بهداشت و پیشگیری

مدیر جوانی جمعیت، سلامت، خانواده و مدارس دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: سلامت بانوان از مهم‌ترین اولویت‌های حوزه سلامت در دانشگاه علوم پزشکی مشهد است و بانوان بالای ۱۸ سال حدود ۴۰ درصد جمعیت تحت پوشش این دانشگاه را تشکیل می‌دهند.

دکتر محمد احمدیان در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: در سه برنامه جامع و رایگان، سلامت بانوان در حوزه‌های مختلف از جمله فاکتورهای تن‌سنجی (قد، وزن و شاخص توده بدنی)، بیماری‌های واگیر و غیرواگیر، سلامت روان، الگوی تغذیه و غربالگری سرطان‌های شایع مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

وی با بیان اینکه تمامی بانوان از دوران کودکی تا میانسالی و سالمندی می‌توانند به‌صورت رایگان از خدمات واکسیناسیون، غربالگری و مراقبت‌های بهداشتی بهره‌مند شوند، افزود: هدف اصلی این برنامه‌ها، ارتقای سلامت و کیفیت زندگی بانوان در تمام گروه‌های سنی است.

دکتر احمدیان خاطرنشان کرد: ترویج سبک زندگی سالم از اولویت‌های دانشگاه علوم پزشکی مشهد در حوزه بهداشت عمومی است و برنامه‌های متعددی در این راستا در مراکز بهداشتی اجرا می‌شود.

مدیر جوانی جمعیت، سلامت، خانواده و مدارس دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اهمیت تشخیص زودهنگام بیماری‌ها گفت: در مراکز بهداشتی آموزش‌های لازم درباره سرطان‌های شایع بانوان ارائه می‌شود تا آگاهی عمومی در این زمینه افزایش یابد.

وی افزود: متأسفانه بخش زیادی از مبتلایان در مراحل پیشرفته (سه و چهار) بیماری مراجعه می‌کنند که این موضوع موجب کاهش اثربخشی درمان، افزایش هزینه‌ها و افت کیفیت زندگی می‌شود. همچنین ابتلای بانوان در سنین ۳۵ تا ۵۰ سال — یعنی دوران باروری و فعالیت اجتماعی — نیازمند توجه ویژه است.

دکتر احمدیان با تأکید بر نقش آگاهی فردی در تشخیص زودهنگام بیماری‌ها گفت: خودآزمایی پستان نخستین گام در آگاهی از سلامت بدن است. همکاران ما در مراکز بهداشت شامل ماماها و پزشکان، آماده آموزش روش صحیح این معاینه به بانوان هستند.

وی توصیه کرد: بانوان هر شش ماه یک‌بار برای معاینه سلامت به مراکز بهداشت مراجعه کنند و در صورت مشاهده هرگونه تغییر ظاهری یا لمس توده در پستان، بلافاصله به پزشک مراجعه نمایند، زیرا تشخیص به‌موقع موجب تسهیل درمان و حفظ کیفیت زندگی می‌شود.

مدیر جوانی جمعیت دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان گفت: غربالگری و پایش سلامت بانوان به‌صورت رایگان در پایگاه‌های بهداشت مناطق تحت پوشش دانشگاه انجام می‌شود.

وی افزود: خدمات بهداشتی در حوزه باروری و مراقبت‌های بارداری نیز به‌طور روتین و رایگان در مراکز بهداشتی ارائه می‌شود تا بانوان بتوانند دوران بارداری سالم‌تری را تجربه کنند.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اهمیت روز جهانی غذا و شعار امسال با عنوان «دست در دست هم برای غذاهای سالم‌تر و آینده‌ای بهتر» گفت: این روز فرصتی برای بازاندیشی در عادت‌های تغذیه‌ای و مسئولیت‌پذیری اجتماعی در قبال امنیت غذایی است.

دکتر مهدی قلیان اول در گفت‌وگو با وب دا، با تأکید بر اینکه دسترسی همگانی به غذای سالم، کافی و مغذی از حقوق اساسی انسان‌هاست، اظهار کرد: شعار امسال پیامی روشن دارد؛ تنها از طریق همکاری بین‌بخشی، مشارکت اجتماعی و هم‌افزایی جهانی می‌توان به سلامت پایدار و عدالت غذایی دست یافت.

وی با اشاره به وضعیت نگران‌کننده ناامنی غذایی در جهان افزود: در حال حاضر بیش از ۶۷۳ میلیون نفر در جهان با گرسنگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ در حالی‌که در بخش‌هایی دیگر از دنیا، چاقی و ضایعات گسترده مواد غذایی، نمادی از سیستمی ناپایدار و نامتعادل در تولید و مصرف غذا است.

دکتر قلیان تصریح کرد: برای اطمینان از دسترسی همه مردم به رژیم غذایی سالم، همکاری دولت‌ها، سازمان‌ها، بخش خصوصی، جوامع محلی و نهادهای بین‌المللی ضروری است.

وی افزود: امروز جهان با بحران دوگانه‌ای مواجه است؛ از یک‌سو سوءتغذیه و گرسنگی میلیون‌ها نفر، و از سوی دیگر، رشد فزاینده بیماری‌های غیرواگیر ناشی از تغذیه ناسالم. این واقعیت نشان می‌دهد که غذا تنها یک نیاز حیاتی نیست، بلکه یک حق انسانی و بنیان سلامت جوامع است.

معاون بهداشت دانشگاه با تأکید بر نقش همه اقشار جامعه در تحقق تغذیه سالم گفت: از سیاست‌گذاران و تولیدکنندگان تا خانواده‌ها و مصرف‌کنندگان، همگی در شکل‌دهی به الگوی تغذیه‌ای جامعه نقش دارند. هر انتخاب کوچک ما – از نوع خرید و الگوی مصرف گرفته تا کاهش دورریز مواد غذایی – می‌تواند گامی مؤثر برای ساختن آینده‌ای سالم‌تر و پایدارتر باشد.

دکتر قلیان در پایان ضمن تقدیر از تلاش‌های کارشناسان و مدیران حوزه تغذیه اظهار کرد: کار بی‌وقفه متخصصان تغذیه در مراکز بهداشتی، درمانی و آموزشی، زیربنای سلامت جامعه است و نقش مهمی در پیشگیری از بیماری‌ها و ارتقای شاخص‌های تغذیه‌ای دارد.

رئیس گروه بهبود تغذیه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: تنظیم سبد غذایی خانوار متناسب با توان اقتصادی خانواده‌ها، به‌ویژه برای تأمین پروتئین کافی در گروه‌های حساس مانند کودکان، سالمندان و زنان باردار، از اهمیت بالایی برخوردار است.

دکتر زهرا اباصلتی در گفت‌وگو با وب دا اظهار کرد: پروتئین‌ها یکی از سه گروه اصلی مواد مغذی هستند که نقش حیاتی در رشد، حفظ عضلات و استخوان‌ها، تقویت سیستم ایمنی، بهبود عملکرد عصبی و انجام فعالیت‌های حیاتی بدن دارند.

وی افزود: کمبود دریافت پروتئین می‌تواند منجر به بروز مشکلاتی همچون تأخیر رشد، ضعف عمومی بدن، افزایش ابتلا به عفونت‌ها، تحلیل عضلات، ریزش مو، ادم، کم‌خونی و کاهش یادگیری شود.

دکتر اباصلتی با اشاره به ساختار پروتئین‌ها گفت: پروتئین‌های بدن از ۲۱ نوع اسیدآمینه تشکیل شده‌اند که ۱۳ نوع آن توسط بدن ساخته می‌شود، اما ۸ اسیدآمینه ضروری باید از طریق مواد غذایی تأمین شود.

وی افزود: منابع حیوانی مانند گوشت، لبنیات و تخم‌مرغ، تأمین‌کننده پروتئین‌های کامل هستند و در کنار آن، حبوبات و سویا نیز منابع ارزشمندی از پروتئین گیاهی محسوب می‌شوند.

با این حال، وی تأکید کرد: مصرف زیاد گوشت قرمز به دلیل داشتن چربی اشباع و کلسترول بالا باید محدود شود و برای اطمینان از دریافت اسیدآمینه‌های کافی، باید حبوبات و غلات یا غلات و لبنیات به‌صورت ترکیبی مصرف شوند؛ به‌عنوان مثال، عدس‌پلو یا نان با ماست وعده‌هایی کامل از نظر پروتئین به‌شمار می‌روند.

رئیس گروه بهبود تغذیه دانشگاه با اشاره به افزایش قیمت منابع حیوانی، گفت: می‌توان با استفاده از منابع غذایی جایگزین، ارزان و مغذی، نیاز پروتئینی بدن را تأمین کرد.

 وی در ادامه فهرستی از مواد غذایی غنی از پروتئین با قیمت مناسب ارائه داد:

1. لوبیای سویا: هر ۱۰۰ گرم لوبیای سویا حدود ۱۶.۶ گرم پروتئین دارد و در صورت خرید عمده، گزینه‌ای اقتصادی محسوب می‌شود.
2. تخم‌مرغ: هر تخم‌مرغ بزرگ حدود ۶.۵ گرم پروتئین دارد و می‌تواند در وعده‌های مختلف غذایی استفاده شود.
3. ماست: هر ۱۰۰ گرم ماست حدود ۵.۳ گرم پروتئین دارد و قابل مصرف به‌صورت ساده یا ترکیب با میوه است.
4. حبوبات: هر ۱۰۰ گرم حبوبات خام دارای ۲۶ گرم پروتئین است و جایگزین مناسبی برای گوشت به‌شمار می‌رود.
5. کره بادام‌زمینی: دو قاشق غذاخوری از این ماده حاوی ۷ گرم پروتئین است.
6. کینوا: هر ۱۰۰ گرم کینوا پخته‌شده حدود ۴.۴ گرم پروتئین دارد و می‌تواند جایگزین برنج شود.
7. شیر سویا: هر لیوان (۲۴۰ میلی‌لیتر) دارای ۸ گرم پروتئین است.
8. شیر گاو: هر فنجان شیر ۳.۵ درصد چربی حاوی ۹ گرم پروتئین است.
9. مغزها (بادام، فندق، پسته): هر یک‌چهارم فنجان از این مغزها ۳ تا ۷ گرم پروتئین دارد.
10. غلات کامل: هر ۱۰۰ گرم آرد گندم سبوس‌دار حدود ۹ گرم پروتئین دارد.

دکتر اباصلتی در پایان تأکید کرد:توجه به تغذیه آگاهانه و متناسب با توان اقتصادی، نه‌تنها تضمین‌کننده سلامت خانواده است، بلکه به بهبود وضعیت اقتصادی و کاهش هزینه‌های درمانی نیز کمک می‌کند. استفاده هوشمندانه از منابع غذایی گیاهی می‌تواند امنیت غذایی خانوار را در کنار سلامت پایدار فراهم آورد.

هم‌زمان با ۲۳ مهرماه، روز ملی سل با شعار «بله، ما می‌توانیم به سل پایان دهیم: با تعهد، سرمایه‌گذاری و اقدام»، رئیس گروه پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های واگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد اعلام کرد: بیماری سل همچنان میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار می‌دهد و اثرات قابل‌توجهی بر سلامت، اجتماع و اقتصاد جوامع دارد.

دکتر زهرا نهبندانی در گفتگو با وب دا با بیان اینکه در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ تعداد ۲۸۶ مورد ابتلا به سل در جمعیت تحت پوشش دانشگاه شناسایی شده است، گفت: تعهد رهبران، سرمایه‌گذاری پایدار و اقدام عملی، سه رکن اساسی برای دستیابی به هدف حذف بیماری سل در کشور هستند.

وی با تأکید بر ضرورت تسریع در اجرای سیاست‌های سازمان جهانی بهداشت افزود: شکست دادن بیماری سل بدون تأمین مالی کافی ممکن نیست و لازم است با حمایت از نوآوری‌ها، پر کردن شکاف‌های موجود در پیشگیری، درمان و مراقبت از بیماران و توسعه تحقیقات، مسیر کنترل این بیماری هموار شود.

رئیس گروه پیشگیری و مبارزه با بیماری‌های واگیر ادامه داد: موفقیت در حذف سل در گرو تصمیمات مؤثر رهبران جامعه، مشارکت سازمان‌های مدنی و همکاری‌های بین‌بخشی است. وی افزود: شناسایی زودهنگام، تشخیص دقیق، درمان و مراقبت بر اساس دستورالعمل‌های سازمان بهداشت جهانی، به‌ویژه در مورد سل مقاوم به دارو، از الزامات مهم کنترل این بیماری است.

دکتر نهبندانی علائم بیماری سل را شامل سرفه بیش از دو هفته، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا پشت، خلط خونی، کاهش اشتها و وزن، تعریق شبانه و خستگی زودرس دانست و یادآور شد: آزمایش و درمان بیماری سل در تمامی مراکز بهداشتی کشور به‌صورت رایگان انجام می‌شود.

وی گروه‌های در معرض خطر را کودکان زیر شش سال، افراد دارای نقص ایمنی نظیر مبتلایان به HIV، دریافت‌کنندگان داروهای تضعیف‌کننده ایمنی، بیماران دیابتی کنترل‌نشده، نارسایی کلیه، سیلیکوزیس و بیماران جراحی‌شده سنگین عنوان کرد و افزود: در سال‌های اخیر، عفونت HIV مهم‌ترین عامل گسترش بیماری سل در جهان بوده است، زیرا ابتلا به HIV باعث تسریع در تبدیل عفونت نهفته سل به بیماری فعال می‌شود.

دکتر نهبندانی در پایان خاطرنشان کرد: بیماری سل عمدتاً از طریق تنفس ذرات آلوده در هوا منتقل می‌شود و آموزش، بهبود تهویه، تغذیه مناسب و تابش نور خورشید از راهکارهای مؤثر در پیشگیری از آن است؛ به‌طوری‌که نور خورشید در مدت پنج دقیقه عامل بیماری‌زا را از بین می‌برد.