دانش

گروهی از محققان دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در یک مطالعه مورد–شاهدی مبتنی بر جمعیت و با استفاده از داده‌های ۴۸۶۲ مادر، دریافتند که تجربه ناامنی غذایی در دوران بارداری با افزایش چشمگیر خطر زایمان زودرس همراه بوده و مادرانی که ناامنی غذایی را تجربه کرده بودند، سه برابر بیشتر در معرض زایمان زودرس قرار دارند.

دکتر احسان موسی فرخانی، دکترای اپیدمیولوژی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد که عمده‌ی فعالیت پژوهشی خود را بر تحلیل داده هایی با ابعاد زیاد، اپیدمیولوژی اجتماعی و تأثیر عوامل اجتماعی بر پیامدهای سلامت متمرکز داشته است، در گفتگو با وب دا، به تشریح فرایند اجرای طرح مطالعاتی" ارتباط نا‌امنی غذایی با زایمان زودرس در مادران تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی مشهد" پرداخت و در مقدمه ای پیرامون مفهوم ناامنی غذایی، تعریف، اهمیت، و شیوه سنجش آن گفت: ناامنی غذایی، بر اساس تعریف سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، به معنای عدم دسترسی فیزیکی، اجتماعی یا اقتصادی به غذای کافی و ایمن برای داشتن یک زندگی سالم و فعال است.

وی ادامه داد: این پدیده نه‌تنها یک مسئله تغذیه‌ای، بلکه یک معضل جدی اجتماعی-اقتصادی به شمار می‌رود که پیامدهای گسترده‌ای بر سلامت عمومی، به‌ویژه در گروه‌های آسیب‌پذیر مانند: مادران باردار و کودکان، بر جای می‌گذارد و در واقع، امنیت غذایی یکی از ارکان اصلی ارتقای سلامت و تغذیه مطلوب در جوامع است و عوامل متعددی از جمله شرایط مالی، اقتصادی و خانوادگی، می‌توانند دسترسی افراد به غذای کافی و سالم را به‌طور مستقیم تحت تأثیر قرار دهند.

دکتر فرخانی خاطرنشان کرد: ناامنی غذایی یک وضعیت پیچیده، چندبعدی و پویاست که از گرسنگی مداوم و سوءتغذیه گرفته تا اختلالات رشد و حتی پرخوری و اضافه‌وزن را شامل می‌شود. گزارش FAO در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که حدود ۲ میلیارد نفر در سراسر جهان در معرض ناامنی غذایی متوسط تا شدید قرار دارند، و انتظار می‌رود زنان باردار به دلیل شرایط فیزیولوژیکی و نیازهای تغذیه‌ای خاص، بیش از سایرین در معرض عوارض این پدیده قرار گیرند.

استاد دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد همچنین، با بیان اینکه برای سنجش ناامنی غذایی در سطح خانوار، ابزارهای استاندارد و معتبری توسعه یافته‌اند افزود: یکی از پراستفاده‌ترین این ابزارها، پرسشنامه Household Food Insecurity Access Scale (HFIAS) است که توسط آژانس توسعه بین‌المللی طراحی شده و به طور گسترده در مطالعات بین‌المللی به‌کار می‌رود. این مقیاس شامل ۹ سؤال در خصوص تجربه‌های خانوار از ناامنی غذایی طی چهار هفته گذشته است و نه‌تنها وجود ناامنی غذایی، بلکه شدت آن (خفیف، متوسط یا شدید) را نیز مشخص می‌سازد.

وی اضافه کرد: در ایران، نسخه فارسی این ابزار به‌صورت رسمی ترجمه و اعتبارسنجی شده است و در پروژه‌های ما نیز از آن استفاده شده است. روایی و پایایی این ابزار در مطالعات داخلی تأیید شده و ضریب آلفای کرونباخ آن بین 0.85 تا 0.95 گزارش شده است که نشان‌دهنده قابلیت اعتماد بالای آن در سنجش این پدیده در جمعیت‌های مختلف است. شیوه نمره‌دهی در این مقیاس به‌صورت دو مرحله‌ای انجام می‌شود: ابتدا پرسش‌ها به‌صورت بله/خیر  پاسخ داده می‌شوند، و در صورت پاسخ مثبت، میزان فراوانی تجربه (به‌ندرت، گاهی، اغلب) در مقیاسی سه‌نقطه‌ای سنجیده می‌شود. امتیاز نهایی حاصل، خانوارها را در یکی از چهار سطح امنیت غذایی (کامل، خفیف، متوسط، شدید) طبقه‌بندی می‌کند و در تمامی مطالعات ما، از نسخه معتبر فارسی این ابزار که در پایگاه داده الکترونیک سلامت سینا در حوزه معاونت بهداشت نیز استفاده می‌شود، بهره گرفته شده است.

یافته‌های پژوهش‌های اخیر درباره ناامنی غذایی و پیامدهای مرتبط با بارداری و سلامت نوزاد

عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در ادامه گفت: طی مجموعه‌ای از مطالعات اپیدمیولوژیک مبتنی بر داده‌های سیستم الکترونیک سلامت با همکاری معاونت محترم بهداشت دانشگاه ، به بررسی ارتباط ناامنی غذایی با پیامدهای کلیدی سلامت در دوران بارداری و ابتدای نوزادی در استان خراسان رضوی پرداخته‌ایم که یافته‌های این پژوهش‌ها بر ضرورت مداخلات هدفمند در دوران بارداری برای پیشگیری از عوارض جدی نوزادی و مادری تأکید دارند و شامل موارد زیر می باشد:

1. 1. ناامنی غذایی و زایمان زودرس

در یک مطالعه مورد–شاهدی مبتنی بر جمعیت با استفاده از داده‌های ۴۸۶۲ مادر مشخص شد که تجربه ناامنی غذایی در دوران بارداری با افزایش چشمگیر خطر زایمان زودرس همراه است. مادرانی که ناامنی غذایی را تجربه کرده بودند، سه برابر بیشتر در معرض زایمان زودرس قرار داشتند که این ارتباط پس از کنترل برای متغیرهای مخدوش‌کننده‌ای مانند دیابت بارداری، پره‌اکلامپسی، سن مادر و شاخص توده بدنی نیز پایدار باقی ماند. همچنین دیابت بارداری، پره‌اکلامپسی از عوامل خطر مهم زایمان زودرس بودند، درحالی‌که سن بالاتر مادر نقش محافظتی ایفا می‌کرد.

2. 2. ناامنی غذایی و اختلال رشد قدی نوزادان زیر شش ماه

در یک مطالعه کوهورت گذشته‌نگر بر روی ۲۴۸۱ مادر و نوزاد، تأثیر ناامنی غذایی در سه‌ماهه سوم بارداری بر رشد نوزادان زیر شش ماه بررسی شد. یافته‌ها نشان داد نوزادانی که مادرانشان در خانوارهای ناامن غذایی زندگی می‌کردند، در مقایسه با نوزادان در خانوارهای امن، به ترتیب ۲ برابر در هنگام تولد، ۳. برابر در چهارماهگی و ۳.۸ برابر در شش‌ماهگی در معرض خطر کوتاه‌قدی (Stunting) قرار داشتند. این ارتباط‌ها پس از تعدیل آماری نیز معنادار باقی ماند. اگرچه ارتباطی معنادار میان ناامنی غذایی با وزن هنگام تولد و وزن‌گیری نسبت به قد یا سن مشاهده نشد، اما تأکید شد که کوتاه‌قدی نوزادان نمایانگر سوءتغذیه مزمن و محرومیت تغذیه‌ای طولانی‌مدت است که تأثیرات بلندمدتی بر رشد و تکامل کودک دارد.

3. 3. ناامنی غذایی و وزن کم هنگام تولد

مطالعه سوم که یک مطالعه مورد–شاهدی دیگر با مشارکت ۶۲۹۴ مادر  بود، نشان داد ناامنی غذایی خانوار با افزایش معنادار احتمال تولد نوزاد با وزن کمتر از ۲۵۰۰ گرم همراه است علاوه بر این، تحلیل فضایی با استفاده از GIS نشان داد که مناطق با ناامنی غذایی بیشتر، دارای شیوع بالاتری از نوزادان با وزن کم هنگام تولد بودند. دیگر عوامل خطر شناسایی‌شده شامل ، سطح تحصیلات پایین مادر، زایمان سزارین، پره‌اکلامپسی و قرار گرفتن در معرض دود سیگار بودند.

استاد دانشکده بهداشت در جمع بندی سخنان خود گفت: مجموعه‌ی این مطالعات نشان می‌دهد که ناامنی غذایی در دوران بارداری با پیامدهای مهمی همچون زایمان زودرس، اختلال رشد نوزادان و وزن کم هنگام تولد مرتبط است. این یافته‌ها نه تنها بر اهمیت حمایت‌های تغذیه‌ای در دوران بارداری تأکید دارند، بلکه ارزش استفاده از داده‌های الکترونیک سلامت را به‌عنوان ابزار پژوهشی و پایشی در سیاست‌گذاری سلامت مادر و کودک برجسته می‌سازند. امیدواریم این شواهد علمی بتوانند در طراحی و اجرای برنامه‌های ارتقاء امنیت غذایی و کاهش نابرابری‌های سلامت در کشور مؤثر واقع شوند.

رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به شعار سال 1404 ( سرمایه گذاری برای تولید ) گفت: هدایت سرمایه‌ها به سمت شرکت‌های دانش بنیان و فناور با کمک پارک‌های علم و فناوری می‌تواند، به خلق ثروت، نگهداشت علم و کارآفرینی منتج شود.

دکتر حمیدرضا رحیمی در گفتگو با وبدا، ضمن مهم برشمردن نقش پارک‌های علم و فناوری در حمایت و پشتیبانی از شرکت‌های دانش بنیان و فناور تأکید کرد: شرکت‌های دانش بنیانی که مرحله رشد و تثبیت خود را در فواصل زمانی مختلف ( مثلاً سه تا پنج سال ) گذرانده‌اند و به یک بلوغ حداقلی در زمینه تولید چند محصول یا خدمت رسیده‌اند، این آمادگی را دارند که به فضای کسب و کار کشور وارد شوند و در اینجا نقش حمایتی پارک‌های علم و فناوری در پشتیبانی از این مراکز نوپا، بسیار مهم و تعیین کننده خواهد بود.

وی ادامه داد: ارزش این پشتیبانی‌ها را از سه جهت می توان در نظر گرفت؛ نخست کارآفرینی، دوم نگه داشت علم و دانشی که در دانشگاه خودمان طی این سال‌ها در باب تحقیقات تبدیل به فناوری شده و سوم ثروت آفرینی و کسب درآمد از علمی که مبتنی بر دانش فنی است.

رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به تعیین شعار سال با عنوان « سرمایه گذاری برای تولید » از سوی مقام معظم رهبری گفت: در راستای تحقق این شعار، ما مسئولان ( و از جمله شخص بنده به عنوان رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه )، این رسالت را داریم که سرمایه‌ها را جذب و در قالب تسهیلات مختلف در اختیار شرکتهای دانش بنیانی که در پارک علم و فناوری فعال هستند قرار دهیم و در واقع فضای کسب و کار را تسهیل کنیم تا فناوران ما که خوشبختانه در کشور هم کم نیستند، دلگرم شده و به امر تولید بپردازند.

دکتر رحیمی، در ادامه با بیان اینکه یکی از مترقی‌ترین قوانین موجود در کشور ایران قانون جهش دانش بنیان‌ها است افزود: در این قانون صراحتاً بیان شده که چه روش‌هایی وجود دارد که ما از این شرکت‌های فناور و دانش بنیان حمایت کنیم تا شرکت‌های مذکور برای تولید کردن انگیزه داشته باشند.

رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه علوم پزشکی مشهد همچنین، با تأکید بر اینکه همه حیطه سلامت هدف پارک علم و فناوری خواهد بود افزود: تمامی خدمات پزشکی و حوزه درمان، تجهیزات پزشکی و داروها؛ به ویژه داروهای نسل جدید و هدفمند که جذب آنها از طریق یک سری فناوری‌ها بهینه شده است و اثرات بیشتر و بهتری بر بدن بیمار دارند و... همگی شامل حمایت ما از تولیدات فناورانه خواهد بود.

دکتر رحیمی خاطر نشان کرد: هدف ما از تحقیق نباید صرفاً تولید علم باشد، بلکه تحقیق می‌کنیم برای تولید فناوری؛ چرا که فناوری این ظرفیت را دارد که در کشور ثروت خلق کند و لذا افرادی که این پتانسیل را دارند باید از آنها حمایت شود تا کارآفرینی و تولید ثروت را در کشور تقویت کنند.

وی همچنین گفت: دانشجویان ما باید به علم و دانش مسلح شوند که منتهی به تولید فناورانه می‌شود و هدف پارک علم و فناوری نیز در راستای همین موضوع است.

نماینده استان خراسان رضوی در مجلس خبرگان رهبری از پارک علم و فناوری سلامت دانشگاه علوم پزشکی مشهد به منظور بررسی آخرین دستاوردها و ظرفیت‌های شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور مستقر در پارک و همچنین زمینه‌های سرمایه‌گذاری در راستای تحقق شعار سال مبنی بر "سرمایه‌گذاری برای تولید" بازدید کرد.  

به گزارش وب دا، آیت الله حسینی نماینده استان خراسان رضوی در مجلس خبرگان رهبری ضمن بازدید از تعدادی از شرکت‌های فناور و دانش بنیان مستقر در پارک و گفتگو با مدیران و پژوهشگران آن‌ها، از نزدیک با توانمندی‌ها و محصولات فناور، خلاق و دانش‌بنیان تولید شده در این مجموعه آشنا شد.

دکتر حمیدرضا رحیمی، رئیس پارک علم و فناوری سلامت مشهد، در جریان این بازدید، حیطه‌های نوین و حائز اهمیت در راستای منویات مقام معظم رهبری، به ویژه در زمینه‌های زیست فناوری، ریز فناوری، سلول‌های بنیادی و هوش مصنوعی را تشریح کرد و بر نقش کلیدی پارک در توسعه این حوزه‌ها تأکید نمود.

دکتر رحیمی با اشاره به اهمیت تعامل نهادهای مختلف با پارک علم و فناوری سلامت در راستای تحقق شعار سال، ابراز امیدواری کرد که این بازدید و ارائه دستاوردهای پارک، منجر به حمایت‌های بیشتر از سوی مسئولین و جلب سرمایه‌گذاران به منظور تقویت شرکت‌های فناور و دانشگاهی فعال در این حوزه گردد.

وی تأکید کرد: پارک علم و فناوری سلامت مشهد به عنوان یک مرکز نوآوری و کارآفرینی در حوزه سلامت، با دارا بودن ظرفیت‌های علمی و فناورانه قابل توجه، آماده ایفای نقش مؤثر در توسعه اقتصاد دانش‌بنیان و حل چالش‌های حوزه سلامت است و نیازمند حمایت‌های همه‌جانبه برای تحقق این مهم می‌باشد.

در ابتدای این دیدار، شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور فعال در حوزه‌های مختلف سلامت، گزارشی از فعالیت‌ها، نوآوری‌ها و چالش‌های پیش روی خود را ارائه کردند. در ادامه، دکتر عظیمی، معاون توسعه مدیریت و منابع پارک علم و فناوری سلامت مشهد، گزارشی جامع از وضعیت کلی فعالیت‌های پارک، پیشرفت‌ها و برنامه‌های آتی ارائه نمود.

این بازدید، گامی مهم در راستای تقویت ارتباطات و همکاری‌های پارک علم و فناوری سلامت مشهد با نهادهای حاکمیتی و بسترسازی برای توسعه زیست‌بوم نوآوری و فناوری در حوزه سلامت استان ارزیابی می‌شود.

مدیر توسعه و ارزیابی تحقیقات دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی هر ساله با توجه به نیاز دانشگاه ها، با اعلام فراخوان جذب هیأت علمی، تلاش می‌کند نیاز‌های آموزشی و پژوهشی دانشگاه‌ها را تأمین کند. این نیاز‌ها بر اساس عوامل مختلفی نظیر توسعه رشته‌های جدید، بازنشستگی اساتید و نیاز‌های منطقه‌ای تعیین می‌شوند.

دکتر خلیل آبنوس در گفتگو با وب دا خاطر نشان کرد: جذب اعضای هیأت علمی یکی از فرآیند‌های حیاتی برای تقویت نظام آموزش عالی و توسعه دانش در کشور است و  دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز بر اساس نیازهای خود اعلام نیاز نموده است.

وی بیان داشت: تا کنون جلسه ارزیابی و بررسی مدارک و مستندات داوطلبین بیست و یکمین فراخوان جذب هیأت علمی پیمانی وزارت در دو رشته فارماکولوژی و  سم شناسی با حضور دبیر هیأت جذب، معاون پژوهش و فناوری و اعضای کارگروه مربوطه برگزار شده است .

دکتر آبنوس گفت: در این مرحله مدارک و مستندات و توانمندی‌های داوطلبین در حیطه های مختلف آموزشی، پژوهشی و مهارت علمی در حیطه تخصصی مورد ارزیابی قرار گرفت. در این جلسات هیأتی از اساتید و کارشناسان انجام می‌شود که توانایی علمی، مهارت‌های تدریس و پتانسیل پژوهشی داوطلب را ارزیابی می‌کنند .