دانش

همایش «پاسخگویی دانشگاه‌ها به تکالیف برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت» با محوریت آئین‌نامه اجرایی پژوهانه جامع و به میزبانی دانشگاه علوم پزشکی تهران برگزار شد. این رویداد با حضور مدیران توسعه و ارزیابی تحقیقات دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی کشور و به همت معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت تشکیل گردید.

به گزارش وب دا، این نشست تخصصی با هدف تبیین ابعاد آئین‌نامه اجرایی، اطلاع‌رسانی دقیق و برنامه‌ریزی کارآمد برای تحقق اهداف کمی و کیفی برنامه هفتم پیشرفت برگزار شد. در جریان این همایش، دکتر آخوندزاده معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، ضمن تشریح چالش‌ها، ظرفیت‌ها و حمایت‌های آئین‌نامه، بر ضرورت تدوین برنامه‌های عملیاتی منسجم برای دستیابی به شاخص‌های کلیدی تأکید کرد. همچنین دکتر رئیس‌کرمی رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران، نقش محوری دانشگاه‌ها در تحقق اهداف این برنامه ملی را یادآور شد.

در ادامه مراسم، از سامانه نظام ایده‌ها و نیازها (نان) در حوزه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رونمایی شد؛ سامانه‌ای که با هدف تسهیل ارتباط میان ایده‌پردازان، پژوهشگران و نیازهای اولویت‌دار کشور طراحی شده است.

دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز با حضور دکتر مجید خادم رضائیان مدیر توسعه و ارزیابی تحقیقات معاونت پژوهش و فناوری، مشارکت فعال داشت و دیدگاه‌ها و تجربیات دانشگاه در حوزه سیاست‌های پژوهشی و برنامه‌های ارتقای تحقیقات را ارائه کرد.

این حضور، بخشی از رویکرد دانشگاه علوم پزشکی مشهد در راستای هم‌سویی با برنامه‌های ملی پژوهش و فناوری و تقویت جایگاه علمی و پژوهشی دانشگاه در سطح کشور ارزیابی می‌شود.

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اینکه پژوهش و فناوری زیربنای توسعه علمی و عامل اصلی پیشرفت جوامع است، اظهار داشت: هر پژوهشگر در جامعه دانشگاهی، با توجه به جایگاه علمی و رسالت ملی و سازمانی خود، نقشی بی‌بدیل در فراهم‌سازی بسترهای رشد علم و فناوری، ارتقای جایگاه علمی کشور و مهم‌تر از همه، افزایش سطح سلامت و رفاه جامعه بر عهده دارد.

دکتر محسن تفقدی در گفتگو با وب دا با دعوت از تمامی پژوهشگران، نخبگان، اعضای هیأت علمی، اساتید، دانشجویان و کارکنان دانشگاه اعلام کرد که مراسم تقدیر از پژوهشگران، محققان و منتخبین برتر پژوهشی روز پنج‌شنبه ۶ آذرماه، در پردیس دانشگاه، دانشکده پزشکی، تالار دانشجو برگزار می‌شود.

دکتر تفقدی با اشاره به اهمیت توجه به توسعه پژوهش و فناوری افزود: برگزاری این مراسم فرصتی ارزشمند برای تمرکز بر روند پیشرفت علمی و پژوهشی کشور است تا مسئولان، پژوهشگران، اعضای هیأت علمی و دانشجویان با آگاهی از مسیر آینده، برنامه‌ریزی دقیق‌تر و اقدامات اثربخش‌تری را دنبال کنند.

وی همچنین خاطرنشان کرد: در جشنواره پژوهش و فناوری سال ۱۴۰۴، فعالیت‌های پژوهشی و فناورانه محققان دانشگاه مورد ارزیابی قرار گرفته و از برگزیدگان این حوزه تقدیر خواهد شد.

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان با تأکید بر تداوم فعالیت‌های اثرگذار در این عرصه افزود: همچون سال‌های گذشته، تلاش ما برگزاری جشنواره‌ای منسجم و باکیفیت است و در نخستین روز زمستان، مشتاقانه پذیرای حضور ارزشمند خانواده بزرگ دانشگاه علوم پزشکی مشهد در جشنواره پژوهش و فناوری خواهیم بود.

فهرست تازه منتشرشده دانشگاه استنفورد بار دیگر نام یکی از پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی مشهد را در میان برجسته‌ترین دانشمندان جهان قرار داد. دکتر علی مرادی، دانشیار مهندسی بافت، امسال نیز در جمع دو درصد برتر پژوهشگران دنیا قرار گرفت؛ جایگاهی که پشتوانه آن سال‌ها تلاش علمی، اجرای پروژه‌های ملی در حوزه فراوری بافت‌های انسانی و توسعه فناوری‌های نوین پزشکی است. فعالیت‌هایی که از ساخت پریکارد قلب با کیفیتی فراتر از نمونه‌های خارجی تا طراحی گوش مهندسی‌شده برای بیماران را در بر می‌گیرد و مسیر جدیدی را برای ارتقای درمان‌های بالینی در کشور گشوده است. 

با انتشار فهرست جدید پژوهشگران برتر جهان از سوی دانشگاه استنفورد، نام دکتر علی مرادی، دانشیار مهندسی بافت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، در میان دو درصد برتر پژوهشگران دنیا قرار گرفت. وی در گفت‌وگو با وب‌دا اعلام کرد که این رتبه‌بندی بر اساس داده‌های نمایه جهانی Scopus و شاخص‌های علمی همچون H-index انجام می‌شود.

دکتر مرادی با اشاره به این‌که امسال حدود ۲۱۰ هزار پژوهشگر در سطح بین‌المللی مورد بررسی قرار گرفته‌اند، گفت: بیش از ۲۵۰۰ پژوهشگر ایرانی در این فهرست قرار دارند و دانشگاه تهران و دانشگاه فردوسی مشهد در رتبه‌های نخست دانشگاهی قرار گرفته‌اند. همچنین دانشگاه علوم پزشکی مشهد با حدود ۳۶ تا ۴۰ پژوهشگر در جمع دو درصد برتر جهان حضور دارد.

این عضو هیأت علمی درباره حوزه کاری خود توضیح داد: رشته اصلی من مهندسی بافت است و بیش از ۱۳ سال در حوزه مهندسی بافت غضروف و استخوان فعالیت داشته‌ام. طی شش سال اخیر تمرکز اصلی تیم پژوهشی، فراوری بافت‌های انسانی بوده است. خوشبختانه با حمایت واحد فرآوری بافت مشهد، روند برداشت از جسد آغاز شده و تیم‌های برداشت و پیوند فعال شده‌اند. این بافت‌ها مستقیماً برای بیماران قابل استفاده‌اند و بخشی نیز نیازمند فرآوری و بهینه‌سازی است.

او افزود: یکی از نمونه‌های این فعالیت‌ها مربوط به فاسیلولات‌های انسانی است که با توجه به دسترسی دانشگاه به منبع اصلی، ظرفیت فراوری آن در داخل وجود دارد و این ایده با همکاری اساتید گروه گوش و حلق و بینی شکل گرفت.

دکتر مرادی یکی از پروژه‌های اصلی گروه مهندسی بافت را تولید پریکارد قلب عنوان کرد و گفت: این بافت که از گاو برداشت می‌شود، معمولاً در کشتارگاه دورریز محسوب می‌شود اما در جراحی‌های قلبی، خصوصاً در نوزادان، کاربرد مهمی دارد. نمونه وارداتی این بافت با ابعاد ۵×۵ سانتی‌متر حدود ۲۰ میلیون تومان قیمت دارد. تیم ما توانسته نمونه داخلی با کیفیتی سه برابر بهتر از نمونه‌های آمریکایی و بلژیکی تولید کند.

وی با اشاره به همکاری‌های بین‌رشته‌ای در این طرح گفت: این پروژه با مشارکت اساتید دانشگاه فردوسی مشهد از جمله دکتر مریم مقدم متین و همچنین گروه‌های گوش و حلق و بینی، جراحی قلب کودکان و بخش سوختگی انجام شده است.

یکی دیگر از طرح‌های نوآورانه این گروه، ساخت گوش مهندسی‌شده برای بیمارانی است که به دلایل مادرزادی یا آسیب‌دیدگی دچار نقص لاله گوش هستند. دکتر مرادی در این‌باره توضیح داد: بافت از جسد برداشت و فراوری می‌شود و پس از شکل‌دهی دقیق، به صورت یک گوش کامل در اختیار جراحان قرار می‌گیرد. این روش می‌تواند جایگزینی کارآمد برای پروتزهای گران‌قیمت وارداتی باشد. 

وی درباره فرآیند بهینه‌سازی تولید بافت‌ها توضیح داد: در گذشته فرآوری یک بافت تا هشت روز زمان می‌برد اما با تغییر ترکیبات و روش‌ها، این مدت به ۱۸ تا ۲۴ ساعت کاهش یافته است؛ موضوعی که علاوه بر کاهش هزینه‌ها، کیفیت محصول را افزایش داده است.

فعالیت‌های این گروه پژوهشی در واحد توسعه تحقیقات بالینی بیمارستان قائم(عج) انجام می‌شود. به گفته دکتر مرادی، این واحد پل ارتباطی میان پژوهشگران علوم پایه و پزشکان بالینی است و با همکاری گروه‌های مختلف همچون بیهوشی، نوزادان، جراحی و داخلی، در طراحی مطالعات، تحلیل داده‌ها و تدوین گزارش‌ها نقش مهمی دارد. حاصل این همکاری‌ها تاکنون به انتشار چندین مقاله، ثبت اختراع و ارائه گزارش‌های بالینی منجر شده است.

دکتر مرادی با اشاره به پروژه‌های در شرف ثبت اختراع گفت: پریکارد گاوی وارد مرحله داوری نهایی شده و انتظار می‌رود طی دو هفته آینده گواهی ثبت اختراع آن صادر شود. سایر پروژه‌ها نیز در صف داوری قرار دارند و این موفقیت‌ها نتیجه همکاری نزدیک پژوهشگران پایه و واحد توسعه تحقیقات بالینی است.

وی در ادامه افزود: بخشی از امتیاز من در قرار گرفتن در جمع پژوهشگران دو درصد برتر جهان، ناشی از همکاری با همکاران بالینی در انتشار مقالات نمایه‌شده در Scopus بوده است. رشته مهندسی بافت در ایران دومین رشته‌ای است که چنین جایگاهی را برای پژوهشگران خود رقم زده است.

این پژوهشگر برجسته با تأکید بر ضرورت حمایت مالی هدفمند از پژوهش‌های کاربردی اظهار داشت: پژوهش صرف نمی‌تواند مشکلات کشور را حل کند. پژوهش‌ها باید کاربردی باشند و نتیجه آن مستقیماً در درمان بیماران و کاهش هزینه‌ها دیده شود. برای نمونه، پریکارد گاوی سلولارشده می‌تواند هزینه جراحی قلب نوزادان را به‌طور چشمگیری کاهش دهد.

دکتر مرادی در پایان تصریح کرد: زمانی که فراوری بافت‌ها در دانشگاه انجام شود، دانشگاه علوم پزشکی مشهد قادر خواهد بود بخش عمده نیاز خود را تأمین کرده و بار درمانی بیماران را کاهش دهد. برای این هدف، پژوهشگر به تنهایی و با بودجه شخصی قادر به پیشبرد کار نیست؛ بنابراین دانشگاه‌ها باید بودجه‌ای مستقل و کارشناسی‌شده برای فراوری بافت‌ها اختصاص دهند تا این فعالیت‌ها به رفع نیاز بیماران و بهبود شرایط اقتصادی کمک کند.

گزارشی از دستاوردهای گروه مهندسی بهداشت حرفه‌ای در حوزه ارتباط با صنعت

در سال‌هایی که چالش آلودگی هوا، تهویه ناکارآمد محیط‌های صنعتی و دغدغه کنترل عفونت‌های هوابُرد در مراکز درمانی بیش از هر زمان دیگری سلامت جامعه را تهدید کرده است، پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی مشهد با رویکردی عملی و مسئله‌محور، گام‌های بلندی در ارتقای سلامت شغلی و محیطی برداشته‌اند. اجرای ده‌ها طرح ارتباط با صنعت، ارائه راهکارهای علمی و کاربردی، و اثرگذاری فراتر از مرزهای دانشگاهی، تنها بخشی از تلاش‌هایی است که امروز دانشگاه علوم پزشکی مشهد را در مسیر دانشگاه نسل سوم و چهارم قرار داده است؛ دانشگاهی حل مسئله، کارآفرین و متعهد به کاهش بار بیماری‌ها در جامعه.

اجرای بیش از ۴۰ طرح ارتباط با صنعت در شش سال اخیر

عضو هیأت علمی گروه مهندسی بهداشت حرفه‌ای و ایمنی کار دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تشریح دستاوردهای این گروه اظهار کرد: طی حدود شش سال فعالیت در حوزه ارتباط با صنعت، بیش از ۴۰ طرح در زمینه‌های مختلف اجرا شده است که چندین طرح از آن‌ها به سطح ملی و وزارتخانه ارتقا یافته و امتیازات ارزشمندی برای دانشگاه و دانشکده به همراه داشته است.

دکتر محمد نورمحمدی با اشاره به نتایج پژوهش‌ها و طرح‌های اجرایی در زمینه کنترل آلاینده‌های صنعتی گفت:در برخی صنایع از جمله باتری‌سازی، طراحی و اجرای سیستم‌های استاندارد تهویه موجب کاهش چشمگیر غلظت سرب هوا و کاهش سطح سرب خون کارگران شده است.همچنین در صنایع تولید قطعات پلاستیکی و ایزوگام، طراحی صحیح سامانه‌های تهویه باعث کاهش قابل توجه آلاینده‌های سمی و ترکیبات فرّار گردید.

وی افزود: بیش از ۱۰ طرح نیز در بیمارستان‌ها برای اصلاح شرایط تهویه و کاهش عفونت‌های هوابُرد اجرا شده است.

تجربه‌های دوران کرونا: نقش تهویه در مهار عفونت‌های هوابُرد

این متخصص بهداشت حرفه‌ای با بیان اهمیت تهویه استاندارد در کنترل بیماری‌های هوابُرد خاطرنشان کرد:طراحی دقیق سیستم تهویه و انتخاب صحیح ظرفیت هواسازها، کلیدی‌ترین اقدام برای پیشگیری از انتشار عوامل بیماری‌زا در مراکز درمانی است.در دوران کرونا این اهمیت دوچندان شد، چرا که حدود ۷۵ درصد پاتوژن‌های بیماری‌زا از طریق هوا منتقل می‌شوند.

وی با اشاره به مکانیسم انتشار ذرات افزود:هنگام صحبت‌کردن، حدود سه هزار ذره در هوا پخش می‌شود،ذرات بزرگ‌تر از ۱۵ میکرون روی سطوح رسوب کرده و پس از تبخیر از بین می‌روند.اما ذرات کوچک‌تر از ۵ میکرون در هوا معلق می‌مانند و می‌توانند عامل انتقال بیماری باشند.

دکتر نورمحمدی گفت:در دوران کرونا، مرکز درمانی قائم مشهد محور اصلی مشاوره‌های فنی ما بود. طی این مدت بیش از ۲۰۰ ساعت مشاوره میدانی برای طراحی و بهینه‌سازی تهویه انجام دادم که حتی اصلاحات جزئی نیز موجب کاهش قابل توجه عفونت‌های هوابُرد شد.این فعالیت‌ها بعدها به مطب‌های دندانپزشکی، ادارات، بانک‌ها و سایر سازمان‌ها نیز تعمیم یافت.

حرکت دانشگاه به‌سوی الگوی نسل سوم و چهارم

وی با تأکید بر ضرورت حرکت دانشگاه علوم پزشکی مشهد به سمت دانشگاه‌های نسل سوم و چهارم گفت:در این الگو، پژوهش باید در خدمت حل مسائل واقعی جامعه باشد.به گفته او، در تمامی پروژه‌ها هدف آن است که طرح‌ها در محیط واقعی صنعتی یا درمانی منجر به کاهش آلودگی شوند.در یکی از بیمارستان‌ها، بازطراحی سیستم تهویه پنج اتاق عمل نه‌تنها راندمان مطلوب را فراهم کرد، بلکه هزینه اجرای پروژه را به نصف کاهش داد.

وی افزود: اگرچه شرکت دانش‌بنیان ندارم، اما تمام طرح‌ها تا زمانی که ظرفیت هواسازها و پارامترهای فنی دقیق تنظیم نشوند، تأیید نمی‌کنم.

پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی در خدمت صنعت

تمام پایان‌نامه‌های دانشجویان کارشناسی‌ارشد تحت راهنمایی این عضو هیأت علمی، ارتباط مستقیم با صنعت داشته و بر کنترل آلاینده‌ها در محیط کار تمرکز دارند.

برخی نمونه‌های پایان‌نامه‌های کاربردی:طراحی سیستم تهویه برای کاهش سرب هوا و سرب خون کارگران،پژوهش بر روی حذف گازها، بخارات و بوهای صنعتی،توسعه سیستم نوین تصفیه هوا مبتنی بر فناوری آنولیت برای محیط‌های درمانی،این پروژه در قالب استارت‌آپ با همکاری دانشگاه تهران در حال ارائه است وجلسه پرزنت به‌زودی برگزار می‌شود، همچنین مراحل ثبت اختراع در آستانه نهایی‌شدن است

وی توضیح داد:در حالی‌که روش‌های فیزیکی تنها بخشی از ذرات حامل پاتوژن را به‌طور موقت حذف می‌کنند، فناوری جدید مبتنی بر آنولیت قادر است آلودگی‌ها را به‌طور کامل و دائمی و با هزینه عملیاتی بسیار پایین از بین ببرد.

هدف نهایی: ارتقای سلامت جامعه، نه کسب منفعت

دکتر نورمحمدی در پایان تأکید کرد:هدف من از فعالیت‌های صنعتی کسب منفعت مالی نیست؛ تمام تلاشم برای کاهش بار بیماری‌ها، کنترل آلودگی‌های محیط کار و ارتقای سلامت نیروی کار است. پژوهش باید با نیاز واقعی جامعه پیوند بخورد و مسئله‌ای واقعی را حل کند. اگر علم دانشگاهی در خدمت صنعت و سلامت جامعه قرار گیرد، پژوهش هرگز بی‌ثمر نخواهد بود.