دانش

پژوهشگران دانشکده داروسازی و دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با سرپرستی دکتر محمدرضا عباس‌پور، موفق به طراحی و ارزیابی پانسمان ژل کریستال مایع لیپیدی درجا تشکیل شونده برای درمان زخم‌های ناشی از آلوئولار استئیت شدند. این پانسمان، با اثربخشی مشابه نمونه خارجی، هزینه‌ها و عوارض ناشی از درمان زخم‌های دندانی را کاهش داده است.

دکتر محمدرضا عباس‌پور، استاد گروه فارماسیوتیکس دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مشهد ، در توضیح این دستاورد علمی بیان کرد: ایده طراحی این پانسمان لیپیدی از نیاز کلینیک‌های دندانپزشکی به یک جایگزین مؤثر برای پانسمان‌های خارجی شکل گرفت. این زخم‌ها که عمدتا ناشی از کشیدن دندان‌های آسیا و عقل هستند، معمولاً درد شدیدی در حفره دندانی ایجاد کرده و فرایند ترمیم را مختل می‌کنند و مدت نسبتا طولانی بیمار را درگیر می کند. در حال حاضر پانسمان‌های تجاری وارداتی موجود، مانند آلوژیل،بسیار کمیاب بوده  و به دلیل هزینه بالا وتحریک بعلت آزادسازی سریع ماده مؤثره، محدودیتهایی برای بیماران و دندانپزشکان ایجاد کرده است.  به همین دلیل تصمیم گرفتیم یک نمونه مؤثرتر و کم‌هزینه‌تر طراحی کنیم.

ویژگی‌های پانسمان کریستال مایع لیپیدی

وی در توضیح طراحی این محصول افزود:پانسمان طراحی‌شده بر پایه کریستال مایع لیپیدی است؛ سیستم‌های کریستال مایع ابتدا مایع بوده و دارای ساختارهایی هستند که در محیط بدن آب جذب کرده  و به صورت ساختارهای منظم کریستالی درآمده و حالت جامد پیدا می کنند. این حالت امکان آزادسازی آهسته و کنترل‌شده دارو را فراهم می‌کند و برای استفاده‌های دارورسانی، مانند ایمپلنت‌ها یا تزریق‌های دارویی طولانی اثر، مناسب است.

دکتر عباس‌پورعنوان کرد: مواد سازنده این پانسمان عمدتا ترکیبات لیپیدی بوده و ماده مؤثره آن، اوژنول، گرفته شده از اسانس گیاه میخک، و یدوفورم هستند که خاصیت ضد درد و ضد میکروبی دارند. این مواد در ساختار کریستال مایع لیپیدی قرار گرفته و خواص ضدمیکروبی و آزادسازی کنترل‌شده دارو بهبود یافته است.

نتایج آزمایش‌های پیش‌بالینی

وی ادامه داد:این پانسمان در آزمایش‌های برون‌تن و درون‌تن(مطالعات حیوانی و بالینی) خواص ظاهری، پایداری، آزادسازی ماده مؤثره، ویسکوزیته، و اثرات ضدمیکروبی مطلوبی را نشان داد. مطالعات بالینی روی داوطلبانی که دندان‌هایشان کشیده شده بود، نتایج امیدوارکننده‌ای داشت. داوطلبین در دو گروه بودند که یک گروه محصول تجاری و گروه دیگر را نیز محصول تولیدی  استفاده شد  که  این پانسمان توانست درد بیماران را کاهش دهد، دوره ترمیم زخم را کوتاه کند و اثربخشی مشابه نمونه‌ تجاری خارجی داشته باشد.

چالش‌ها و چشم‌انداز آینده

دکتر عباس‌پور درخصوص چالش‌های موجود اظهار کرد: ر فرایند طراحی و تولید، مشکلاتی مانند دستیابی به مواد مؤثره با کیفیت بالا و آزمایش‌های سازگاری و پایداری وجود داشت که خوشبختانه با همکاری دانشکده‌های داروسازی و دندانپزشکی رفع شد. با این حال، مرحله تجاری‌سازی این سیستم هنوز چالش‌هایی دارد و نیازمند حمایت‌های دانشگاه و صنعت برای توسعه تجهیزات و زیرساخت‌های مرتبط است.

وی افزود: هدف ما این است که این محصول به تولید نیمه‌صنعتی و سپس صنعتی برسد تا نیاز کشور به پانسمان‌های گران‌قیمت خارجی برطرف شود و استفاده از آن در کلینیک‌ها و مراکز دندانپزشکی به سهولت انجام گیرد.

این طرح پژوهشی به عنوان پایان‌نامه مشترک آقای دکتر میرشاهی، دانشجوی داروسازی و دکتر چاووشی، دانشجوی دندانپزشکی،  با راهنمایی و همکاری جناب آقای دکتر باقری هیأت علمی دانشکده دندان پزشکی و جناب آقای دکتر کمالی هیأت علمی دانشکده داروسازی  انجام شده است و علاوه بر پیگیری تجاری سازی، در مرحله نگارش مقاله برای انتشار در مجلات معتبر علمی قرار دارد.

طرح تحقیقاتی " بررسی اثر افزوده کروسین بر درمان افسردگی مردان؛ ناشی از ترک آمفتامین" که به همت اساتید گروه روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد انجام شده، در زمره طرح های اثر گذار این مجموعه قرار گرفت.

دکتر مائده کامرانی عضو هیأت علمی گروه روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، پیرامون جزئیات این پژوهش در گفتگو با وب دا، اظهار کرد؛ با توجه به افزایش مصرف مواد و خصوصاً محرک ها در جامعه، سالهاست که ما در بیمارستان ابن سینا با بیمارانی مواجه هستیم که بدنبال ترک شیشه یا آمفتامین ها دچار افسردگی های ناشی از ترک میشوند و چون جنس این خلق پایین، با یک اختلال افسردگی ماژور متفاوت است، درمان های موجود به طور مکفی نمیتوانند در بهبود این حالت مؤثر باشند، زیرا این خستگی، خلق پایین، کندی و اُفت انرژی ناشی از اُفت ذخایر دوپامینی مغز و اصطلاحاً نوعی خالی شدن بدن است و گویی بیماران نوعی از سوگ و از دست دادن را تجربه میکنند که ماهیتاً با آسیب شناسی یک دپرشن ماژور تفاوت دارد.

وی ادامه داد: به دنبال دوران ترک و خلق پایین، یک فاز بسیار حساس و دوران تاریکی برای بیمار پدید می آید که بسیاری از افراد به علت عدم تحمل این دوره مستعد لغزش و عود می شوند. همچنین از آنجا که در مطالعات انجام شده قبلی عصاره گیاه زعفران اثرات تقویت کنندگی خلق و ضد افسردگی نشان داد، برآن شدیم این مطالعه را با افزودن  این دارو به درمان های روتین بیماران در فاز ترک با هدف بهبود خلق و علائم افت انرژی و خستگی، انجام دهیم.

دکتر مائده کامرانی در خصوص فرایند تحقیق انجام شده هم گفت: برای این پژوهش از کروسین یا عصاره زعفران کمک گرفتیم و طی فرایندی به یک گروه از بیماران کپسول های 12 میلی گرم کروسین داده شد و در گروه دیگر از دارونما با همان طعم و رنگ و بو استفاده کردیم که دو گروه به صورت تصادفی تقسیم شدند و بیماران را در حین و ۴ هفته بعد اتمام دارو مجدداً ارزیابی کردیم و در نهایت مقایسه بهبود علائم در دو گروه نشان داد استفاده از این ماده به صورت کمکی اثرات قابل توجهی در بهبود علایم فاز ترک بیماران ندارد و همچنان توصیه ما به بیماران همان روان درمانی، تشویق به تغییر سبک زندگی و پذیرفتن ماهیت گذرا و صبوری بیماران برای طی این مسیر سخت با کمک یک روان درمانگر حرفه ای است.

وی خاطرنشان کرد؛ این مطالعه بصورت دو گروهه و برروی 30 نفر انجام شد و نتایج آن به صورت مقاله ای در حال طی کردن روند چاپ در یک ژورنال معتبر علمی است.

گفتنی است؛ طرح پژوهشی اثر کروسین بر درمان افسردگی با شماره 991860  بعنوان یکی طرح اثر گذار و قابل انتشار در دانشگاه علوم پزشکی مشهد است.

رئیس پارک علم و فناوری سلامت مشهد گفت: در این مجموعه 57 شرکت دانش بنیان و فناور مستقر بوده و در این شرکت‌ها 114 نوع محصول تولید می‌شود.

دکتر حمیدرضا رحیمی در گفتگو با وب دا، اظهار کرد: با توجه به شعار سال که سرمایه‌گذاری برای تولید بوده این موضوع در حوزه سلامت به‌طور ویژه مورد توجه قرار گرفته و پارک علم و فناوری سلامت مشهد با همکاری شرکت‌های دانش بنیان و فناور خلاق در این مجموعه در هفته گذشته در نمایشگاه سرمایه‌گذاری بانک، بورس و بیمه شرکت کرد و تمامی شرکت‌های فعال و گروه‌های مالی زیرمجموعه این پارک ارتباط خوبی در حوزه کسب و کارها برقرار کردند.

وی تصریح کرد: در این نمایشگاه مذاکرات موفقی با یکی از بانک‌ها و مؤسسات مالی داشتیم که منجر به امضای تفاهم نامه اولیه از طریق 3 منبع شد و در بندهای این تفاهم نامه موارد مهمی همچون نقش مسئولیت اجتماعی و ماده‌های 11 و 13 قانون در جهت استفاده هرچه بهتر از ظرفیت دانش بنیان‌ها مورد تأکید واقع شده است.

رئیس پارک علم و فناوری سلامت مشهد با اشاره به اینکه در این تفاهم نامه از کلیه ابزارهای مالی و ظرفیت‌های موجود جهت جذب سرمایه‌های ماده های 11 و 13 استفاده شده است، بیان کرد: طبق توافق صورت گرفته شرکت‌های مالیات پرداز می‌توانند بخشی از منابع درآمدی خود را به جای پرداخت به اداره مالیات در جهت تحقیق، توسعه و گسترش فعالیت‌های دانش بنیان استفاده نمایند و بخشی دیگر از سرمایه خود را به عنوان خط اعتباری و سرمایه اولیه به صندوق ثامن بیاورند و آن مجموعه را تبدیل به یک شرکت دانش بنیان نمایند، موضوعی که بسیار حائز اهمیت است و منجر به رشد شرکت‌ها و افزایش نقدینگی آنها شده و همین موضوع موجب به سرانجام رسیدن پروژه‌های تحقیقی و تولیدی این شرکت‌ها می‌شود.

دکتر رحیمی با ذکر این نکته که استفاده از ظرفیت مسئولیت اجتماعی موضوع مهم دیگری بوده که در این تفاهم نامه به آن اشاره شده است، تأکید کرد: شرکت‌ها و بانک‌ها موظفند که بخشی از درآمد خود را صرف کارها و مسئولیت‌های اجتماعی همچون فعالیت‌های دانش بنیان‌ها نمایند و در تفاهم نامه منعقد شده مقرر گردیده که بخشی از این سرمایه وارد پارک علم و فناوری سلامت مشهد بشود، موضوعی که هم در جذب بودجه و هم در حمایت بیش از پیش از شرکت‌ها مؤثر بوده و در خروجی آن ارزش افزوده و افزایش تولید را به همراه دارد.

وی اضافه کرد: ما در پارک علم و فناوری سلامت مشهد و طبق تأکید ویژه رییس دانشگاه علوم پزشکی مشهد علم را به ثروت تبدیل خواهیم کرد و می‌خواهیم از ظرفیت شرکت‌های دانش بنیان و فناور به نحو احسن استفاده نماییم و بهترین خروجی و بالاترین میزان بهره‌وری را داشته باشیم.

رئیس پارک علم و فناوری سلامت مشهد با بیان اینکه در حال حاضر 57 شرکت دانش بنیان و فناور در این پارک مشغول به فعالیت هستند، خاطرنشان کرد: از این تعداد 46 شرکت آن فناور بوده و 11 شرکت دیگر هم دانش بنیان است، تعداد محصولات تولیدی در شرکت‌های دانش بنیان و فناور زیرمجموعه پارک علم و فناوری سلامت مشهد 114 نوع محصول بوده که بیشترین تعداد در بخش دارویی و با 54 نوع محصول بوده است.

دکتر رحیمی افزود: درآخرین اقدام صورت گرفته و در راستای پیشرفت در حوزه سلامت در مناطق مرزی خواف با نماینده این شهرستان در مجلس شورای اسلامی دیدار داشتیم و در این برنامه پیشنهاد شد که پارک علم و فناوری سلامت مشهد کمک و حمایت لازم را در این خصوص داشته باشد؛ همچنین در همین رابطه کارگروهی در این شهرستان تشکیل شد تا بتوانیم کارهای مؤثری در حوزه پزشکی از راه دور و گردشگری سلامت و نیز شرکت‌های فناور و دانش بنیان فعال در مناطق مرزی این شهرستان انجام دهیم.

وی در پایان گفت: مهمترین هدف ما در پارک علم و فناوری سلامت مشهد این است که سرمایه‌های بیرونی جذب دانشگاه علوم پزشکی مشهد شوند و به واسطه آن شرکت‌‌های فناور و دانش‌بنیان زیرمجموعه این پارک مورد حمایت قرار بگیرند و بدون شک این موضوع نقش بسیار مهمی در افزایش کمی و کیفی محصولات تولیدی و رشد در حوزه درآمدزایی این شرکت‌ها داشته و دارد و معتقدیم که باید از تمامی ظرفیت‌ها به‌خوبی و به نحو احسن استفاده کرد.

نانوتکنولوژی، دنیایی از فناوری های جدید است که به شکل های مختلفی می تواند به تصفیه آب منجر شود و استفاده از کاتالیست نمونه ای از همین فناوری هاست. کاتالیست ماده ای است که می تواند ترکیبات مقاومی که با روش های تصفیه معمول از آب حذف نمی شوند، را طی یک فرایند پیشرفته حذف و منجر به تصفیه آب و فاضلاب شود. دکتر محمود شمس، دانشیار گروه مهندسی بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی مشهد به همراه تیم تحقیقاتی خود، مطالعه ای را در رابطه با همین موضوع ( تصفیه آب و فاضلاب از طریق کاتالیست ها و نانو جاذب ها) به سرانجام رسانده اند که به انتشار مقالات علمی متعدد در مجلات و کنفرانس های بین المللی منجر شده است. پایگاه خبری وب دا، پیرامون این دستاورد مهم علمی- تحقیقاتی گفتگویی با این استاد و محقق جوان دانشگاه علوم پزشکی مشهد داشته است که شرح آن را در ادامه می خوانید:

وب دا: ضمن سپاس از شما استاد گرامی جهت حضوردر این گفتگو، لطفا معرفی مختصری از خود داشته باشید؟

 من دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد هستم و از سال 1396 فعالیت خود را در گروه مهندسی بهداشت این دانشگاه آغاز کرده ام و عمدتاً در حوزه تحقیقات مرتبط با تصفیه آب و فاضلاب با تمرکز بر روش های مدرن و استفاده از فناوری نانو فعالیت می کنم که موضوع پایان نامه مقاطع ارشد و دکتری من نیز بوده است.

وب دا: دلیل انتخاب این موضوع چیست و چه تحقیقات دیگری در رابطه با آن داشته اید؟

 با توجه به اینکه کشور ما از لحاظ کمی، با محدودیت منابع آبی روبرو است و در مورد کیفیت نیز تحت تأثیر آلودگی های متفاوت قرار گرفته ، بنابراین ما در ارتباط آلاینده هایی که از طریق صنایع و فعالیت های انسانی و یا کشاورزی وارد آب می شود، پژوهش هایی را در جهت تصفیه آب و فاضلاب با استفاده از تکنولوژی های مختلف و اغلب پیشرفته انجام می دهیم.

همچنین با توجه به اینکه در حال حاضر نانوفناوری در حوزه های مختلفی ورود کرده و موفق شده، در زمینه های مختلف راهگشا باشد، ما نیز از این تکنولوژی در طراحی نانوساختارها استفاده می کنیم که ویژگی های منحصر به فردی داشته و می توانند در تصفیه آب هم مؤثر واقع شوند.

وب دا: استفاده از چه تکنیکی موجب تصفیه آب می شود؟

نانوتکنولوژی در زمینه های مختلفی می تواند به تصفیه آب منجر شود که یکی از موضوعاتی که مورد علاقه بنده و تیم پژوهشی هست. کاتالیست ماده ای است که می تواند ترکیبات مقاومی که با روش معمول حذف نمی شوند، را حذف کند و ما روی همین فتوکاتالیست کار می کنیم؛ یعنی موادی که با استفاده از نور خورشید به عنوان یک منبع تجدیدپذیر و دائمی فعال می شوند و تشکیل رادیکال می دهند و ترکیبات پیچیده را تجزیه می کنند. این یکی از روش های مدرن و پیشرفته تصفیه آب و فاضلاب به شمار می رود.

وب دا: در چه حوزه هایی می توان این روش را بکار گرفت؟

این روش علاوه بر اینکه در موضوع تصفیه آب استفاده می شود می تواند در فاضلاب صنایع از جمله؛ داروسازی، صنعت نساجی و صنایع شیمیایی که ترکیبات مقاومی دارند هم استفاده شود .

وب دا : در مورد فرایند پژوهش با این موضوع هم توضیحاتی بفرمایید؟

در حوزه پژوهش معمولاً اولین قدم این است که ترکیبات کاتالیست در آزمایشگاه ساخته شوند، سپس در ادامه وارد تکنولوژی های مبتنی بر این ساختارها از جمله؛ دستگاه تصفیه آب خانگی یا دستگاه های تصفیه خورشیدی که بتوانند به شکل عملیاتی مورد استفاده قرار بگیرند. اما مراحل متعددی وجود دارد تا که اینکه مواد به مرحله اجرا و صنعتی شدن برسد و روند آن زمانبر است.

وب دا: آیا این فعالیت ها در پایگاه های علمی هم ثبت میشود؟

بله. نتیجه فعالیت های پژوهشی که انجام می شوند اساساً در مجلات معتبر بین المللی ارائه می شود، مجلات با کیفیتی که از لحاظ علمی سطح مناسبی دارند. انتشار مقالات و تولید علم نیز موضوعی است که به عنوان اولویت در کشور ما حساب می شود. برای تمام تکنولوژی ها شکاف زمانی، از مرحله ارزیابی کارآیی آزمایشگاهی تا زمان تجاری شدن و مصرف عمومی وجود دارد .

وب دا: آیا پژوهش شما بصورت تیمی انجام شده است؟

بله... اساساً فعالیت پژوهشی یک کار گروهی است و من از همکاران عزیز و دانشجویان بسیار خوبم، سپاسگزار هستم چون عمده کار تحقیقاتی ما با دانشجویان مقاطع ارشد و دکترا است، به ویژه مقطع دکترا که توانمندی بالایی دارند و با علاقه و انگیزه حضور و فعالیت دارند.

در موضوع کاتالیست ها برای حذف ترکیبات دارویی، نساجی یا رنگ ها، ما از چارچوب های آلی فلزی که نسل جدید ترکیبات متخلخل هستند استفاده و آن را به شکل کامپوزیت در آوردیم با ویژگی های ساختاری و عملکردی آنها به شکل سینرژستی تقویت شود. نکته قابل توجه در مورد ترکیبات مطالعه شده این است که میتوان از نور خورشید و یا لامپ های کم مصرف LED؛ یعنی همان لامپ هایی که ما برای روشنایی منازل از آنها استفاده می کنیم فعال شده و لذا می توانیم با انرژی بسیار کم حذف آلاینده ها را انجام دهیم.