطر ابتلا به آلزایمر نیز اثرگذار هستند.

فلوشیپ فوق‌تخصص سالمندان با تأکید بر مفهوم سبک زندگی سالم خاطرنشان کرد: تغذیه یکی از ارکان اصلی سبک زندگی سالم است و حذف کامل برخی گروه‌های غذایی نمی‌تواند تضمین‌کننده سلامت باشد. بدن انسان به دریافت متعادل و متنوعی از مواد مغذی نیاز دارد و رعایت تعادل در رژیم غذایی امری ضروری است.

به گفته وی، مصرف چربی‌های غیراشباع مانند روغن زیتون و سایر روغن‌های گیاهی در مقایسه با چربی‌های اشباع، نقش محافظتی مهمی دارد. چربی‌های اشباع می‌توانند با ایجاد تصلب شرایین و تنگی عروق، زمینه کاهش خون‌رسانی به مغز و بروز ایسکمی مغزی را فراهم کنند.

دکتر اسماعیلی در پایان تأکید کرد: کنترل عوامل خطر متابولیک، ارتقای سطح تحصیلات، کنترل قند و فشار خون، پرهیز از مصرف سیگار، تغذیه سالم، کاهش آلودگی هوا و تشخیص زودهنگام آلزایمر، نقش مهمی در پیشگیری از شروع، پیشرفت و تشدید این بیماری دارد. تشخیص بیماری در مراحل اولیه، همراه با اقدامات توانبخشی شناختی و کاردرمانی ذهنی، می‌تواند به‌طور قابل توجهی کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشد.

فوق‌تخصص غدد و متابولیسم و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر خاموش بودن بیماری پوکی استخوان، گفت: این بیماری تا زمان بروز شکستگی معمولاً بدون علامت است و تشخیص بالینی آن امکان‌پذیر نبوده و نیازمند روش‌های تشخیصی اختصاصی است.

دکتر ماندانا خداشاهی در گفتگو با وب دا با بیان اینکه پوکی استخوان با کاهش تراکم مواد معدنی و افت کیفیت استخوان تعریف می‌شود، اظهار کرد: اهمیت بالینی این بیماری به دلیل پیامدهای ناشی از شکستگی استخوان است که می‌تواند منجر به کاهش عملکرد، ناتوانی و افت کیفیت زندگی فرد شود.

وی با اشاره به عوامل خطر ابتلا به پوکی استخوان افزود: سن یکی از مهم‌ترین ریسک‌فاکتورهای این بیماری محسوب می‌شود؛ به‌طوری‌که حدود ۵۰ درصد افراد بالای ۵۰ سال به پوکی استخوان مبتلا هستند و این میزان در گروه سنی ۷۰ تا ۸۰ سال به حدود ۸۰ درصد می‌رسد.

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، جنسیت را از دیگر عوامل مؤثر دانست و تصریح کرد: پوکی استخوان در زنان شیوع بیشتری دارد، به‌ویژه پس از یائسگی که کاهش سطح هورمون استروژن رخ می‌دهد. استروژن نقش محافظتی برای استخوان دارد و کاهش آن می‌تواند زمینه‌ساز بروز این بیماری شود.

دکتر خداشاهی با اشاره به نقش سبک زندگی و تغذیه در بروز پوکی استخوان گفت: کاهش تحرک بدنی، نشستن‌های طولانی‌مدت و زندگی کم‌تحرک، در کنار کاهش مصرف مواد غذایی حاوی کلسیم و ویتامین D، از عوامل مهم افزایش شیوع این بیماری به‌ویژه در سالمندی جمعیت است.

وی همچنین به بیماری‌های زمینه‌ای مؤثر در ابتلا به پوکی استخوان اشاره کرد و افزود: بیماری‌هایی نظیر آسم، COPD، بیماری‌های روماتیسمی، بیماری‌های التهابی روده مانند کرون و IBD، پرکاری تیروئید و پاراتیروئید می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند و این بیماران باید تحت غربالگری قرار گیرند.

این فوق‌تخصص غدد، عامل ژنتیک را نیز مؤثر دانست و اظهار کرد: سابقه خانوادگی پوکی استخوان یا شکستگی در افراد بالای ۵۰ سال، ریسک ابتلا را افزایش می‌دهد؛ به‌طوری‌که حتی در زنان پیش از یائسگی و مردان جوان نیز مواردی از پوکی استخوان گزارش شده است.

دکتر خداشاهی با تأکید بر نقش پیشگیری تصریح کرد: اصلاح سبک زندگی، فعالیت بدنی منظم روزانه به‌ویژه ورزش‌های تحمل‌کننده وزن، در کنار تمرینات قدرتی و استقامتی، نقش مؤثری در حفظ سلامت استخوان‌ها دارد.

وی در حوزه تغذیه خاطرنشان کرد: رژیم‌های غذایی غیراستاندارد، حذف لبنیات و ماهی، مصرف غذاهای پرچرب و کم‌پروتئین و کاهش دریافت کلسیم و ویتامین D، از عوامل خطر مهم پوکی استخوان محسوب می‌شوند، به‌ویژه در افرادی که دچار عدم تحمل لاکتوز هستند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه با اشاره به اهمیت ویتامین D گفت: بررسی سطح ویتامین D در افراد مبتلا به پوکی استخوان، افراد چاق و کسانی که بیماری‌های زمینه‌ای دارند، ضروری است.

وی با تأکید دوباره بر ماهیت خاموش بیماری افزود: پوکی استخوان تا زمان ایجاد شکستگی علامتی ندارد و حدود ۳۰ درصد بیماران تنها با درد پشت ناشی از شکستگی مهره‌ها مراجعه می‌کنند، در حالی‌که بسیاری از افراد ممکن است کاملاً از ابتلای خود بی‌اطلاع باشند.

دکتر خداشاهی درباره غربالگری پوکی استخوان اظهار کرد: انجام تست تراکم‌سنجی استخوان برای زنان بالای ۶۵ سال و مردان بالای ۷۰ سال الزامی است. همچنین افرادی که بیش از سه ماه روزانه بیش از ۵ میلی‌گرم کورتون مصرف می‌کنند یا داروهایی مانند مهارکننده‌های پمپ پروتون، داروهای ضدتشنج و برخی داروهای اعصاب مصرف می‌کنند، باید تحت غربالگری قرار گیرند.

وی کوتاه شدن قد بیش از ۴ سانتی‌متر در سال، مصرف سیگار و الکل و شاخص توده بدنی کمتر از ۱۸ را از دیگر علائم هشداردهنده دانست و گفت: این افراد نیز باید از نظر پوکی استخوان بررسی شوند.

این فوق‌تخصص غدد در پایان با اشاره به تفاوت پوکی استخوان و آرتروز تصریح کرد: پوکی استخوان با کاهش تراکم معدنی استخوان و بدون علامت است، در حالی‌که آرتروز یک بیماری مفصلی همراه با درد و ساییدگی مفصل بوده و در تصویربرداری ساده قابل تشخیص است. تشخیص قطعی پوکی استخوان تنها از طریق انجام تست تراکم‌سنجی استخوان (دگزا) امکان‌پذیر است.