بهداشت و پیشگیری

در آستانه برگزاری مراسم معنوی اعتکاف در ایام‌البیض ماه رجب، شیوه‌نامه بهداشتی برگزاری مراسم اعتکاف سال ۱۴۰۴ با هدف صیانت از سلامت معتکفین و پیشگیری از بروز بیماری‌های واگیر به دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور ابلاغ شد.

این شیوه‌نامه از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و با هدف حفظ و ارتقای سلامت عمومی، تشدید کنترل‌های بهداشت محیط و پیشگیری از بیماری‌های واگیر به‌ویژه بیماری‌های تنفسی، به دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی ابلاغ شده است.

مدیر سلامت محیط و کار معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گفتگو با وب دا با اشاره به مفاد این دستورالعمل گفت: بر اساس شیوه‌نامه ابلاغی، مراسم اعتکاف باید صرفاً در مساجدی برگزار شود که از شرایط و امکانات بهداشتی مناسب برخوردار باشند و رعایت تهویه مطلوب، نظافت و گندزدایی مستمر محیط، بهداشت فردی معتکفین و مدیریت صحیح پسماند در محل برگزاری مراسم الزامی است.

دکتر فرشید وفا افزود: در این شیوه‌نامه تأکید شده است افراد دارای علائم بیماری‌های تنفسی و آنفلوانزا از حضور در مراسم خودداری کنند و در صورت ضرورت، با رعایت فاصله و استفاده از ماسک در مراسم شرکت نمایند. همچنین استفاده از ماسک برای افراد پرخطر و دارای بیماری‌های زمینه‌ای مورد تأکید ویژه قرار گرفته است.

وی با اشاره به الزامات بهداشتی مرتبط با تغذیه در ایام اعتکاف اظهار داشت: رعایت ضوابط بهداشتی در تهیه، نگهداری و توزیع مواد غذایی، استفاده از غذاهای بسته‌بندی‌شده، توزیع گرم غذا در کوتاه‌ترین زمان ممکن پس از طبخ، پرهیز از نگهداری طولانی‌مدت مواد غذایی در دمای محیط و استفاده از آب آشامیدنی بسته‌بندی دارای مجوزهای قانونی از مهم‌ترین موارد مورد تأکید در این شیوه‌نامه است. همچنین استفاده از ظروف مناسب و خودداری از به‌کارگیری ظروف یکبار مصرف نامناسب و مشترک توصیه شده است.

مدیر سلامت محیط و کار معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: استفاده شخصی معتکفین از وسایل عبادی از جمله قرآن، کتب ادعیه، مهر، سجاده، تسبیح و اقلام استراحتی ضروری بوده و جمع‌آوری وسایل عمومی و مشترک در محل برگزاری مراسم، به‌منظور کاهش خطر انتقال بیماری‌ها، الزامی اعلام شده است.

دکتر وفا در پایان تصریح کرد: نظارت مستمر بر اجرای مفاد شیوه‌نامه پیشگیری و مراقبت از بیماری‌های تنفسی در ایام برگزاری مراسم اعتکاف بر عهده خدام و مسئولان اجرایی مراسم بوده و دانشگاه‌های علوم پزشکی موظف‌اند با برنامه‌ریزی و اقدامات مقتضی، بر رعایت کامل الزامات بهداشتی در این ایام نظارت دقیق داشته باشند.

رئیس گروه بیماری‌های واگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به سوءاستفاده جریان‌های ضدواکسن از ناآگاهی عمومی، نسبت به پیامدهای کاهش پوشش واکسیناسیون هشدار داد و گفت: مقاومت در برابر واکسیناسیون نه‌تنها سلامت فرد، بلکه ایمنی کل جامعه را با خطر مواجه می‌کند.

دکتر زهرا نهبندانی در گفتگو با وب دا اظهار کرد: پس از شیوع کرونا و انجام گسترده واکسیناسیون، با وجود آنکه مانند همه داروها، واکسن‌ها نیز می‌توانند عوارضی داشته باشند، گروه‌های ضدواکسن با بهره‌گیری از این فضا، عوارض محدود واکسن کرونا را به سایر واکسن‌ها ـ حتی واکسن‌هایی که سال‌هاست اثربخشی و ایمنی آن‌ها اثبات شده ـ تعمیم دادند.

وی با بیان اینکه بیماری سل نمونه‌ای از بازگشت بیماری‌های قدیمی به‌دلیل عدم واکسیناسیون یا تکمیل‌نشدن درمان است، افزود: امروز شاهد بروز سل‌های مقاوم به درمان هستیم که یکی از دلایل اصلی آن، کاهش پایبندی به اصول پیشگیری و درمان است.

رئیس گروه بیماری‌های واگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به فعالیت جریان‌های مخالف واکسن در سطح کشور و جهان تصریح کرد: واکسیناسیون یکی از مؤثرترین روش‌های پیشگیری از بیماری‌های واگیر است و در ۱۰۰ سال گذشته نقش مهمی در ارتقای سلامت عمومی و کاهش مرگ‌ومیرها داشته است. در ایران، به‌دلیل هم‌جواری با کشورهایی که برخی بیماری‌های عفونی در آن‌ها شیوع بیشتری دارد، اهمیت واکسیناسیون دوچندان است.

دکتر نهبندانی ادامه داد: بسیاری از بیماری‌هایی که امروز تنها نام آن‌ها را از نسل‌های گذشته می‌شنویم، به‌واسطه واکسیناسیون ریشه‌کن یا کنترل شده‌اند. با این حال، در سال‌های اخیر موجی از بی‌اعتمادی نسبت به علم واکسیناسیون شکل گرفته که بدون پشتوانه علمی و صرفاً با سوءاستفاده از ناآگاهی مردم، در فضای مجازی گسترش می‌یابد.

وی با اشاره به ورود دستگاه قضایی به این موضوع گفت: قوه قضاییه به دانشگاه‌ها اعلام کرده است در صورت شناسایی افرادی که علیه واکسیناسیون تبلیغ می‌کنند یا گروه‌هایی در این زمینه تشکیل داده‌اند، موضوع بلافاصله جهت برخورد قانونی گزارش شود. تاکنون نیز مواردی از والدینی که از واکسیناسیون فرزندان خود جلوگیری کرده بودند، معرفی شده که خوشبختانه با مداخله قانونی، مشکل رفع و واکسیناسیون انجام شده است.

رئیس گروه بیماری‌های واگیر معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد، گروه‌های ضدواکسن را بزرگ‌ترین مانع افزایش پوشش واکسیناسیون دانست و تأکید کرد: در صورت تداوم این روند، در سال‌های آینده با افزایش شیوع بیماری‌های واگیر مواجه خواهیم شد؛ موضوعی که می‌تواند نظام سلامت را نیز با چالش جدی در ارائه خدمات مواجه کند.

دکتر نهبندانی در پایان، آگاه‌سازی عمومی را مؤثرترین راه مقابله با تفکر ضدواکسن عنوان کرد و گفت: سلامت افرادی که واکسن نمی‌زنند، به‌واسطه پوشش بالای واکسیناسیون در جامعه و ایجاد ایمنی جمعی تأمین شده است. اگر تعداد افراد مخالف واکسن افزایش یابد، ایمنی جمعی از بین می‌رود و شیوع بیماری‌ها افزایش می‌یابد؛ در نتیجه، عدم واکسیناسیون یک فرد می‌تواند سلامت دیگران را نیز به‌طور مستقیم تحت تأثیر قرار دهد.

مدیر گروه بهبود تغذیه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اهمیت توجه به تغذیه در فصل زمستان، بر ضرورت تأمین ریزمغذی‌ها و اصلاح الگوی غذایی برای پیشگیری از بیماری‌ها تأکید کرد.

دکتر زهرا اباصلتی در گفت‌وگو با وب‌دا اظهار کرد: در فصل زمستان به دلیل کاهش تابش نور خورشید و افزایش میزان پوشش و لباس، احتمال کمبود ویتامین D در افراد افزایش می‌یابد؛ بنابراین لازم است مصرف منابع غذایی حاوی این ویتامین مانند ماهی، جگر، زرده تخم‌مرغ و سایر منابع غذایی مرتبط مورد توجه قرار گیرد. علاوه بر این، استفاده از دوزهای پیشگیرانه مکمل ویتامین D نیز توصیه می‌شود.

وی با بیان اینکه سرمای هوا در فصل زمستان معمولاً موجب کاهش تحرک بدنی می‌شود، افزود: طولانی‌تر شدن ساعات شب می‌تواند احتمال پرخوری و اضافه‌وزن را افزایش دهد. رعایت اصول تغذیه سالم در این فصل نقش مهمی در حفظ سلامت عمومی افراد دارد.

مدیر گروه بهبود تغذیه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد تقویت سیستم ایمنی بدن را از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از ابتلا به سرماخوردگی دانست و گفت: مصرف میوه‌هایی مانند نارنگی، پرتقال، کیوی، گریپ‌فروت و لیمو و همچنین سبزیجاتی نظیر گوجه‌فرنگی و فلفل دلمه‌ای می‌تواند ویتامین C مورد نیاز بدن را تأمین کرده و موجب تقویت سیستم ایمنی شود.

دکتر اباصلتی ادامه داد: با توجه به آلودگی هوا در کلان‌شهرها طی فصل سرد سال، نیاز بدن به ویتامین C که یک آنتی‌اکسیدان مهم است افزایش می‌یابد و مصرف کافی میوه‌ها و سبزیجات حاوی این ویتامین می‌تواند در کاهش اثرات مضر آلودگی هوا مؤثر باشد.

وی با اشاره به کاهش احساس تشنگی در فصول سرد سال خاطرنشان کرد: اگرچه افراد در زمستان کمتر احساس تشنگی می‌کنند، اما تأمین آب کافی برای بدن ضروری است. استفاده از آب، دمنوش‌های گیاهی و غذاهای آب‌دار مانند انواع سوپ‌های کم‌چرب می‌تواند بخشی از مایعات مورد نیاز بدن را تأمین کند.

مدیر گروه بهبود تغذیه معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر نقش فیبر در پیشگیری از یبوست گفت: مصرف نان‌های سبوس‌دار، میوه‌ها و سبزیجات متنوع به‌ویژه سبزیجات فصل مانند شلغم، لبو و کدوحلوایی که سرشار از آنتی‌اکسیدان و فیبر هستند، در حفظ سلامت دستگاه گوارش مؤثر است. البته توصیه می‌شود هنگام مصرف سالاد از سس‌های چرب و پرکالری پرهیز شود.

وی در پایان به نقش مغزها و آجیل‌ها اشاره کرد و افزود: مغزها و آجیل‌ها منابع مناسبی از پروتئین گیاهی و املاحی مانند منیزیم و سلنیوم هستند که به سلامت ذهن و پیشگیری از افسردگی کمک می‌کنند، اما مصرف بیش از حد آن‌ها می‌تواند منجر به اضافه‌وزن شود و باید در حد تعادل مصرف شوند.

مدیر جوانی جمعیت، سلامت، خانواده و مدارس دانشگاه علوم پزشکی مشهد از ارائه خدمات مشاوره‌ای پیشگیرانه زمین‌خوردن به بیش از ۱۵ هزار سالمند تحت پوشش این دانشگاه خبر داد.

دکتر محمد احمدیان در گفتگو با وب دا با اشاره به اینکه ۵۶۱ هزار و ۱۳۴ نفر سالمند تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی مشهد قرار دارند، اظهار کرد: بسته مراقبت‌های بهداشتی سالمندان شامل چهار خدمت اصلی افسردگی، پیشگیری از زمین‌خوردن، خطرسنجی و مشاوره تغذیه است که در حوزه پیشگیری از زمین‌خوردگی، بیش از ۱۵ هزار سالمند خدمات مراقبتی دریافت کرده‌اند.

وی افزود: در ۹ ماه ابتدایی سال جاری، ۹۰ هزار و ۳۶ مورد خطرسنجی بیماری‌های قلبی و عروقی، ۱۴۸ هزار و ۹۰۹ مورد مشاوره تغذیه و ۱۴۸ هزار و ۶۲ مورد مشاوره و غربالگری افسردگی برای سالمندان انجام شده است. همچنین ۴۶ هزار و ۳۳۲ نفر از سالمندان در شش ماه ابتدایی سال، مجموعه خدمات بسته مراقبت‌های بهداشتی را به‌صورت کامل دریافت کرده‌اند.

مدیر جوانی جمعیت، سلامت، خانواده و مدارس دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطرنشان کرد: بر اساس داده‌های ثبت‌شده در سامانه سینا ۵۷.۵ درصد سالمندان دارای فشار خون بالا، ۲۶.۷ درصد مبتلا به دیابت، ۳۷.۷ درصد دارای چربی خون بالا، ۹ درصد دارای غربالگری مثبت افسردگی و حدود ۴۰ درصد دچار اضافه‌وزن و چاقی هستند.

دکتر احمدیان در پایان تأکید کرد: حفظ و ارتقای سلامت سالمندان و برخورداری از سالمندانی سالم، از اولویت‌های مهم نظام سلامت به شمار می‌رود؛ از این رو مراقبت‌های بهداشتی با هدف شناسایی به‌موقع اختلالات و تسریع در روند درمان، به‌صورت مستمر در حال انجام است.