پزشکی

فوق تخصص قلب و عروق و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با هشدار نسبت به شیوع گسترده فشار خون بالا در جهان گفت: بیش از یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون نفر در دنیا به این بیماری مبتلا هستند و در صورت کنترل نشدن، خطر سکته مغزی، سکته قلبی، نارسایی قلب و بیماری‌های شدید کلیوی را افزایش می‌دهد.

دکتر مصطفی داستانی در گفتگو با وب دا اظهار کرد: فشار خون نیرویی است که قلب برای به گردش درآوردن خون در عروق بدن ایجاد می‌کند و این شاخص با دو عدد سیستولیک و دیاستولیک اندازه‌گیری می‌شود.

وی افزود: عدد بالایی یا فشار سیستولیک مربوط به زمان انقباض قلب و عدد پایینی یا فشار دیاستولیک مربوط به زمان استراحت و انبساط قلب است و هر دو عدد در ارزیابی سلامت فرد اهمیت دارند.

فوق تخصص قلب و عروق دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه فشار خون طبیعی کمتر از ۱۲۰ روی ۷۰ میلی‌متر جیوه است، تصریح کرد: زمانی که فشار خون به ۱۳۰ روی ۸۰ میلی‌متر جیوه یا بیشتر برسد، فرد مبتلا به پرفشاری خون محسوب می‌شود و اگر فشار خون از ۱۴۰ روی ۹۰ میلی‌متر جیوه فراتر رود، علاوه بر اصلاح سبک زندگی، درمان دارویی نیز ضروری خواهد بود.

وی با اشاره به شیوع بالای این بیماری در جهان گفت: در حال حاضر حدود یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون نفر در دنیا با فشار خون بالا زندگی می‌کنند و این بیماری یکی از شایع‌ترین مشکلات سلامت در جهان به شمار می‌رود.

دکتر داستانی تأکید کرد: فشار خون بالا می‌تواند به اندام‌های مختلف بدن از جمله مغز، قلب، کلیه‌ها، چشم‌ها و عروق آسیب وارد کند، اما بیشترین آسیب‌ها معمولاً در مغز، قلب و کلیه‌ها مشاهده می‌شود.

وی درباره عوارض مغزی این بیماری افزود: پرفشاری خون از عوامل مهم بروز سکته‌های مغزی است و این سکته‌ها ممکن است به‌صورت خونریزی مغزی یا انسداد عروق مغزی رخ دهند.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: فشار خون بالا همچنین می‌تواند موجب نارسایی قلبی، سکته قلبی و سایر بیماری‌های قلبی شود و در موارد شدید با آسیب به کلیه‌ها، بیمار را به سمت بیماری مزمن کلیوی، دیالیز و حتی پیوند کلیه سوق دهد.

وی بر ضرورت آگاهی افراد از وضعیت فشار خون خود تأکید کرد و گفت: کنترل منظم فشار خون نقش مهمی در پیشگیری از عوارض این بیماری دارد.

دکتر داستانی درباره زمان مناسب اندازه‌گیری فشار خون اظهار کرد: افراد زیر ۴۰ سال که سابقه فشار خون بالا ندارند، باید حداقل سالی یک بار فشار خون خود را اندازه‌گیری کنند و برای افراد بالای ۴۰ سال نیز توصیه می‌شود حداقل سه بار در سال فشار خون بررسی شود.

وی اصلاح سبک زندگی را مهم‌ترین راهکار پیشگیری و کنترل فشار خون دانست و افزود: هدف تنها کنترل یک عدد نیست، بلکه ایجاد سبک زندگی سالم است.

فوق تخصص قلب و عروق دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: کنترل مصرف مواد قندی و کالری، کاهش مصرف چربی‌های حیوانی، رعایت تعادل در مصرف چربی‌های گیاهی و پرهیز از عادات ناسالم مانند مصرف سیگار، مواد مخدر و الکل از مهم‌ترین اقدامات در کنترل فشار خون است.

وی ادامه داد: افراد باید از وضعیت قند خون، چربی خون و فشار خون خود آگاه باشند و مدیریت استرس را نیز جدی بگیرند.

دکتر داستانی فعالیت بدنی منظم را یکی از مؤثرترین عوامل حفظ سلامت عنوان کرد و گفت: توصیه می‌شود افراد روزانه دست‌کم ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیاده‌روی با سرعت متوسط داشته باشند.

وی درباره شدت مناسب فعالیت بدنی افزود: پیاده‌روی لازم نیست بسیار تند یا همراه با ورزش سنگین باشد، بلکه سرعت مناسب به‌گونه‌ای است که فرد هنگام راه رفتن بتواند بدون نفس‌نفس زدن با فرد کنار خود صحبت کند.

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ابراز امیدواری کرد: با رعایت سبک زندگی سالم، بتوان از بروز فشار خون بالا پیشگیری کرد یا در صورت ابتلا، آن را به‌خوبی کنترل و از عوارض جدی آن جلوگیری کرد.    

عضو هیات علمی و فوق‌تخصص ژنتیک دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر نقش بنیادین DNA در سلامت انسان، از توانمندی‌های مرکز ژنتیک بیمارستان قائم(عج) در تشخیص، پیشگیری و درمان بیماری‌های ژنتیکی خبر داد. این مرکز تنها مجموعه دانشگاهی شرق کشور است که از مشاوره ژنتیک تا تشخیص قبل از تولد را به‌صورت کامل ارائه می‌دهد.

دکتر آریانه صدرنبوی، عضو هیئت علمی و متخصص ژنتیک، با بیان اهمیت DNA اظهار کرد: DNA ماده وراثتی و زیربنای همه فرآیندهای حیاتی بدن است. کشف ساختار آن توسط واتسون و کریک در سال ۱۹۵۳ نقطه عطفی در زیست‌شناسی بود و این کشف تاریخی منجر به دریافت جایزه نوبل در سال ۱۹۶۳ شد.

وی با اشاره به اینکه بسیاری از بیماری‌های انسانی ناشی از اختلالات در DNA هستند، گفت: پیشرفت‌های اخیر علم ژنتیک باعث شده امروز نه‌تنها امکان تشخیص دقیق بسیاری از بیماری‌ها فراهم باشد، بلکه در مواردی می‌توان درمان‌های هدفمند و شخصی‌سازی‌شده ارائه کرد.

دکتر صدرنبوی با بیان توانمندی‌های مرکز ژنتیک بیمارستان قائم(عج) افزود: این مرکز، به‌عنوان تنها مرکز دانشگاهی ژنتیک در دانشگاه علوم پزشکی مشهد، خدماتی شامل تشخیص پیشرفته بیماری‌ها، درمان‌های مبتنی بر ژنتیک و به‌ویژه تشخیص قبل از تولد اختلالات ژنتیکی را ارائه می‌دهد. بیماری‌های ژنتیکی ممکن است ارثی باشند یا بدون هیچ سابقه خانوادگی بروز کنند.

وی با اشاره به رشد پرشتاب دانش ژنتیک تأکید کرد: امروز می‌توان کل کد ژنتیکی افراد را بررسی و اختلالات احتمالی آن را شناسایی کرد تا مشخص شود هر فرد مستعد ابتلا به چه بیماری‌هایی است و چه گزینه‌های درمانی برای او وجود دارد.

این فوق‌تخصص ژنتیک ادامه داد: در بیمارستان قائم(عج)، آزمایش‌هایی انجام می‌شود که طی آن بخش‌های کدکننده ژن‌ها (اگزون‌ها) – که بیشترین نقش را در بروز بیماری‌های انسانی دارند – خوانش و تحلیل می‌شوند تا تشخیص‌ها با دقت بیشتری صورت گیرد.

وی افزود: مراجعه افراد به کلینیک مشاوره ژنتیک پیش از انجام آزمایش‌ها ضروری است؛ چراکه در این جلسات، شجره خانوادگی ترسیم می‌شود، الگوی بروز بیماری‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد و بر اساس آن، آزمایش‌های مورد نیاز درخواست می‌شود.

دکتر صدرنبوی در پایان با اشاره به دسته‌بندی آزمایش‌های ژنتیکی خاطرنشان کرد: یکی از مهم‌ترین آن‌ها آزمایش‌های سیتوژنتیک است که در بیمارستان قائم(عج) انجام می‌شود. این آزمایش‌ها امکان بررسی ساختار DNA و نحوه سازماندهی آن در کروموزوم‌ها را فراهم می‌کنند و در تشخیص بسیاری از اختلالات ژنتیکی نقش کلیدی دارند.

مدیر طب ایرانی و مکمل دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به زمان مناسب انجام حجامت و شرایط بدنی افراد برای بهره‌گیری از این روش درمانی تأکید کرد: انجام حجامت باید تنها با تشخیص پزشک متخصص و در مراکز دارای مجوز صورت گیرد.

دکتر محمدرضا مهری در گفتگو با وب دا اظهار کرد: خارج از موارد درمانی خاص، بهترین زمان انجام حجامت زمانی است که شرایط آب‌وهوایی معتدل باشد.

وی توضیح داد: در فصل زمستان به دلیل کاهش دما، رگ‌های سطحی بدن منقبض شده و خون بیشتر به سمت عمق بدن هدایت می‌شود، اما با افزایش دمای هوا در فصل بهار، رگ‌ها گشادتر شده و گردش خون در سطح بدن افزایش می‌یابد. به همین دلیل در نگاه طب ایرانی، فصل بهار زمان مناسب‌تری برای انجام برخی روش‌های پاکسازی بدن از جمله حجامت به شمار می‌رود.

مدیر طب ایرانی و مکمل دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه تصور عمومی مبنی بر مناسب بودن حجامت برای همه افراد در فصل بهار صحیح نیست، گفت: تشخیص نیاز به انجام حجامت باید بر اساس مزاج، شرایط بدنی و علائم فردی و پس از بررسی توسط پزشک متخصص انجام شود و همه افراد کاندید مناسب این روش نیستند.

وی افزود: افرادی که علائمی مانند سنگینی یا درد سر، سرخی صورت و گردن، خارش صورت یا پیشانی، تاری دید، بروز دمل یا بثورات پوستی، خونریزی‌های مکرر از بینی یا لثه و خواب زیاد یا خواب‌های هیجانی دارند، ممکن است از نظر طب ایرانی نشانه‌هایی از غلبه دم داشته باشند و پس از ارزیابی تخصصی برای انجام حجامت بررسی شوند.

دکتر مهری با بیان اینکه حجامت یک اقدام مداخله‌ای محسوب می‌شود، تصریح کرد: به دلیل همراه بودن این روش با خون‌گیری، انجام آن باید مانند سایر اقدامات درمانی تحت نظارت پزشک متخصص صورت گیرد و انجام خودسرانه آن می‌تواند برای برخی افراد خطرناک باشد.

وی در ادامه به گروه‌هایی که باید از انجام خودسرانه حجامت پرهیز کنند اشاره کرد و گفت: کودکان زیر دو سال، سالمندان بالای ۶۰ سال، افراد دارای ضعف عمومی یا سوءتغذیه، افراد بسیار چاق یا بسیار لاغر، مبتلایان به اختلالات انعقادی مانند هموفیلی یا کمبود پلاکت، مصرف‌کنندگان داروهای ضدانعقاد، زنان باردار، بیماران قلبی، کلیوی و کبدی، افراد مبتلا به کم‌خونی شدید و بیماران مبتلا به ویتیلیگو از جمله گروه‌هایی هستند که انجام حجامت برای آنان باید با احتیاط و تنها پس از بررسی تخصصی انجام شود.

مدیر طب ایرانی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان بر ضرورت مراجعه به مراکز دارای مجوز تأکید کرد و گفت: حجامت باید در مراکزی انجام شود که زیر نظر دانشگاه علوم پزشکی فعالیت می‌کنند و اصول بهداشتی در آن‌ها رعایت می‌شود؛ زیرا انجام این اقدام در مراکز غیرمجاز می‌تواند خطراتی مانند عفونت، انتقال بیماری‌های خونی و خونریزی‌های جدی را به همراه داشته باشد.

معاون گروه علوم اعصاب دانشکده پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت تاب‌آوری عصبی در مدیریت موقعیت‌های استرس‌زا، «تکنیک مکث» را یکی از مهم‌ترین راهکارهای کنترل واکنش‌های هیجانی در شرایط بحرانی دانست.

دکتر فرزانه وفایی‌ در گفت‌وگو با وبدا اظهار کرد: در شرایط استرس‌زا مانند انفجار یا موقعیت‌های تهدیدآمیز، مغز به‌طور ناخودآگاه واکنش‌های بقا را فعال می‌کند. این واکنش‌ها ممکن است به شکل شوک، جیغ زدن یا حتی نوعی فلج شدن بروز پیدا کند، اما با تمرین تکنیک «مکث» می‌توان این واکنش‌ها را تا حد زیادی کنترل کرد.

وی توضیح داد: تکنیک مکث بر ایجاد یک وقفه کوتاه همراه با تنفس عمیق و شمارش اعداد در بازه زمانی سه تا شش ثانیه تمرکز دارد. این وقفه کوتاه به‌عنوان پلی حیاتی عمل می‌کند تا مغز خودآگاه فرصت فعال شدن پیدا کند و بتواند مراکز هیجانی مغز را تحت کنترل قرار دهد.

به گفته معاون گروه علوم اعصاب دانشکده پزشکی مشهد، تنفس عمیق در این بازه زمانی باعث افزایش خون‌رسانی و اکسیژن‌رسانی به قشر پیش‌پیشانی مغز می‌شود. این بخش از مغز نقش مهمی در تصمیم‌گیری و کنترل رفتار دارد و با اثرگذاری بر آمیگدال ـ مرکز پردازش ترس ـ از بروز واکنش‌های هیجانی شدید جلوگیری می‌کند.

وی افزود: بازه زمانی سه تا شش ثانیه از نظر علوم اعصاب اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا این مدت زمان برای پردازش اطلاعات توسط مغز خودآگاه و فعال‌سازی مسیرهای عصبی مرتبط با تصمیم‌گیری کافی است و به فرد کمک می‌کند از واکنش‌های تکانشی پرهیز کند. البته حتی یک ثانیه مکث نیز می‌تواند مؤثر باشد، اما این بازه زمانی فرصت مطمئن‌تری برای کنترل شرایط فراهم می‌کند.

کاربرد تکنیک مکث در زندگی روزمره و شرایط بحرانی

دکتر وفایی‌با اشاره به کاربردهای عملی این تکنیک گفت: استفاده از تکنیک مکث تنها به شرایط بحرانی مانند جنگ محدود نمی‌شود، بلکه در موقعیت‌های استرس‌زای روزمره نیز بسیار کاربردی است. برای مثال در هنگام عصبانیت در خیابان، یک مکث کوتاه همراه با تنفس عمیق می‌تواند از بروز درگیری فیزیکی جلوگیری کرده و به فرد امکان دهد تصمیمی منطقی‌تر بگیرد.

وی افزود: در شرایط شدیدتر مانند وقوع انفجار نیز این مکث کوتاه می‌تواند از فلج شدن یا واکنش‌های هیجانی شدید جلوگیری کرده و به فرد کمک کند سریع‌تر موقعیت را ارزیابی کرده و برای یافتن پناهگاه یا خروج از محل خطر اقدام کند.

تاب‌آوری عصبی؛ نتیجه تقویت مدارهای مغزی

معاون گروه علوم اعصاب دانشکده پزشکی مشهد در پایان، تاب‌آوری عصبی را حاصل تقویت مدارهای عصبی دانست و گفت: این توانایی به فرد کمک می‌کند بخش‌های پایین‌تر مغز که مسئول واکنش‌های هیجانی هستند را بهتر کنترل کند. تقویت این مدارها نه‌تنها آسیب‌پذیری فرد در برابر تروماها را کاهش می‌دهد، بلکه روند بهبودی پس از تجربه‌های سخت را نیز تسریع می‌کند و فرد را قادر می‌سازد سریع‌تر به زندگی عادی بازگردد و احساساتی مانند خشم را به شکل سازنده‌تری مدیریت کند.