بهداشت و پیشگیری

با افزایش شیوع دیابت در ایران و جهان، توجه به راهکارهای پیشگیری و درمان این بیماری بیش از گذشته اهمیت یافته است. مسئول برنامه طب ایرانی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به این موضوع تأکید کرد: رعایت اصول حفظ‌الصحه در طب ایرانی نقش مهمی در پیشگیری از دیابت دارد.

دکتر زهرا نیک‌اختر در گفتگو با وب دا اظهار کرد: ورزش و تحرک بدنی مناسب حداقل ۳ تا ۵ ساعت در هفته، خواب شبانه کافی پیش از نیمه‌شب، مصرف غذای منظم در وعده‌های مشخص، استفاده از غلات کامل، ترکیب برنج با حبوبات و سبزیجات، مصرف قندهای طبیعی مانند انجیر، توت و خرما و کاهش مصرف شکر و شیرینی‌ها از توصیه‌های مهم در طب ایرانی برای پیشگیری از دیابت است.

وی با اشاره به اهمیت رفتارهای تغذیه‌ای در کنترل بیماری افزود: علاوه بر نوع غذا، نحوه غذا خوردن نیز بسیار حائز اهمیت است. پرهیز از برهم‌خوری و درهم‌خوری، خوب جویدن غذا، رعایت فاصله مناسب بین وعده‌ها، انتخاب غذاهای مناسب هر فصل، کمک به بهبود هضم با تدابیر ساده و رعایت فاصله بین غذا و خواب یا فعالیت، همگی در کنترل وزن و قند خون بیماران نقش اساسی دارند.

مسئول برنامه طب ایرانی توضیح داد: مصرف سبزیجات، صیفی‌جات و حبوباتی مانند خرفه، اسفناج، گشنیز، شنبلیله، تره، کرفس، شوید، نعناع، سیر، پیاز، هویج، کاهو، کلم، کدو، بامیه، ماش و نخود برای افراد دیابتی مفید است. همچنین استفاده از گوشت‌های کم‌چرب همچون جوجه‌مرغ، کبک، بلدرچین، ماهی‌های کوچک به‌ویژه کیلکا و گوشت بره بدون چربی و تنقلات کنترل‌شده‌ای مانند بادام، پسته، نخودچی، کشمش، مویز و توت خشک توصیه می‌شود.

وی ادامه داد: بهتر است مقدار برنج مصرفی تا حد امکان و متناسب با شرایط بیمار کاهش یابد. البته افزودن سبزیجات یا ترکیباتی مانند گشنیز، شوید، زرشک، زیره و زعفران می‌تواند عوارض ناشی از مصرف برنج را کاهش دهد. آبغوره، آب نارنج، آب لیموی تازه، تمرهندی و سماق نیز از چاشنی‌های مفید به‌ویژه در فصل‌های گرم سال هستند.

به گفته وی، مصرف متناسب شیر همراه با مصلحات آن مانند گلاب یا مقدار کمی دارچین و زنجبیل و همچنین مصرف پنیر کم‌نمک یا ماست شیرین با مصلحاتی مانند آویشن، نعناع و شوید نیز توصیه می‌شود.

دکتر نیک‌اختر تصریح کرد: جایگزینی قند و شکر با مقادیر زیاد خرما یا کشمش یک اشتباه رایج در میان بیماران است. اگرچه این مواد مغذی‌اند، اما مصرف بی‌رویه آنها می‌تواند برای دیابتی‌ها مشکل‌ساز باشد و باید کنترل شود.

وی ادامه داد: پرهیز از غذاها و تنقلات خیلی شور، تند، ترش و چرب، مصرف آب یخ، گوشت گاو و گوساله، ته‌دیگ چرب یا سوخته، سیب‌زمینی به‌ویژه سرخ‌شده، غذاهای مانده و فریز شده، غذاهای خمیری مانند ماکارونی و الویه، پنیرهای پرچرب، انواع شیرینی، سس‌ها، کنسروها و فست‌فودها شامل پیتزا، سوسیس و کالباس، نوشابه، چیپس و پفک از دیگر پرهیزهای مهم بر اساس آموزه‌های طب ایرانی است.

وی تأکید کرد: نوشیدن آب همراه با غذا یا بلافاصله پس از آن ممنوع است، زیرا موجب اختلال در هضم می‌شود. همچنین افراد مبتلا به دیابت باید از قرار گرفتن در هوای بسیار سرد یا بسیار گرم پرهیز کنند و حضور در هوای آزاد و کم‌آلاینده را در برنامه روزانه خود قرار دهند.

دکتر نیک‌اختر با بیان اهمیت خواب شبانه مناسب افزود: خواب کافی شبانه به مدت ۶ تا ۸ ساعت که از ساعت ۹ تا ۱۱ شب آغاز شود و به سحرخیزی منجر گردد، برای کنترل قند خون ضروری است. مطالعات اخیر نشان می‌دهد خواب کمتر از ۶ ساعت یا بیشتر از ۹ ساعت و کاهش کیفیت خواب، با افزایش مقاومت به انسولین و افزایش احتمال بروز دیابت مرتبط است.

وی ادامه داد: ورزش معتدل و متناسب با شرایط فردی برای مبتلایان به دیابت ضروری است. از دیدگاه طب ایرانی، ورزش باید به‌گونه‌ای باشد که فرد نفس عمیق و تند پیدا کند و احساس گرمای ملایم و دل‌پذیر داشته باشد. ورزش‌های خسته‌کننده به‌هیچ‌وجه توصیه نمی‌شود. پیاده‌روی روزانه که آهسته شروع و به‌تدریج بر سرعت آن افزوده شود، از بهترین گزینه‌ها برای بیماران دیابتی است.

وی در پایان افزود: سلامت روان نقش بسیار مهمی در پیشگیری و کنترل دیابت دارد؛ بنابراین باید با بهره‌گیری از روش‌هایی مانند روان‌درمانی، مشاوره، گروه‌درمانی، موسیقی‌درمانی و همچنین تدابیر غذایی و دارویی مناسب برای بهبود وضعیت روانی بیماران اقدام کرد.

مدیر توسعه و ارتقای شبکه دانشگاه علوم پزشکی مشهد اظهار کرد: از ابتدای سال ۱۴۰۴ تاکنون، ۲٬۳۶۳٬۲۲۲ نفر به واحدهای بهداشتی مراجعه کرده‌اند و ۱۰٬۵۰۱٬۳۶۴ خدمت در قالب بسته‌های خدمات بهداشتی برای مردم ارائه شده است.

دکتر حسن عبدالله‌زاده در گفت‌وگو با وب‌دا با تأکید بر اینکه بخش عمده این خدمات کاملاً رایگان به شهروندان ارائه شده است، افزود: ارائه خدمات گسترده و رایگان به مردم، نشان‌دهنده اهتمام حوزه بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد به ارتقای سلامت عمومی و گسترش عدالت در دسترسی به خدمات است.

وی ادامه داد: در حوزه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، ۱۳۹۰ واحد ارائه‌دهنده خدمت شامل مراکز خدمات جامع سلامت، پایگاه‌های بهداشتی و خانه‌های بهداشت، وظیفه خدمات‌رسانی مستقیم به جمعیت تحت پوشش را بر عهده دارند.

مدیر توسعه و ارتقای شبکه دانشگاه علوم پزشکی مشهد اعلام کرد: با هدف افزایش کیفیت خدمات‌رسانی در حوزه بهداشت، از ابتدای سال، ۷۳۴ دوره آموزشی در معاونت بهداشتی برگزار شده که ۳۸ دوره نیز ویژه کارکنان رسته‌های خدماتی بوده است.

دکتر عبدالله‌زاده با بیان اینکه در مجموع کارکنان این معاونت بیش از ۱۲۲ هزار نفرساعت در دوره‌های آموزشی شرکت کرده‌اند، عنوان کرد: این آموزش‌ها با محوریت ارتقای مهارت کارکنان برای ارائه خدمات مؤثرتر انجام شده و شامل موضوعاتی از جمله به‌روزرسانی اطلاعات علمی، آشنایی با سامانه‌های نظام سلامت، شیوع بیماری‌ها و راهکارهای پیشگیری است.

وی با تأکید بر اینکه بخش عمده این خدمات کاملاً رایگان به شهروندان ارائه شده است، افزود: ارائه خدمات گسترده و رایگان به مردم، نشان‌دهنده اهتمام حوزه بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد به ارتقای سلامت عمومی و گسترش عدالت در دسترسی به خدمات است.

بر اساس اعلام واحد بهداشت هوای معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکي مشهد، شاخص ۲۴ساعته کیفیت هوا با عدد 139 بیانگر وضعیت «ناسالم برای گروه‌های حساس» است.

به گزارش وب دا ، مدير سلامت محيط و کار معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد به شهروندان به ويژه گروههاي در معرض آسيب از جمله بیماران تنفسی و قلبی عروقی، زنان باردار، كودكان، بیماران مزمن و صعب العلاج و سالمندان توصیه کرد از تردد غیر ضروری در هوای آلوده خودداری کنند .

دکتر فرشید وفا گفت:ورزشكاران باید از فعالیت های ورزشی در روزهای آلوده خودداری کنند زیرا با افزایش حركت، بدن به اكسیژن بیشتری نیاز دارد و تنفس در هوای آلوده علاوه بر انباشت ذرات معلق در ریه ، روند اكسیژن رسانی كافی در خون و بافت¬ها را نیز مختل می كند.

وی همچنین افزود: افرادی که بیشترین زمان مواجهه با آلودگی هوا را دارند از جمله پرسنل نيروي انتظامي و پليس راهور ، کارکنان پايگاههاي اورژانس، هلال احمر، کارکنان شهرداري ها و خدمات شهري و همچنين کودکان و افراد سالخورده می باید از وسایل کمک حفاظت تنفسي(ماسک) مورد تاييد وزارت بهداشت ودرمان و آموزش پزشکی  استفاده کنند.

مدير سلامت محيط و کار معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد از شهروندان محترم خواست در خانه بمانند و در صورت لزوم برای خروج از منزل از وسایل نقلیه عمومی استفاده کنند.

رئیس گروه کاهش خطر بلایا و حوادث معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه کودکان امروز بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر عواملی همچون خشونت، جنگ، طلاق، مشکلات روانی و بی‌توجهی هستند، اظهار کرد: در دنیای امروز، هشدارهای مکرر درباره زلزله، سیل، خشکسالی، جنگ و سایر بحران‌ها ضرورت برنامه‌ریزی برای داشتن کودکانی سالم و شاد را بیش از پیش نمایان می‌سازد. پژوهش‌ها نشان می‌دهد بیش از ۵۰ درصد کودکانی که یک بلای طبیعی را تجربه کرده‌اند، به اختلال استرس پس از آسیب (PTSD) مبتلا می‌شوند.

دکتر محمدرضا جویا در گفت‌وگو با وب‌دا، با اشاره به روز جهانی کودک در سال ۱۴۰۴ که برابر با پنج‌شنبه ۲۹ آبان است، بیان کرد: این روز در تقویم جهانی به‌عنوان بزرگداشت کودکان و یادآوری حقوق آنان نام‌گذاری شده است. کودکان لطیف‌ترین و حساس‌ترین گروه جامعه هستند و همواره در معرض آسیب‌های مختلفی همچون قربانی شدن در جنگ‌ها، حوادث طبیعی و رفتارهای نادرست والدین قرار دارند. با وجود پیشرفت‌های گسترده در دهه‌های اخیر، هنوز میلیون‌ها کودک در سراسر جهان از داشتن حقوق اولیه خود محروم هستند.

وی با تأکید بر اینکه کودکان در مقایسه با سایر گروه‌های سنی در برابر بحران‌ها و بلایای طبیعی آسیب‌پذیرتر هستند، گفت: برآوردها نشان می‌دهد سالانه حدود ۱۷۵ میلیون کودک در جهان از بلایای طبیعی آسیب می‌بینند. آگاهی‌بخشی به کودکان نه‌تنها برای آینده آن‌ها، بلکه برای همین دوران کودکی و با توجه به احتمال وقوع هر لحظه‌ای بلایا ضروری و حیاتی است.

دکتر جویا با توضیح اینکه پیامدهای بلایای طبیعی بر کودکان شامل آسیب‌های جسمی، روانی و اختلال در تمرکز و یادگیری است، افزود: کودکان به دلیل حجم عضلانی کمتر و پوست نازک‌تر، در برابر ضربات ناشی از آوار، حرارت و کم‌آبی آسیب‌پذیرتر از بزرگسالان هستند.

رئیس گروه کاهش خطر بلایا و حوادث دانشگاه خاطرنشان کرد: در حوادث طبیعی، توجه ویژه به کودکان ضروری است؛ زیرا آنان به‌طور طبیعی برای بقای خود وابسته به والدین و بزرگ‌ترها هستند. بنابراین آسیب یا از دست رفتن یکی از مراقبان کودک، موجب بروز خلأ روحی عمیق و گاه شوک‌های شدید می‌شود. این شوک‌ها می‌تواند به‌صورت حاد و فوری با علائمی مانند لالی ناشی از ترس یا لکنت بروز یابد، اما اغلب آسیب‌های روانی به شکل مزمن ادامه پیدا می‌کند و سال‌ها زندگی کودک را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

وی افزود: برخی کودکان بیش از دیگران آسیب‌پذیرند؛ از جمله کودکانی که در خانواده‌های کم‌درآمد و در محیط‌های ناایمن زندگی می‌کنند یا در حادثه یکی از والدین یا هر دو را از دست می‌دهند. احساس بی‌پناهی و ترس شدید می‌تواند تمامی عملکردهای طبیعی آنان از جمله تفکر و تصمیم‌گیری را مختل کند.

دکتر جویا ادامه داد: کودکانی که شاهد رویدادهای تهدیدکننده حیات بوده‌اند مانند تخریب خانه‌ها، شکستن شیشه‌ها، سقوط درختان یا مشاهده مجروحیت و مرگ دیگران در معرض آسیب‌های روانی بیشتری قرار دارند.

وی افزود: کودکانی که پس از حادثه به‌منظور دوری از منطقه بحران به روستا منتقل می‌شوند نیز ممکن است به دلیل محدودیت امکانات آموزشی، دچار وقفه تحصیلی و افت یادگیری شوند. همچنین کودکانی که سابقه بیماری‌های روانی مانند افسردگی یا اضطراب دارند، بیش از دیگران در معرض خطر هستند.

رئیس گروه کاهش خطر بلایا و حوادث معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر لزوم برنامه‌ریزی جامع برای حمایت جسمی و روانی از کودکان، گفت: پیشگیری از برخی حوادث طبیعی، ارتقای آمادگی و ایمن‌سازی پیش از وقوع بلایا، مراقبت از کودکان پس از حادثه و همچنین آموزش مهارت‌های خودمراقبتی به کودکان باید در دستور کار جدی قرار گیرد.