دانش

استاد برجسته و فوق تخصص نوزادان دانشگاه علوم پزشکی مشهد، با انتشار ۲۸۶ مقاله علمی در طول دوره فعالیت پژوهشی خود و کسب عنوان پژوهشگر برتر در سه دوره متوالی، به‌عنوان «پژوهشگر ممتاز دانشگاه» معرفی شد.

دکتر حسن بسکابادی در گفتگو با وب دا در توضیح روند انتخاب پژوهشگران ممتاز اظهار کرد: ارزیابی عملکرد سه‌ساله اعضای هیئت علمی و معیارهای کیفی از جمله انتشار مقالات بدیع در مجلات معتبر بین‌المللی از مهم‌ترین شاخص‌های انتخاب پژوهشگر ممتاز است. او با اشاره به اینکه در سال‌های اخیر رتبه نخست کشوری در حوزه نوزادان و همچنین رتبه نخست گروه کودکان دانشگاه را در سامانه‌های علم‌سنجی کسب کرده است، این موارد را دلایل اصلی انتخاب خود دانست.

این پژوهشگر ممتاز دانشگاه، یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها در مسیر پژوهش را حجم بالای کار بالینی و مسئولیت‌های گسترده آموزشی اعضای هیئت علمی عنوان کرد. به گفته وی، حجم زیاد فعالیت‌های درمانی و تدریس، زمان لازم برای انجام پژوهش‌های عمیق و طراحی مطالعات پیچیده را محدود می‌کند و این مسئله یکی از دغدغه‌های اصلی اساتید فعال در پژوهش است.

وی همچنین کمبود نیروی انسانی متخصص، از جمله دانشجویان دوره دکتری و دستیاران پژوهشی را از دیگر موانع مهم فعالیت‌های تحقیقاتی دانست و تأکید کرد که حضور چنین نیروهایی می‌تواند به‌عنوان بازوی اجرایی محققان، نقش مهمی در اجرای پروژه‌های علمی ایفا کند.

دکتر بسکابادی، نبود سیستم‌های اطلاعات بیمارستانی پژوهش‌محور را چالشی اساسی در مسیر پژوهش‌های بالینی دانست و گفت: سیستم‌های HIS موجود بیشتر بر جنبه‌های درمانی و مالی متمرکز هستند و داده‌های بیمار را به‌صورت ساختاریافته برای اهداف پژوهشی ذخیره نمی‌کنند. وی تأکید کرد: ایجاد زیرساخت‌های استاندارد در حوزه داده‌های سلامت می‌تواند تحول بزرگی در پژوهش‌های بالینی ایجاد کند.

وی با اشاره به روند طولانی تصویب طرح‌های تحقیقاتی، یکی دیگر از موانع جدی پژوهش را سخت‌گیری‌های غیرضروری و تمرکز بیش از حد بر ایرادات شکلی دانست. او افزود: برگشت مکرر طرح‌ها به‌دلیل مشکلات بسیار جزئی، زمان‌بر بودن فرآیند تصویب و عدم آشنایی برخی کارشناسان با حوزه‌های تخصصی، موجب کاهش انگیزه پژوهشگران و کندی روند پیشبرد مطالعات می‌شود.

حوزه‌های فعال پژوهشی

این پژوهشگر ممتاز دانشگاه با اشاره به فعالیت‌های گسترده خود در چهار حوزه کلیدی، گفت: پژوهش‌های من عمدتاً در زمینه عفونت‌های نوزادی، خفگی حین تولد، مشکلات تنفسی نوزادان و زردی نوزادی انجام می‌شود.

وی اضافه کرد: در حال حاضر مدیریت بیش از ۲۰ طرح پژوهشی فعال را بر عهده دارم و امیدوارم با فراهم شدن نیروی انسانی متخصص و زیرساخت‌های داده‌ای مناسب، بتوانیم کیفیت و سرعت اجرای این طرح‌ها را افزایش دهیم.

حمایت هدفمند از پژوهشگران؛ ضرورتی برای توسعه علمی

وی با تأکید بر لزوم حمایت و متناسب از اعضای هیئت علمی، گفت: کسانی که تولید علمی بالایی دارند و سالانه تعداد قابل‌توجهی مقاله تخصصی منتشر می‌کنند، باید به‌صورت ویژه مورد حمایت قرار گیرند؛ چرا که عدم توازن در حمایت‌ها می‌تواند منجر به فرسودگی پژوهشگران فعال و کاهش انگیزه آنان شود.

این استاد برجسته، تولید علم بومی را رسالت اصلی دانشگاه‌های علوم پزشکی دانست و بیان کرد: پروتکل‌ها و راهنماهای درمانی تدوین‌شده در خارج از کشور الزاماً با شرایط ایران همخوانی ندارند. بنابراین باید با استفاده از داده‌های بومی، راهنماهای درمانی کاملاً منطبق با شرایط کشور طراحی و اجرا شود.

وی با بیان مثالی در حوزه عفونت‌های نوزادان افزود: به‌دلیل تفاوت‌های میکروبی و محیطی میان ایران و کشورهای غربی، بسیاری از پروتکل‌های درمانی خارجی قابل اجرا نیستند و باید بر اساس داده‌های داخلی بازنویسی شوند.

لزوم هماهنگی برای اجرای راهنماهای بالینی

این پژوهشگر ممتاز، نبود هماهنگی میان معاونت‌های حوزه های مرتبط را یکی از دلایل اصلی عدم اجرای راهنماهای بالینی ملی عنوان کرد و گفت: با وجود تدوین سه راهنمای ملی طی پنج سال اخیر و برگزاری ده‌هاجلسه تخصصی، متأسفانه هیچ‌یک از این راهنماها به‌طور کامل اجرا نشده است.

وی تأکید کرد که هم‌افزایی و تعامل سازنده میان نهادهای مرتبط می‌تواند موجب اثرگذاری واقعی پژوهش‌ها در ارتقای کیفیت خدمات سلامت کشور شود.

معاون پژوهشی مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی شهید هاشمی‌نژاد مشهد موفق به طراحی و ارزیابی یک نرم‌افزار هوشمند کمک‌تشخیصی شده است که قادر است آسیب‌های ناشی از ترومای سر را در تصاویر CT Scan به‌صورت خودکار تشخیص دهد. این سامانه که بر پایه فناوری‌های نوین هوش مصنوعی و یادگیری عمیق توسعه یافته، می‌تواند نقش مؤثری در تسریع تشخیص و ارتقای کیفیت خدمات اورژانس ایفا کند.

ویژگی‌های سامانه از نگاه پژوهشگر طرح

دکتر رضوانی، متخصص طب اورژانس، عضو هیأت علمی دانشگاه و معاون پژوهشی بیمارستان شهید هاشمی‌نژاد درباره جزئیات این پروژه گفت:این نرم‌افزار یک ابزار کمک‌تشخیصی مبتنی بر هوش مصنوعی است که ابتدا تصاویر CT سر را از میان سایر تصاویر پزشکی شناسایی و جداسازی می‌کند و سپس با بهره‌گیری از مدل‌های یادگیری عمیق، احتمال وجود ضایعات تروماتیک مغزی را به‌صورت عددی همراه با سطح اطمینان گزارش می‌دهد. این سامانه می‌تواند نتایج را برای هر اسلایس به‌صورت جداگانه و یا در قالب گزارش جامع ارائه کند.

وی با اشاره به اهمیت تشخیص سریع افزود:به دلیل زمان‌بر بودن بررسی دستی تصاویر و حساسیت بالا در تشخیص آسیب‌های مغزی، استفاده از چنین سامانه‌هایی می‌تواند به شکل چشمگیری زمان تشخیص را کاهش دهد؛ به‌ویژه در بخش اورژانس که تصمیم‌گیری به‌موقع حیاتی است.

کاربردهای علمی و بالینی سامانه

این نرم‌افزار دارای قابلیت‌های متعددی است که از جمله می‌توان به مواردی همچون کمک به پزشکان اورژانس و رادیولوژیست‌ها در تشخیص سریع بیماران مشکوک،اولویت‌بندی بیماران و کاهش زمان انتظار،تسهیل غربالگری اولیه و کاهش فشار کاری متخصصان،استفاده آموزشی در تربیت دانشجویان و رزیدنت‌ها و کاهش خطای انسانی به‌ویژه در مراکز درمانی آموزشی اشاره کرد.

دکتر رضوانی با اشاره به فراوانی بیماران مشکوک به آسیب‌های تروماتیک مغزی و دسترسی گسترده بیمارستان‌ها به دستگاه CT Scan تأکید کرد:دامنه بهره‌برداری از این محصول بسیار وسیع بوده و می‌تواند در بخش‌های مختلف درمانی و آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.

این سامانه در واحد تحقیقات بیمارستان شهید هاشمی‌نژاد و تحت نظارت متخصصین طب اورژانس و کارشناسان هوش مصنوعی مورد ارزیابی قرار گرفته است. در این مطالعه:۳۱۰۰ تصویر واقعی CT سر از بیماران سالم و مبتلا به آسیب تروماتیک از سیستم PACS مرکز استخراج شد.مقایسه نتایج نرم‌افزار با گزارش متخصصین نشان داد این سامانه در شناسایی موارد مشکوک از دقت بالایی برخوردار است.این طرح دارای کد اخلاق پژوهشی بوده و پس از طی مراحل ارزیابی، نتیجه آن به‌طور رسمی ثبت شده است.

نتایج این پژوهش در قالب مقاله علمی و با DOI: 10.22038/ijmp.2025.78206.2392 منتشر شده است.

صرفه‌جویی در زمان، هزینه و منابع انسانی

دکتر رضوانی با اشاره به مزایای به‌کارگیری این سامانه گفت:این نرم‌افزار قادر است تصاویر CT سر را در کمتر از یک دقیقه تحلیل کند و این امر سرعت تشخیص را در شرایط اورژانسی به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهد. همچنین با انجام غربالگری اولیه، بار کاری رادیولوژیست‌ها کاهش یافته و احتمال نادیده‌ماندن ضایعات کوچک کمتر می‌شود. تشخیص سریع و دقیق می‌تواند از بستری‌های غیرضروری جلوگیری کرده و هزینه‌های درمانی ناشی از تشخیص دیرهنگام را کاهش دهد.

پژوهشگران بیمارستان شهید هاشمی‌نژاد اعلام کردند که مراحل بعدی توسعه نرم‌افزار و برنامه‌های انتقال فناوری در دستور کار قرار دارد. این سامانه می‌تواند به‌عنوان یکی از نمونه‌های موفق استفاده از هوش مصنوعی در ارتقای خدمات تشخیصی و درمانی کشور معرفی شود.

مدیر توسعه و ارزیابی تحقیقات دانشگاه علوم پزشکی مشهد اعلام کرد: معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه با هدف تقویت فعالیت‌های پژوهش‌محور و استفاده حداکثری از ظرفیت داده‌های موجود در طرح‌های بزرگ کوهورت و رجیستری، فراخوان جذب همکاری پژوهشگران متخصص را منتشر کرده است.

دکتر مجید خادم رضائیان در گفتگو با وب دا اظهار کرد: طرح‌های کوهورت و رجیستری دانشگاه طی سال‌های اخیر حجم قابل‌توجهی از داده‌های سلامت‌محور را گردآوری کرده‌اند که می‌توانند پشتوانه‌ای ارزشمند برای تولید شواهد علمی و انجام پژوهش‌های کاربردی و نوآورانه باشند. از این‌رو، معاونت پژوهش و فناوری قصد دارد با بهره‌گیری از توان متخصصان در حوزه تحلیل داده، سرعت و کیفیت استخراج نتایج علمی از این داده‌ها را ارتقا دهد.

حوزه‌های تخصصی مورد نیاز شامل:آمار و روش‌های آماری پیشرفته،اپیدمیولوژی و تحلیل‌های مبتنی بر جمعیت،هوش مصنوعی و الگوریتم‌های پیش‌بینی،یادگیری ماشین و تحلیل داده‌های بزرگ و پردازش زبان طبیعی و تحلیل متون پزشکی است.

مدیر توسعه و ارزیابی تحقیقات دانشگاه تأکید نمود: پژوهشگران منتخب می‌توانند با دسترسی هدفمند به داده‌های طرح‌های کوهورت و رجیستری، در اجرای پژوهش‌های مشترک و انتشار نتایج علمی نقش‌آفرینی کنند.

دکتر خادم رضائیان از تمامی متخصصان، پژوهشگران و اعضای هیئت علمی علاقه‌مند دعوت نمود برای اعلام آمادگی، اطلاعات خود را از طریق لینک زیر ارسال نمایند تا پس از بررسی، هماهنگی‌های لازم صورت پذیرد:

🔗 لینک ثبت اطلاعات:

https://rabit.mums.ac.ir/s/5PNcHQtlAxJ.html

مدیریت توسعه و ارزیابی تحقیقات دانشگاه در پایان ضمن قدردانی از مشارکت پژوهشگران، این اقدام را گامی مهم در جهت ارتقای کیفیت پژوهش‌های سلامت ‌محور و تسریع در تولید علم عنوان کرد.

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه علوم پزشکی مشهد اعلام کرد که هفته پژوهش و فناوری سال ۱۴۰۴ از ۲۲ آذر با شعار محوری «سرمایه‌گذاری در تولید با پشتوانه پژوهش و فناوری» آغاز می‌شود.

دکتر محسن تفقدی در گفتگو با وب دا  با اشاره به برنامه‌های پیش‌بینی‌شده برای این هفته اظهار داشت:بیست‌وششمین نمایشگاه هفته پژوهش و فناوری مشهد از ۱۸ تا ۲۱ آذرماه امسال با حضور بیش از ۱۰۰ واحد فناور در محل نمایشگاه بین‌المللی مشهد برگزار خواهد شد.

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه افزود:دانشگاه با ارائه ۲۰ واحد از زیرمجموعه‌های معاونت پژوهش و فناوری در این نمایشگاه شرکت خواهد کرد.

واحدهای شرکت‌کننده شامل:شرکت‌های پارک علم و فناوری سلامت،هسته‌های مراکز نوآوری،دفتر سرمایه‌پذیری و ارتباط با صنعت و جامعه،مرکز جامع پایش سلامت و صندوق غیردولتی پژوهش و فناوری سلامت ثامن هستند.

وی با اشاره به آمادگی کامل بخش دانشگاهی برای حضور در نمایشگاه گفت:آماده‌سازی و تجهیز غرفه‌های دانشگاه به پایان رسیده و غرفه‌ها آماده تحویل به شرکت‌های حاضر هستند.

دکتر تفقدی خاطرنشان کرد:نمایشگاه با ریاست استانداری خراسان رضوی، در بازه زمانی ۱۸ تا ۲۱ آذر هر روز از ساعت ۱۰ صبح تا ۱۹ میزبان بازدیدکنندگان خواهد بود.

وی همچنین از رونمایی دستاوردهای فناورانه استان در مراسم افتتاحیه خبر داد و افزود:در نخستین روز نمایشگاه و طی مراسم افتتاحیه، از دستاوردهای برتر فناوری خراسان رضوی رونمایی می‌شود. از دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز دو محصول شامل دستیار نسخه‌نویس الکترونیک و پلتفرم تمرینات ورزشی توانبخشی از راه دور برای رونمایی معرفی شده‌اند که با حضور مسئولان استانی در نمایشگاه ارائه خواهند شد.»

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه در ادامه گفت:در سالن فردوسی نمایشگاه بین‌المللی مشهد، دانشگاه‌های دولتی و غیردولتی، حوزه علمیه، سازمان‌های استانی از جمله آموزش و پرورش، مراکز تحقیق و توسعه صنایع و پارک‌های علم و فناوری، مجموعه‌ای از دستاوردهای پژوهشی و فناورانه خود را به نمایش خواهند گذاشت.